Chuyên gia chỉ rõ thị trường xuất khẩu 153 tỷ USD của Việt Nam sẽ bị đe dọa nếu không xử lý vấn đề vi phạm bản quyền, phần mềm lậu

Theo phân tích từ Chứng khoán SHS (HNX: SHS) vào ngày 18/5, Việt Nam đang đối mặt với rủi ro vĩ mô rất lớn mang tên Báo cáo Đặc biệt 301 của Mỹ. Cụ thể, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã công bố báo cáo này năm 2026, trong đó chính thức đưa Việt Nam vào diện "Quốc gia nước ngoài ưu tiên" (PFC) - cấp độ cảnh báo đỏ mang mức độ rủi ro cao nhất do những vi phạm xoay quanh vấn đề sở hữu trí tuệ.

Phía Mỹ đưa ra đánh giá Việt Nam đã thất bại trong thực thi chống vi phạm bản quyền trực tuyến, chưa đủ biện pháp chống hàng giả, sử dụng phần mềm không giấy phép và trộm cắp tín hiệu cáp vệ tinh. Việt Nam chỉ có 30 ngày để giải trình và đàm phán với USTR.

Chuyên gia cho rằng: "Nếu như USTR kết luận là chúng ta không có đủ các bằng chứng để chứng minh cho hoạt động bảo hộ trí tuệ của Việt Nam thì hành vi tiếp theo sẽ là áp chế nhập khẩu bổ sung hoặc là các hành vi khác".

Nếu đàm phán thất bại, USTR có quyền áp dụng khoản mục 301 của Đạo luật Thương mại 1974 để tiến hành điều tra. Kết quả xấu nhất là Mỹ có thể áp dụng các lệnh trừng phạt như áp thuế nhập khẩu bổ sung không có trần tỷ lệ và không có giới hạn về mặt thời gian, hoặc rút lại các ưu đãi thương mại đối với hàng hóa Việt Nam.

Theo SHS, vấn đề này đang đe dọa trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu do hiện tại Mỹ là thị trường chủ lực, chiếm tới 34% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Số liệu từ Tổng cục Thống kê cho thấy, năm 2025, các doanh nghiệp nước ta xuất khẩu tổng giá trị lên tới 153 tỷ USD sang thị trường này.

Đứng trước tính chất nghiêm trọng của vấn đề, Chính phủ đã có những hành động can thiệp vô cùng quyết liệt. Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện ngày 5/5 về đợt cao điểm xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ, lực lượng chức năng đã mở cuộc thanh lọc diện rộng.

Ngày 15/5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đồng loạt khởi tố 5 vụ án hình sự về tội "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan". Loạt lãnh đạo doanh nghiệp bị khởi tố bao gồm: bị can Nguyễn Hải Bình, Tổng Giám đốc Công ty BH Media; bị can Võ Văn Nam, Giám đốc Công ty Lululola Entertainment; bị can Võ Hoàng Việt và Nguyễn Trung Trường Huy, Giám đốc Công ty TNHH Mây Sài Gòn cùng các chủ hộ kinh doanh của nhóm 1900 Group và chủ trung tâm Giọng ca để đời.

Trước đó, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao cũng đã đánh sập đường dây web lậu khổng lồ "Xôi Lạc TV", chính thức khởi tố 30 bị can về các tội xâm phạm quyền tác giả và tổ chức đánh bạc, bắt giữ hai kẻ chủ mưu. Song song với đó, lực lượng quản lý thị trường cũng đã xử lý 3.306 vụ xâm phạm sở hữu trí tuệ trên thị trường truyền thống và 599 vụ trên không gian mạng.

Với những hành động quyết liệt của Chính phủ, các chuyên gia của SHS cho rằng: "Việc thực thi này sẽ giúp chúng ta trong công tác giải thích với bên phía Mỹ và trong thực tế cũng đã có một số quốc gia sau khi bị liệt vào danh sách PFC này điển hình như là Paraguay hay là Ukraine. Sau khi họ thực hiện các biện pháp để bảo hộ sở hữu trí tuệ thì Mỹ đã rút các quốc gia này ra khỏi danh sách PFC".