Chuyên gia đề xuất loạt thay đổi lớn nhằm 'cởi trói' sổ sách, kê khai cho hàng triệu hộ kinh doanh

Chia sẻ tại Hội thảo “Cơ hội, thách thức và giải pháp phát triển đại lý thuế trong kỷ nguyên số”, ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA), Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín cho rằng một trong những trở ngại lớn hiện nay là khả năng tiếp cận công nghệ và chính sách của nhiều hộ kinh doanh còn hạn chế, đặc biệt ở khu vực vùng sâu, vùng xa hoặc nhóm người lớn tuổi.

Theo ông, chính sách thuế dành cho hộ kinh doanh cần được thiết kế theo hướng đơn giản, dễ thực hiện và hạn chế tối đa thủ tục hành chính phát sinh.

Hiện nay, theo Thông tư 152 hướng dẫn kế toán cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, các hộ có doanh thu dưới 1 tỷ đồng được quyền lựa chọn mở sổ kế toán thay vì bắt buộc thực hiện đầy đủ chế độ kế toán.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, cơ quan quản lý nên cân nhắc mở rộng quyền lựa chọn này đối với các hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới 3 tỷ đồng đang áp dụng phương pháp nộp thuế trực tiếp.

“Nếu hộ kinh doanh có nhu cầu quản trị bài bản thì có thể tự nguyện mở sổ kế toán, còn nếu không thì không nên bắt buộc. Bởi lẽ, các hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng hiện đã phải xuất hóa đơn bán hàng và thực hiện kê khai thuế, nên việc bắt buộc thêm sổ kế toán sẽ không tác động nhiều đến công tác quản lý thuế”, ông Được nói.

Theo vị chuyên gia, đề xuất này có thể giúp giảm áp lực đáng kể cho hộ kinh doanh nhỏ, bởi phần lớn trong số họ lâu nay chỉ quen ghi chép thủ công trên giấy tờ đơn giản. Khi phải thực hiện đầy đủ các loại sổ sách kế toán, nhiều hộ dễ cảm thấy thủ tục trở nên phức tạp và nặng nề hơn.

Ông cũng đề xuất nghiên cứu sửa đổi Thông tư 152 theo hướng linh hoạt hơn nhằm giảm tối đa áp lực tuân thủ cho hộ kinh doanh.

Không chỉ dừng ở câu chuyện sổ sách, ông Nguyễn Văn Được cho rằng chính sách thuế trong giai đoạn tới cần được thiết kế theo hướng đồng bộ và liên thông dữ liệu trên nền tảng số để giảm thao tác thủ công cho người kinh doanh.

Theo đó, dữ liệu từ hóa đơn điện tử nên được kết nối trực tiếp với hệ thống kê khai thuế để tự động cập nhật thông tin, hạn chế sai sót trong quá trình hạch toán và kê khai.

“Cơ quan thuế nên nghiên cứu tích hợp mã vạch hoặc mã QR trên hóa đơn điện tử. Khi xuất hóa đơn, người kinh doanh chỉ cần quét mã để dữ liệu tự động chuyển vào hệ thống kế toán và kê khai thuế mà không cần nhập liệu thủ công, giảm sai sót cho hộ kinh doanh. Một số quốc gia như Thái Lan đã triển khai mô hình này”, ông đề xuất.

Đáng chú ý, vị chuyên gia cho rằng mức doanh thu 1 tỷ đồng hiện nay mới chỉ là ngưỡng chung áp dụng cho mọi lĩnh vực kinh doanh, trong khi đặc thù từng ngành nghề có sự khác biệt rất lớn.

Ông đề xuất cần nghiên cứu phân loại lại ngưỡng doanh thu theo từng nhóm ngành để chính sách sát thực tế hơn.

Cụ thể, đối với hoạt động thương mại, ngưỡng doanh thu có thể nâng lên khoảng 2 tỷ đồng. Trong khi đó, lĩnh vực sản xuất hoặc dịch vụ sử dụng nhiều lao động, nguyên vật liệu có thể áp dụng ngưỡng khoảng 1 tỷ đồng. Riêng các hoạt động dịch vụ đơn thuần hoặc cho thuê nhà có thể áp dụng mức thấp hơn, khoảng 500 triệu đồng.

Theo ông, cách tiếp cận theo từng lĩnh vực không chỉ giúp giảm gánh nặng tuân thủ cho hộ kinh doanh nhỏ mà còn đảm bảo huy động nguồn thu phù hợp, công bằng hơn giữa các nhóm ngành nghề.

“Nếu nâng ngưỡng doanh thu đối với hộ kinh doanh thương mại lên khoảng 2 tỷ đồng, nhóm này sẽ không còn chịu áp lực lớn về việc xuất hóa đơn hay nghĩa vụ thuế ở mức thấp, qua đó giảm đáng kể gánh nặng tuân thủ cho người kinh doanh nhỏ”, ông phân tích.

Ông cho rằng dù giảm áp lực cho hộ kinh doanh, Nhà nước vẫn có thể đảm bảo nguồn thu thuế hợp lý từ các nhóm đối tượng khác phù hợp với thực tế. Điều này cũng phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 27 về phân bổ và huy động nguồn lực tài chính công theo hướng hợp lý, công bằng và bền vững.