Chuỗi 19 đảo nhỏ tạo thành 'pháo đài' giúp Iran một mình kiểm soát eo biển Hormuz

Chiến dịch quân sự mà Mỹ và Israel đang triển khai ở Iran đã bước sang tháng thứ 2 mà chưa hề hạ nhiệt.

Dù nhiều tướng lĩnh của Iran đã thiệt mạng và bom đạn phá hủy nhiều cơ sở vật chất của đất nước này, Iran vẫn đang khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo nhờ nắm quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Trước xung đột, tuyến đường này vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô giao dịch toàn cầu. Tuy nhiên, lưu lượng đã giảm mạnh kể từ khi chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu từ ngày 28/2.

Yossi Kuperwasser, cựu lãnh đạo bộ phận nghiên cứu tình báo quân sự Israel, hiện là Giám đốc Viện Chiến lược và An ninh Jerusalem, cho biết các tàu phải đi theo một tuyến cố định khi qua Hormuz, và tuyến này nằm giữa các hòn đảo do Iran kiểm soát.

Tehran coi 19 hòn đảo trong khu vực eo biển dài khoảng 160km như những “tàu sân bay” tự nhiên, triển khai hệ thống radar, đường băng, kho nhiên liệu, tên lửa, cùng các căn cứ hải quân phục vụ tàu ngầm và tàu tấn công nhanh.

Việc “mở khóa” eo biển được xem là giai đoạn tiếp theo của xung đột, thông qua đàm phán hoặc hành động quân sự.

Cuối tuần qua, tàu tấn công đổ bộ USS Tripoli (Mỹ) đã tới Trung Đông, mang theo lực lượng thủy quân lục chiến chuyên thực hiện các nhiệm vụ kiểm soát đảo.

Những mắt xích chiến lược của Iran

Đảo Kharg, dù nằm cách eo Hormuz hàng trăm km, vẫn là vị trí chiến lược then chốt khi xử lý tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Các cuộc tấn công của Mỹ đã nhắm vào cơ sở quân sự trên đảo, nhưng không ảnh hưởng trực tiếp đến hạ tầng dầu mỏ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần đề cập khả năng kiểm soát Kharg như một công cụ gây sức ép với Tehran. Tuy nhiên, quy mô lớn và vị trí sâu trong lãnh thổ Iran khiến việc chiếm giữ hòn đảo này trở nên phức tạp, đồng thời chưa chắc mang lại hiệu quả như kỳ vọng.

Trong khi đó, Qeshm, hòn đảo lớn nhất tại eo Hormuz, đóng vai trò then chốt trong hệ thống kiểm soát khu vực của Iran. Đây cũng là một điểm xuất khẩu dầu, với căn cứ hải quân và hệ thống tên lửa đặt trong các đường hầm ngầm. Ngoài ra, Qeshm còn có nhà máy khử mặn quy mô lớn, mà Iran cáo buộc Mỹ đã tấn công.

Các đảo nhỏ xung quanh Qeshm cũng được quân sự hóa, trong đó có đảo Hormuz ở phía Đông và đảo Kish nằm về phía Tây - tạo thành mạng lưới phòng thủ dày đặc.

Trong khi đó, đảo Larak được xem là một trong những điểm then chốt trong việc giám sát luồng tàu. Dù bề ngoài là một đảo sa mạc hoang vắng, Larak lại là nơi đặt hệ thống gây nhiễu liên lạc vệ tinh do Nga sản xuất - được bảo vệ bởi lực lượng hải quân và các tàu tấn công nhanh trang bị tên lửa chống hạm.

Áp lực gia tăng khi tuyến vận tải dầu mỏ bị siết chặt

Theo các chuyên gia, kể từ khi xung đột nổ ra, Iran đã sử dụng Larak để theo dõi hoạt động tàu thuyền, biến hòn đảo này thành “trục vận hành” của toàn bộ hành lang hàng hải.

Các tuyến di chuyển cũng thay đổi, với nhiều tàu đi sát bờ biển Iran hơn thay vì tuyến truyền thống gần Oman. Một số phân tích cho thấy Iran có thể đang thiết lập cơ chế kiểm soát mới, yêu cầu tàu thuyền cung cấp thông tin và xin phép trước khi đi qua.

Trong một số trường hợp, phí quá cảnh cũng được áp dụng đối với tàu chở dầu cỡ lớn.

Đảo Abu Musa cùng 2 đảo Greater Tunb và Lesser Tunb – những vị trí Iran kiểm soát từ năm 1971 – tiếp tục đóng vai quan trọng trong việc giám sát eo biển. Các đảo này nằm gần các tuyến hàng hải chính, giúp Tehran có vị trí thuận lợi để theo dõi và tác động đến lưu thông.

Tại điểm hẹp nhất, eo biển Hormuz rộng khoảng 34km nhưng tàu thuyền trên thực tế chỉ di chuyển qua 2 luồng sâu - mỗi luồng rộng khoảng 3km. Vị trí của các đảo Tunb nằm giữa 2 tuyến này đã giúp Iran duy trì ảnh hưởng trực tiếp đối với một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Tầm quan trọng của các đảo như Kharg, Qeshm và Abu Musa ngày càng rõ nét. Trong bối cảnh hoạt động vận chuyển bị gián đoạn, việc khôi phục lưu thông có thể buộc Mỹ hoặc các đồng minh phải chiếm giữ chính những vị trí này. Chừng nào Iran còn kiểm soát được 19 hòn đảo, thị trường năng lượng toàn cầu vẫn sẽ ở trong thế bế tắc.