Chuyên gia an ninh mạng Hiếu PC nói về '8.000 tỷ đồng người dân bị mất vì lừa đảo trực tuyến'

Thông tin từ Bộ Công an cho biết, chỉ tính riêng trong năm 2025, số tiền người dân mất vì các chiêu trò lừa đảo qua mạng lên đến hơn 8.000 tỷ đồng. Đây là mức thiệt hại lớn nhất trong các năm qua. Mặc dù thời gian qua, báo chí, truyền thông liên tục đưa ra cảnh báo, công bố rộng rãi các kịch bản lừa đảo tinh vi, nhưng tình trạng người dân bị lừa vẫn diễn ra phổ biến.

Trước thực trạng này, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) đã có những chia sẻ về nguyên nhân, thủ đoạn ngày càng tinh vi của các đối tượng lừa đảo, đồng thời đưa ra khuyến nghị giúp người dân nâng cao cảnh giác và kỹ năng tự bảo vệ trên không gian mạng.

Theo anh, con số thiệt hại hơn 8.000 tỷ đồng cho thấy lừa đảo online đã trở thành một “ngành công nghiệp tội phạm” có tổ chức, quy mô lớn, hoạt động xuyên biên giới và ngày càng chuyên nghiệp. Thực tế, mỗi ngày người dân vẫn nhận được rất nhiều cuộc gọi giả mạo “cán bộ thuế”, “nhân viên điện lực”… với thông tin cá nhân khá đầy đủ, chính xác, khiến không ít người lo ngại về nguy cơ bị lộ dữ liệu cá nhân.

Chuyên gia Hiếu PC cũng khẳng định, nguyên nhân cốt lõi khiến các vụ lừa đảo trực tuyến gia tăng mạnh chính là AI làm giảm rào cản tội phạm; dữ liệu cá nhân bị lộ tràn lan; người dùng thiếu kỹ năng xác minh thông tin.

Từ những sơ hở này, các đối tượng xấu thường đưa ra các kịch bản lừa đảo như giả danh cơ quan Nhà nước, công an, ngân hàng… yêu cầu người dân nộp tiền, cung cấp thông tin cá nhân… Trước các yêu cầu này, người dân dường như mất cảnh giác và nhanh chóng làm theo yêu cầu của chúng.

Bên cạnh đó, chiêu thức lừa đảo đầu tư crypto, chứng khoán, “việc nhẹ lương cao”… cũng ngày càng phổ biến. Chúng “đánh vào lòng tham của con người”, đưa ra nhiều lời hứa hẹn về thu nhập hấp dẫn, lợi nhuận cao… từ đó lừa đảo và chiếm đoạt tài sản.

Deepfake, giả giọng người thân cũng là chiêu trò quen thuộc mà các đối tượng lừa đảo thường xuyên sử dụng trong thời gian gần đây. Chúng lợi dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo, tạo ra các đoạn video, ghi âm với khuôn mặt và giọng nói giống hệt người thân, bạn bè của nạn nhân để dựng lên các tình huống khẩn cấp như tai nạn, cần chuyển tiền gấp hoặc nhờ hỗ trợ tài chính.

Trước những kịch bản tinh vi này, nhiều người dù đã từng được cảnh báo vẫn dễ rơi vào trạng thái hoang mang, mất bình tĩnh và nhanh chóng làm theo yêu cầu của đối tượng mà không kịp xác minh lại thông tin kỹ lưỡng. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến các vụ lừa đảo qua mạng ngày càng gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ thiệt hại.

Phishing (link giả mạo, website giả, app mã độc) cũng là hình thức lừa đảo tinh vi. Các đối tượng gửi các đường link giả mạo có giao diện giống hệt website của ngân hàng, cơ quan chức năng hoặc các nền tảng phổ biến, kẻ xấu dụ người dùng đăng nhập, cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc cài đặt ứng dụng chứa mã độc.

