Chuyên gia nói thẳng: Thiếu năng lượng sẽ 'chặn đứng' tham vọng công nghiệp hóa

Phát biểu về chuyển đổi năng lượng tại toạ đàm về năng lượng mới đây, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng bên cạnh việc rà soát lại chiến lược phát triển năng lượng, Việt Nam cần đặt yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng lên mức ưu tiên cao hơn trong bối cảnh hiện nay.

Theo bà, khác với năng lượng, vấn đề an ninh lương thực hiện không còn là mối lo lớn. Thực tế cho thấy, ngay cả khi giảm diện tích trồng lúa từ 3,8 triệu ha xuống còn khoảng 2,6 triệu ha, Việt Nam vẫn duy trì được sản lượng dư thừa để xuất khẩu.

Đồng thời, các mô hình nông nghiệp mới như kinh tế tuần hoàn, kết hợp nuôi trồng thủy sản với canh tác lúa đã giúp nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc vào phân bón và hóa chất, qua đó đảm bảo hiệu quả và tính bền vững.

Tuy nhiên, đối với năng lượng, bà nhấn mạnh đây là lĩnh vực mang tính cấp bách và có vai trò nền tảng cho toàn bộ nền kinh tế. Theo đó, các quyết định về phát triển công nghiệp, xây dựng hay bất động sản cần gắn chặt với yêu cầu về năng lượng, bởi đây là yếu tố đầu vào thiết yếu. Bà bày tỏ lo ngại khi nguồn lực đầu tư hiện nay đang tập trung quá nhiều vào hạ tầng giao thông, trong khi lĩnh vực năng lượng chưa được ưu tiên tương xứng.

“Những dự án lớn hiện nay chủ yếu là giao thông, đặc biệt là đường bộ, trong khi nếu phân bổ vốn không hợp lý sẽ ảnh hưởng đến khả năng đầu tư cho năng lượng – lĩnh vực mang tính cốt lõi và cấp bách hơn”, bà nói.

Chuyên gia này cũng đề cập đến việc cần cân nhắc lại thứ tự ưu tiên trong đầu tư công. Theo bà, một số dự án quy mô lớn như đường sắt cao tốc Bắc – Nam có thể xem xét giãn tiến độ, qua đó dành nguồn lực cho phát triển năng lượng – lĩnh vực có thể tạo nền tảng cho tăng trưởng của các ngành khác.

Bên cạnh đó, bà lưu ý định hướng phát triển công nghiệp cần gắn với hiệu quả sử dụng năng lượng. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển các ngành công nghệ cao như bán dẫn – lĩnh vực tiêu thụ điện năng lớn và yêu cầu nguồn điện ổn định, sạch – thì việc đảm bảo nguồn cung năng lượng càng trở nên cấp thiết.

Theo bà, Việt Nam cần hạn chế phát triển những ngành tiêu tốn nhiều năng lượng nhưng hiệu quả thấp, đồng thời ưu tiên các ngành có giá trị gia tăng cao, hiện đại và bền vững. “Công nghiệp hóa trong giai đoạn mới không chỉ là mở rộng quy mô sản xuất mà cần tính đến yếu tố hiệu quả, công nghệ và khả năng cạnh tranh dài hạn”, bà nhấn mạnh.

Ngoài ra, bà cũng chỉ ra một hạn chế lớn là sự thiếu hụt các ngành công nghiệp hỗ trợ. Trong khi đầu tư mạnh vào hạ tầng giao thông, Việt Nam lại phụ thuộc nhiều vào thiết bị nhập khẩu, từ phương tiện vận tải đến công nghệ vận hành. Điều này đặt ra yêu cầu phải phát triển đồng bộ các ngành phụ trợ để nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.

Đối với năng lượng tái tạo, bà cho rằng Việt Nam từng có giai đoạn bùng nổ với hàng trăm dự án đăng ký, nhưng sau đó gặp nhiều vướng mắc, đặc biệt là về hạ tầng truyền tải và cơ chế vận hành. Theo bà, cần có sự phân định rõ vai trò giữa các chủ thể, trong đó doanh nghiệp nhà nước tập trung vào hạ tầng, còn khu vực tư nhân cần được tạo điều kiện tham gia mạnh mẽ hơn vào phát triển nguồn điện.

Cuối cùng, chuyên gia nhấn mạnh vai trò của khu vực tư nhân trong phát triển năng lượng. Khi đã xác định đây là động lực quan trọng, cần đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng, đặc biệt trong tiếp cận các nguồn lực như đất đai, vốn và cơ chế chính sách.

“Nếu tạo điều kiện thuận lợi, khu vực tư nhân hoàn toàn có thể đóng góp lớn vào giải bài toán năng lượng, qua đó hỗ trợ tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế”, bà Phạm Chi Lan khẳng định.