Chưa từng có trong lịch sử: Nước Mỹ có nguy cơ 'mất' hơn 400.000 người trong năm nay, chuyện gì đang xảy ra?

Dân số Mỹ được dự báo sẽ chưa bắt đầu suy giảm cho đến năm 2081. Tuy nhiên, chiến dịch siết chặt nhập cư của Tổng thống Donald Trump đang khiến kịch bản đó có thể xảy ra sớm nhất ngay trong năm nay.

Nếu có một lợi thế xuyên suốt mà Mỹ luôn duy trì kể từ khi lập quốc, thì đó chính là khả năng thu hút nhân tài và mở rộng quy mô dân số.

Nhưng khi quốc gia này chuẩn bị kỷ niệm 250 năm thành lập, đồng thời tranh luận về mức độ ủng hộ đối với chính sách trấn áp nhập cư của ông Trump, Mỹ đang đứng trước nguy cơ đạt tới một cột mốc mang tính lịch sử và kinh tế — sớm hơn nhiều thập kỷ so với dự báo: Theo ít nhất một ước tính đáng tin cậy, năm 2026 có thể ghi nhận lần suy giảm dân số thực sự đầu tiên trong lịch sử nước Mỹ.

Ngay cả khi điều đó chưa xảy ra trong năm nay, giới chuyên gia ở cả hai phía của cuộc tranh luận về nhập cư đều đồng thuận rằng nhiệm kỳ hai của ông Trump đang đẩy nhanh thời điểm then chốt - khi dòng nhập cư ròng vào Mỹ không còn đủ để bù đắp cho số ca sinh giảm và số ca tử vong tăng lên do dân số bản địa ngày càng già hóa. Càng siết chặt nhập cư, dân số Mỹ càng sớm chững lại hoặc thậm chí suy giảm.

Quy mô dân số là yếu tố nền tảng tạo nên “khối lượng kinh tế” của một quốc gia. Việc dân số Trung Quốc suy giảm vào năm 2025 — với tỷ lệ sinh thấp nhất kể từ năm 1949 — là một trong những lý do khiến nước này có thể sẽ không bao giờ vượt qua Mỹ để trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Dân số Nhật Bản đạt đỉnh 128 triệu người vào năm 2010, và sự suy giảm kể từ đó đã kéo tụt tăng trưởng trong nhiều năm. Tình trạng nhân khẩu học xấu đi của châu Âu từ lâu cũng góp phần củng cố câu chuyện về sự trì trệ kinh tế của khu vực này.

Trong nhiều năm, Mỹ phần lớn đứng ngoài xu hướng đó. Năm 2023, khi US Census Bureau công bố dự báo dài hạn gần nhất, kịch bản trung tâm cho rằng dân số Mỹ sẽ suy giảm lần đầu vào năm 2081.

Tuy nhiên, với diễn biến hiện tại, trong năm nay, Mỹ nhiều khả năng sẽ ghi nhận tốc độ tăng dân số thấp hơn cả Đức — quốc gia có dân số già hóa góp phần tạo nên biệt danh “người bệnh của châu Âu”.

Cần nói rõ, điều này không hẳn là vấn đề đối với ông Trump. Chính quyền của ông tập trung thực hiện cam kết cắt giảm dân nhập cư và lập luận — bất chấp sự phản đối của nhiều nhà kinh tế — rằng chính sách này sẽ mang lại nhiều cơ hội việc làm hơn, tiền lương cao hơn cho người lao động sinh ra tại Mỹ, đồng thời giảm chi phí từ nhà ở đến chăm sóc y tế do nhu cầu suy giảm.

“Không hề thiếu trí tuệ và lao động người Mỹ để mở rộng lực lượng lao động, và chương trình nghị sự tạo việc làm cho người Mỹ của Tổng thống Trump thể hiện cam kết của chính quyền trong việc khai thác tiềm năng chưa được sử dụng đó, đồng thời thực thi luật nhập cư”, bà Abigail Jackson, người phát ngôn Nhà Trắng, cho biết.

Nước Mỹ thu hẹp

Toán học dân số khá đơn giản, dù việc thu thập dữ liệu chính xác thì không. Lấy số ca sinh trừ đi số ca tử vong, cộng thêm số người nhập cư và trừ số người rời đi, ta sẽ có mức tăng dân số của một quốc gia.

Trong năm kết thúc trước ngày 1/7/2025, Cục Điều tra Dân số Mỹ cho biết dân số chỉ tăng 0,5%, tương đương 1,8 triệu người — mức tăng thấp nhất kể từ đại dịch. Nguyên nhân chính của sự chững lại này là sự sụt giảm mạnh của nhập cư ròng, xuống còn 1,3 triệu người từ mức đỉnh 2,7 triệu của năm trước đó.