Khi nạn nhân mất cảnh giác và làm theo hướng dẫn, toàn bộ thông tin tài khoản có thể bị kiểm soát, tạo điều kiện cho các đối tượng thực hiện giao dịch trái phép. Đáng nói, hình thức này ngày càng tinh vi, khó phân biệt thật - giả. Chính vì vậy, không ít người dù có kiến thức, hiểu biết vẫn trở thành nạn nhân của lừa đảo trực tuyến.

Chuyên gia Ngô Minh Hiếu cho rằng, điều này không quá khó hiểu, bởi các đối tượng thường đánh vào những yếu tố tâm lý như sợ hãi, tham lam, cảm giác cấp bách…, đồng thời xây dựng kịch bản có mức độ cá nhân hóa cao, rất giống thực tế. Bên cạnh đó, tâm lý chủ quan, cho rằng “mình sẽ không bị lừa” cũng khiến nhiều người mất cảnh giác và dễ rơi vào bẫy của các đối tượng.

Để phòng tránh trở thành nạn nhân của lừa đảo trực tuyến, chuyên gia Hiếu PC khuyến cáo người dân cần nâng cao cảnh giác. Đặc biệt, những dịp nghỉ lễ, có sự kiện lớn như Tết Nguyên đán, bầu cử Quốc hội, Quốc khánh 2/9…, người dân tuyệt đối không tin thông tin “giật gân, chưa kiểm chứng”. Những trường hợp nhận được link lạ, mọi người không click vào link, không cung cấp OTP, thông tin cá nhân và luôn kiểm tra nguồn chính thống trước khi hành động. Việc xác minh kỹ lưỡng trước khi hành động sẽ giúp người dân phòng tránh được những bẫy lừa đảo.

Trao đổi thêm về vai trò của các nền tảng và nhà mạng trong việc ngăn chặn lừa đảo, chuyên gia an ninh mạng Hiếu PC cho rằng cần có những biện pháp mạnh mẽ và đồng bộ hơn. Trong đó, các nền tảng mạng xã hội, nhà mạng cần siết chặt xác thực tài khoản (KYC), ngăn chặn SIM rác. Đây được xem là yếu tố then chốt nhằm hạn chế nguồn phát tán các hành vi lừa đảo.

Bên cạnh đó, các nền tảng cần đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phát hiện và ngăn chặn sớm các nội dung lừa đảo. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cần có cơ chế phản ứng nhanh như gỡ bỏ đường link độc hại, khóa tài khoản nghi vấn, đồng thời tăng cường chia sẻ dữ liệu về các mối đe dọa (threat intelligence) giữa các bên liên quan để kịp thời xử lý.

Dự báo về xu hướng trong năm 2026, anh nhận định lừa đảo trực tuyến sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp với sự bùng nổ của các công nghệ như deepfake và giả giọng nói (voice cloning). Các hình thức lừa đảo cũng sẽ được cá nhân hóa cao hơn dựa trên dữ liệu người dùng bị rò rỉ, khiến việc nhận diện trở nên khó khăn hơn. Đáng chú ý, tội phạm có thể tận dụng AI để tự động hóa các kịch bản lừa đảo, từ chatbot giả mạo đến các chiến dịch phishing quy mô lớn.

Theo anh, nếu không có biện pháp kiểm soát hiệu quả, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến hoàn toàn có thể tăng gấp 2-3 lần trong vài năm tới.

Đưa ra cảnh báo khẩn cấp, chuyên gia Hiếu PC nhấn mạnh, người dân cần đặc biệt cảnh giác với các cuộc gọi, tin nhắn liên quan đến tiền bạc.

“Bất kỳ cuộc gọi, tin nhắn nào liên quan đến tiền, hãy dừng lại và kiểm tra kỹ. Không có ngân hàng hay cơ quan công an nào yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại hoặc hướng dẫn cài đặt ứng dụng”, anh khuyến cáo.