Chuyên gia cảnh báo về bài thuốc cấp cứu đột quỵ 'huyền thoại', giúp 'cải tử hoàn sinh'

An Cung Ngưu Hoàng Hoàn là một bài thuốc Đông y cổ truyền của Trung Quốc và từ lâu được xem là một trong những bài thuốc nổi tiếng nhất. Thậm chí nhiều người gọi bài thuốc này là “viên thuốc cải tử hoàn sinh” dành cho bệnh nhân đột quỵ.

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo rằng việc sử dụng loại thuốc này không đúng cách, đặc biệt là tự ý dùng để phòng bệnh hoặc cấp cứu tại nhà, có thể gây ra nhiều rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe.

Bài thuốc cổ truyền có lịch sử hơn 200 năm

An Cung Ngưu Hoàng Hoàn ra đời vào năm 1798 dưới thời nhà Thanh. Thành phần của bài thuốc gồm nhiều dược liệu quý hiếm như ngưu hoàng (sỏi mật bò), xạ hương, sừng trâu và một số khoáng chất khác.

Trong đó, ngưu hoàng được xem là thành phần chủ chốt, được y học cổ truyền đánh giá cao nhờ tác dụng thanh nhiệt, giải độc và trấn tĩnh thần kinh. Nhờ những công dụng này, bài thuốc được sử dụng trong nhiều thế kỷ để hỗ trợ điều trị các trường hợp sốt cao, hôn mê, co giật hoặc đột quỵ.

Sự sùng bái đối với loại biệt dược này bắt nguồn từ nỗi ám ảnh mang tính toàn cầu. Theo Báo cáo Thực trạng Đột quỵ Thế giới năm 2025, mỗi năm thế giới ghi nhận 11,9 triệu ca mắc mới. Chỉ riêng tại một vùng lãnh thổ nhỏ như Hong Kong, mỗi năm có khoảng 25.000 người bị đột quỵ, cướp đi sinh mạng của 3.500 người.

Trước biến cố sức khỏe khốc liệt trên toàn cầu cùng với sự khan hiếm của các thành phần khiến giá của loại thuốc này khá cao. Tại một số thị trường như Hong Kong, một viên An Cung Ngưu Hoàng Hoàn có thể được bán với giá khoảng 1.000 đô la Hong Kong (hơn 3,3 triệu đồng), dù kích thước chỉ bằng đầu ngón tay.

Chính vì vậy, nhiều gia đình vẫn sẵn sàng mua loại thuốc này để dự phòng trong nhà, với hy vọng có thể sử dụng khi người thân gặp sự cố sức khỏe nguy hiểm như đột quỵ.

Lạm dụng thuốc có thể dẫn đến ngộ độc kim loại nặng

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo rằng việc sử dụng An Cung Ngưu Hoàng Hoàn không đúng mục đích có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Theo Bác sĩ Michelle Zhang - chuyên gia y học cổ truyền tại Hong Kong, nhiều người cao tuổi khi được con cháu biếu tặng loại thuốc này thường hiểu nhầm rằng đây là “thuốc bổ”. Thay vì chỉ dùng trong những tình huống khẩn cấp theo chỉ định của bác sĩ, họ lại uống định kỳ mỗi ngày với mục đích phòng bệnh.

Theo các chuyên gia, hành động này tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho cơ thể. Nguyên nhân là trong công thức nguyên bản của An Cung Ngưu Hoàng Hoàn có chứa hai khoáng chất đặc biệt là chu sa và hùng hoàng.

Trong y học cổ truyền, hai thành phần này được cho là có tác dụng “trấn kinh an thần”. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học hiện đại, chu sa thực chất chứa hợp chất thủy ngân (mercury sulphide), còn hùng hoàng có thành phần chính là thạch tín (arsenic trisulphide).

Nếu sử dụng trong thời gian dài hoặc với liều lượng không phù hợp, các kim loại nặng này có thể tích tụ trong cơ thể và gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Cơ quan y tế tại Hong Kong, Singapore và cả Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đều đã đưa ra cảnh báo về nguy cơ ngộ độc mãn tính khi lạm dụng loại thuốc này. Việc tích tụ thủy ngân và thạch tín trong cơ thể có thể dẫn đến tổn thương gan, suy thận và ảnh hưởng lâu dài đến hệ thần kinh.

Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều phù hợp

Ngoài nguy cơ khi dùng để phòng bệnh, việc tự ý sử dụng An Cung Ngưu Hoàng Hoàn trong lúc bệnh nhân đang lên cơn đột quỵ cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Theo các nghiên cứu khoa học, trong đó có một báo cáo năm 2022 của Đại học Hong Kong (HKU) trên mô hình động vật, bài thuốc này có thể giúp giảm tình trạng phù não và kéo dài thời gian điều trị làm tan cục máu đông thêm khoảng 30 phút.

Tuy nhiên, hiệu quả này phụ thuộc rất lớn vào loại đột quỵ mà bệnh nhân gặp phải.

Theo quan điểm của y học cổ truyền, đột quỵ được chia thành hai thể chính là “thể nhiệt” và “thể hàn”. Trong đó, thể nhiệt thường biểu hiện bằng các triệu chứng như sốt cao, mặt đỏ bừng, còn thể hàn có biểu hiện như tay chân lạnh, vã mồ hôi và tụt huyết áp.

An Cung Ngưu Hoàng Hoàn có tính hàn rất mạnh, được thiết kế để điều trị các trường hợp thuộc “thể nhiệt”. Nếu bệnh nhân bị đột quỵ thể hàn nhưng lại dùng loại thuốc này, tình trạng tụt huyết áp có thể trở nên nghiêm trọng hơn, làm tăng nguy cơ tử vong.

Một nguy cơ khác cũng được các bác sĩ cảnh báo là việc cố gắng cho bệnh nhân đột quỵ uống thuốc trong lúc đang hôn mê.

Trong nhiều trường hợp, người thân cố gắng đút viên thuốc nặng khoảng 3g vào miệng bệnh nhân với hy vọng cứu sống người bệnh. Tuy nhiên, hành động này có thể khiến bệnh nhân bị nghẹt thở hoặc hít phải dị vật vào phổi, dẫn đến viêm phổi hít - một biến chứng rất nguy hiểm.

Theo các chuyên gia y tế, khi có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó hoặc mất ý thức, điều quan trọng nhất là nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời.

Bác sĩ Michelle Zhang nhấn mạnh rằng việc chia sẻ thông tin chính xác về các phương thuốc cổ truyền là rất cần thiết để tránh những hiểu lầm nguy hiểm. Sử dụng đúng cách và nhận được kết quả tích cực sẽ giúp mọi người tiếp tục tin tưởng rằng những giá trị truyền thống vẫn có thể phát huy hiệu quả trong thời đại hiện đại.