Trong cùng giai đoạn, số ca sinh vượt số ca tử vong là 519.000, theo số liệu mới công bố. Tuy nhiên, thặng dư này đang thu hẹp nhanh chóng và nhiều khả năng sẽ biến mất hoàn toàn vào năm 2030, khiến Mỹ phụ thuộc hoàn toàn vào nhập cư để duy trì tăng trưởng dân số, theo Congressional Budget Office (CBO).

Nếu nhập cư ròng trở nên âm và đủ lớn để vượt qua chênh lệch sinh–tử, dân số Mỹ sẽ suy giảm. Và không còn nghi ngờ gì rằng nhập cư ròng đang thu hẹp dưới tác động của các chính sách của ông Trump.

Các chuyên gia Census cho biết họ kỳ vọng con số này sẽ giảm xuống chỉ còn 316.000 trong năm kết thúc trước tháng 7/2026, với Mỹ “đang tiến gần tới nhập cư ròng âm”.

Bức tranh trở nên phức tạp hơn do dữ liệu Census được tính theo năm giữa kỳ, trong khi các chính sách của ông Trump thay đổi rất nhanh. Các ước tính mới nhất chưa bao gồm nửa cuối năm 2025 — thời điểm chiến dịch siết nhập cư tăng tốc.

Nghiên cứu gần đây của American Enterprise Institute (AEI) và Brookings Institution cho thấy Mỹ có thể đã trải qua nhập cư ròng âm. Phân tích dòng vào–ra của lao động nước ngoài hợp pháp và không giấy tờ, họ ước tính số người nhập cư tại Mỹ đã giảm ròng từ 10.000 đến 295.000 người trong năm 2025 — dù điều này vẫn hàm ý tổng dân số tăng nhẹ.

Điểm đáng chú ý nằm ở năm 2026. Nhóm AEI/Brookings dự báo nhập cư ròng có thể dao động từ tăng 185.000 người đến giảm 925.000 người và dự báo này được đưa ra trước khi Mỹ công bố thêm các hạn chế mới đối với nhập cư hợp pháp đầu năm nay.

Các tác giả cho rằng nguyên nhân lớn nhất của sự sụt giảm nhập cư ròng là số người mới đến giảm mạnh, chứ không phải các vụ trục xuất rầm rộ đang thu hút sự chú ý của truyền thông.

Nếu kịch bản bi quan nhất xảy ra và tỷ lệ sinh không tăng đột biến chưa từng có, dân số Mỹ có thể giảm hơn 400.000 người trong năm 2026. Ngay cả ở mức dự báo trung bình, Mỹ cũng đang “tiệm cận” nguy cơ suy giảm dân số, theo bà Tara Watson, đồng tác giả nghiên cứu và Giám đốc Trung tâm An ninh & Cơ hội Kinh tế Brookings.

Kể từ khi Mỹ bắt đầu tổng điều tra dân số năm 1790, chưa từng ghi nhận sự suy giảm như vậy, theo các nhà nhân khẩu học. Ngoại lệ duy nhất có thể là năm 1918, khi dân số nội địa giảm nhẹ do đại dịch cúm Tây Ban Nha và khoảng 2 triệu binh sĩ Mỹ được triển khai ra nước ngoài.

Cú trượt tạm thời hay trạng thái bình thường mới?

Dù Mỹ có kinh nghiệm với suy giảm dân số ở cấp địa phương — từ Baltimore, Detroit đến các thị trấn công nghiệp Trung Tây — thì điều mới mẻ lần này là tốc độ và phạm vi toàn quốc.

Dấu hiệu thay đổi nhân khẩu học đã hiện rõ: Số người 18 tuổi giảm, ảnh hưởng đến tuyển sinh Đại học và tương lai lực lượng lao động. Ngay cả trước đại dịch, nhiều ngành từ xây dựng đến sản xuất đã than phiền thiếu lao động lành nghề.

Điều khác biệt là sự tăng tốc mà các chính sách của ông Trump báo trước.

Chính quyền Tổng thống Trump công khai mong muốn giảm nhập cư không chỉ vào Mỹ mà trên toàn cầu, lập luận rằng ít người nhập cư hơn sẽ giảm cạnh tranh việc làm và nhà ở. Đồng thời, họ kêu gọi tăng sinh trong nước, khuyến khích các gia đình Mỹ sinh nhiều con hơn.

Tuy nhiên, lịch sử cho thấy chưa quốc gia công nghiệp hóa nào tìm được cách bền vững để đưa tỷ lệ sinh quay lại mức thay thế. Các nhà kinh tế cảnh báo tác động của nhập cư thấp và suy giảm dân số sẽ mang tính bào mòn dài hạn đối với nền kinh tế Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh dân số già và nghĩa vụ tài khóa ngày càng lớn.

Tương lai sẽ phụ thuộc vào chính trị và bầu cử. Nhưng ngay lúc này, khi ông Trump tiếp tục siết nhập cư và xã hội Mỹ cân nhắc mức độ chấp nhận các biện pháp đó, dân số nước Mỹ đã bắt đầu cho thấy những hệ quả rõ rệt.