Chuyên gia Phạm Xuân Hòe: Muốn phát triển bền vững, tiền thu từ đất phải đầu tư vào hạ tầng

Dư địa chính sách tiền tệ không còn nhiều

Năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên – một cam kết chính sách rất cao trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn. Tham vọng tăng trưởng mạnh mở ra cơ hội lớn, nhưng đồng thời cũng đặt ra bài toán nan giải về ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và phân bổ nguồn lực phát triển.

Chia sẻ tại talkshow về điều hành chính sách tiền tệ – tài khóa năm 2026, chuyên gia kinh tế Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng Nhà nước, cho rằng dư địa của chính sách tiền tệ hiện gần như đã chạm ngưỡng, nếu tiếp tục dồn gánh nặng tăng trưởng lên hệ thống ngân hàng sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng cho nền kinh tế.

Theo ông Phạm Xuân Hòe, nhìn lại giai đoạn 2007–2011 cho thấy những bài học đắt giá khi Việt Nam theo đuổi tăng trưởng nóng, tín dụng tăng vọt, lãi suất được hỗ trợ mạnh và tỷ giá điều chỉnh nhanh, dẫn tới lạm phát lên tới gần 18% và buộc Chính phủ phải ban hành Nghị quyết 11 để ổn định vĩ mô và xử lý hệ thống ngân hàng kéo dài nhiều năm sau đó.

Hiện nay, tổng dư nợ tín dụng của nền kinh tế đã lên tới khoảng 18,4 triệu tỷ đồng, trong khi hệ thống ngân hàng phải gánh một tỷ lệ cho vay trung – dài hạn rất cao. Ước tính, cho vay trung và dài hạn chiếm tới gần 47% tổng dư nợ, trong khi nguồn vốn dài hạn thực sự chỉ đáp ứng được khoảng 20%, tạo ra độ lệch pha kỳ hạn lên tới gần 5 triệu tỷ đồng.

“Lệch pha kỳ hạn lớn khiến bài toán thanh khoản luôn đè nặng lên hệ thống ngân hàng, kéo theo rủi ro hệ thống ngày càng cao”, ông Hòe nhấn mạnh. Thực tế cho thấy, chỉ trong thời gian ngắn, mặt bằng lãi suất đã bắt đầu nhích lên rõ rệt, nhiều ngân hàng điều chỉnh lãi suất huy động kỳ hạn 6 tháng lên trên 8%/năm, làm gia tăng chi phí vốn cho doanh nghiệp và nền kinh tế.

Không chỉ vậy, áp lực lãi suất còn lan sang bài toán tỷ giá và cán cân thanh toán. Trong bối cảnh dòng vốn FDI chưa thực sự bứt phá, thị trường tài chính quốc tế tiềm ẩn nhiều biến động, sức chịu đựng của hệ thống ngân hàng càng cần được củng cố thay vì tiếp tục “ép” gánh tăng trưởng.

Chuyên gia Phạm Xuân Hòe ví von, nền kinh tế Việt Nam hiện nay giống như “một người đi bằng một chân”, khi kênh tín dụng ngân hàng phải gánh gần như toàn bộ nhu cầu vốn trung – dài hạn, trong khi thị trường vốn phát triển chưa tương xứng.

“Nếu tiếp tục đặt toàn bộ áp lực tăng trưởng lên tín dụng, hệ thống ngân hàng sẽ rất căng và rủi ro lan tỏa là điều không thể xem nhẹ”, ông Hòe cảnh báo.

Kiến nghị đưa tiền thu từ đất trở lại hạ tầng

Từ thực tế đó, ông Phạm Xuân Hòe khẳng định, chính sách tiền tệ đã gần như tới hạn, dư địa không còn nhiều, và nền kinh tế cần được điều hành cân bằng hơn, đặc biệt trong giai đoạn tới phải mở rộng vai trò của chính sách tài khóa.

Một điểm được ông nhấn mạnh mạnh mẽ là Việt Nam hiện thu được nguồn ngân sách rất lớn từ đất đai, trong khi nợ công vẫn đang ở mức thấp, chỉ khoảng 34% GDP, thấp hơn nhiều so với ngưỡng 65% được Quốc hội cho phép.

“Muốn đầu tư phát triển hạ tầng thì không có con đường nào khác là phải đi qua chính sách tài khóa. Phải đẩy mạnh mở rộng chính sách tài khóa để phát triển hạ tầng”, ông Hòe nói.

Theo ông, điều quan trọng là cần đặt ra những giới hạn và chỉ số rất rõ ràng: bao nhiêu tiền thu từ đất thì phải được đưa trở lại đầu tư hạ tầng, không được sử dụng để cân đối chi tiêu thường xuyên.

“Tiền thu từ đất là nguồn lực tích lũy của người dân, của đất nước. Nếu mang hàng chục phần trăm nguồn thu này đi nuôi bộ máy chi tiêu thường xuyên thì thế hệ mai sau sẽ không còn được thụ hưởng, thậm chí còn phải gánh nợ”, ông Hòe nhấn mạnh.

Bên cạnh mở rộng chính sách tài khóa và phát triển thị trường vốn, chuyên gia Phạm Xuân Hòe cũng kiến nghị cần có đề án tái cấu trúc tổng thể hệ thống ngân hàng, không chỉ dừng ở từng ngân hàng riêng lẻ. Theo đó, nên giảm số lượng ngân hàng nhỏ, tăng quy mô, nâng cao năng lực quản trị và giám sát để bảo đảm an toàn hệ thống trong dài hạn.

Ở tầm vĩ mô, ông cho rằng, với tham vọng tăng trưởng GDP trên 10%, người tham mưu và điều hành chính sách cần hết sức kỹ trị, đặt các cân đối lớn của nền kinh tế trong một bài toán tổng thể, nhìn dài hạn thay vì chạy theo mục tiêu ngắn hạn.

“Phát triển nhanh là cần thiết, nhưng phát triển bền vững chỉ có thể đạt được khi kỷ luật tài khóa được giữ vững, nguồn lực quốc gia, đặc biệt là tiền thu từ đất được sử dụng đúng chỗ, đúng mục tiêu”, ông Phạm Xuân Hòe kết luận.