Chuyên gia cảnh báo: Dù chiến sự ở Iran có chấm dứt, giá dầu vẫn sẽ duy trì ở mức cao trong nhiều tháng!

Hiện nay, việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đã làm tê liệt khoảng 1/5 nguồn cung dầu và LNG toàn cầu. Giá dầu Brent đã tăng lên 112 USD/thùng, cao hơn 54% so với trước chiến sự, còn giá khí đốt ở châu Âu tăng 85%. Dù vậy, giá chưa tăng mạnh hơn vì thị trường vẫn đặt cược rằng dòng chảy năng lượng sẽ sớm được nối lại.

Tuy nhiên, theo phân tích của The Economist, ngay cả nếu chiến sự kết thúc ngay bây giờ, thị trường năng lượng toàn cầu vẫn sẽ thiếu hụt trong nhiều tháng. Để thị trường trở lại bình thường, phải khôi phục đồng thời 3 khâu: sản xuất tại vùng Vịnh, vận chuyển bằng tàu biển và hoạt động của các nhà máy lọc dầu/khí. Mỗi khâu đều cần thời gian dài.

Về sản xuất dầu, các nước vùng Vịnh đã phải cắt giảm khoảng 10 triệu thùng/ngày, tương đương 10% sản lượng toàn cầu. Để khôi phục, họ phải kiểm tra hệ thống, xử lý tắc nghẽn đường ống, khởi động lại giếng dầu và thiết bị xử lý một cách từ từ để tránh hư hại mỏ. Các chuyên gia cho rằng quá trình này cần 2-4 tuần.

Tình hình khí đốt còn nghiêm trọng hơn. Cơ sở Ras Laffan của Qatar, nơi cung cấp gần 1/5 LNG toàn cầu, đã phải đóng cửa từ đầu tháng 3 sau các đòn tấn công của Iran. Hai dây chuyền hóa lỏng bị hư hại nặng, tương đương 17% công suất của nhà máy và 3% nguồn cung LNG toàn cầu. Việc sửa chữa các hạng mục hư hại lớn có thể mất 3-5 năm. Ngay cả để khởi động lại phần còn hoạt động được, hệ thống cũng phải trải qua quá trình làm khô, làm lạnh và kiểm tra rất cẩn trọng, có thể mất tới 7 tuần.

Về vận chuyển, ngay cả khi ngừng bắn, các tàu mắc kẹt trong vùng Vịnh sẽ chưa thể rời đi ngay vì thuyền trưởng cần chờ thêm vài ngày an toàn. Phần hàng tồn đọng có thể mất khoảng 2 tuần để giải phóng.

Nhưng vấn đề lớn hơn là nhiều tàu có thể vẫn không muốn quay lại vì rủi ro chiến sự, thiệt hại tại cảng, luồng hàng hải chưa an toàn và chi phí bảo hiểm tăng vọt. Phí bảo hiểm cho cuộc chiến đã tăng từ 0,2-0,4% giá trị tàu lên 1% hoặc hơn, có chuyến lên tới 10%.

Ngoài ra, nhiều tàu chở dầu hiện cũng đang ở “sai vị trí”, tức đã chuyển sang Đại Tây Dương và có thể mất tới 90 ngày mới quay lại vùng Vịnh.

Ngay cả khi dầu vùng Vịnh được vận chuyển tới nơi, các nhà máy lọc dầu châu Á cũng không thể lập tức tăng công suất. Một số nhà máy ở Trung Quốc, Ấn Độ, Malaysia và Thái Lan đã phải đóng bớt dây chuyền do thiếu nguyên liệu.

Tổng công suất lọc dầu của châu Á đã giảm khoảng 3 triệu thùng/ngày, tương đương 8%. Việc khởi động lại các nhà máy sau khi ngừng đột ngột có thể mất từ vài tuần đến vài tháng.

Từ đó, ngay cả trong kịch bản tốt nhất, thị trường cũng phải mất khoảng 4 tháng mới lấy lại phần nào trạng thái bình thường. Trong thời gian đó, nguồn cung toàn cầu vẫn thiếu hụt đáng kể. Sản lượng dầu năm nay có thể thấp hơn kế hoạch khoảng 3%, còn LNG cũng thiếu hụt mạnh nếu Ras Laffan tiếp tục đóng cửa. Dù Qatar có khôi phục phần công suất còn lại, tổng sản lượng khí đốt vẫn có thể thấp hơn nhu cầu khoảng 4% trong năm nay.

Hệ quả là tồn kho dầu toàn cầu sẽ tiếp tục giảm, đặc biệt ở các nước có dự trữ mỏng, dễ kích hoạt mua gom hoảng loạn và những đợt tăng giá mới. Trên thị trường LNG, cạnh tranh giành hàng cũng sẽ rất gay gắt, nhất là khi châu Á và châu Âu phải bổ sung dự trữ cho mùa Đông.