Chuyên gia ADB chỉ ra cách biến không gian công cộng thành ‘mỏ vàng’ tỷ USD

Tại tọa đàm “Không gian công cộng: Từ biểu tượng đô thị đến động lực tăng trưởng kinh tế” diễn ra chiều 23/12, TS. Nguyễn Bá Hùng - Chuyên gia Kinh tế trưởng Văn phòng ADB Việt Nam, nhấn mạnh: Phát triển không gian công cộng là một cấu phần cốt lõi để hình thành đô thị đáng sống, qua đó tạo sức hút bền vững đối với nhân lực chất lượng cao, nhà đầu tư và dòng vốn quốc tế.

Theo TS. Nguyễn Bá Hùng, các bảng xếp hạng quốc tế về “thành phố đáng sống” hiện nay thường dựa trên 5 nhóm tiêu chí chính: Mức độ ổn định môi trường sống (25%), dịch vụ y tế (20%), môi trường văn hóa - xã hội (25%), giáo dục (10%) và hạ tầng (20%). Trong đó, không gian công cộng có khả năng tác động đồng thời tới nhiều tiêu chí, từ môi trường, văn hóa - xã hội đến hạ tầng và chất lượng nhà ở.

Đối chiếu với mặt bằng quốc tế, TP.HCM hiện vẫn còn hạn chế ở các chỉ số như hạ tầng, dịch vụ y tế và môi trường văn hóa. Đây cũng chính là những lĩnh vực mà không gian công cộng nếu được phát triển bài bản có thể tạo ra đột phá.

Đáng chú ý, không gian công cộng còn đóng vai trò là “điểm nối” của hạ tầng đô thị, đặc biệt khi được tích hợp với giao thông công cộng như metro, xe buýt. Khi khả năng tiếp cận được cải thiện, giá trị sử dụng và giá trị kinh tế của các khu vực xung quanh cũng tăng lên rõ rệt.

“Không gian công cộng tốt sẽ nâng cao chất lượng nhà ở, từ đó tác động tích cực tới thị trường bất động sản và cấu trúc đô thị,” TS. Nguyễn Bá Hùng nhấn mạnh.

Ở góc độ tổ chức tài chính phát triển, ADB coi phát triển đô thị đáng sống, trong đó có không gian công cộng là trụ cột chiến lược.

Giai đoạn 2017–2024, ADB đã tài trợ hơn 40 tỷ USD cho châu Á – Thái Bình Dương, tập trung nâng cấp dịch vụ đô thị, quy hoạch, huy động vốn và tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, đồng thời thúc đẩy mô hình PPP để khai thác không gian công cộng bền vững.

Biến công viên thành ‘mỏ vàng’, không dựa vào ngân sách

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, không gian công cộng cần được nhìn nhận như một loại hạ tầng đặc biệt, vừa phục vụ lợi ích công, vừa có khả năng tạo ra dòng doanh thu để tái đầu tư, bảo trì và nâng cấp.

Điều này đòi hỏi tư duy quy hoạch tích hợp ngay từ đầu, gắn thiết kế không gian với nhu cầu thực tế của cộng đồng và khả năng khai thác dịch vụ. Singapore, Hong Kong (Trung Quốc) là những ví dụ điển hình khi quy hoạch không gian công cộng không chỉ phục vụ cư dân mà còn tính đến hàng chục triệu du khách mỗi năm.

Đơn cử, tại Singapore, có khoảng 2.000 cộng đồng dân cư trực tiếp tham gia vận hành và chăm sóc các công viên. Chính phủ có thể cho thuê đất, còn cộng đồng chủ động tổ chức hoạt động, thậm chí thương mại hóa không gian để tạo doanh thu tái đầu tư cho công viên, đặc biệt là cho công tác vận hành và bảo trì vốn là khoản chi lớn nhất của không gian công cộng.

“Không gian công cộng không chỉ để ngắm, mà quan trọng hơn là để trải nghiệm”, TS. Nguyễn Bá Hùng nhấn mạnh. Chính trải nghiệm đó tạo ra sức hút, kích thích chi tiêu, thu hút đầu tư tư nhân và huy động nguồn lực xã hội, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước.

TP.HCM đặt mục tiêu lọt top 100 thành phố đáng sống nhất thế giới vào năm 2030 - một mục tiêu tham vọng nhưng có cơ sở, khi thành phố có quy mô lớn, dư địa phát triển, cơ chế đặc thù và định hướng xây dựng trung tâm tài chính quốc tế.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở khâu vận hành, kết nối hạ tầng, giao thông công cộng và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Nếu không giải được bài toán này, không gian công cộng khó phát huy vai trò là động lực tăng trưởng.

“ADB hiện sẵn sàng đồng hành cùng TP.HCM thông qua các dự án cụ thể, như mô hình công viên tích hợp hồ điều hòa chống ngập tại Gò Vấp, hay thúc đẩy các dự án PPP để khai thác không gian công cộng một cách hiệu quả, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế và nâng tầm vị thế thành phố trên bản đồ quốc tế”, ông Hùng thông tin.