Chuyên gia tài chính Nguyễn Thị Ngọc Hà: Muốn khơi thông nguồn lực, phải gỡ nút thắt dòng tiền và thực thi

Sáng 22/10/2026, hội thảo “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng” do Người Quan Sát phối hợp cùng Tạp chí Kinh tế Chứng khoán tổ chức đã diễn ra tại Hà Nội.

Tại Hội thảo ThS. Nguyễn Thị Ngọc Hà, chuyên gia tài chính, đã trình bày tham luận “Nhận diện điểm nghẽn và giải pháp khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam”.

Vốn đã bố trí, vì sao công trình vẫn chậm?

Theo bà Hà, một trong những điểm nghẽn hiện nay là vốn đã được bố trí nhưng các điều kiện triển khai chưa theo kịp. Vướng mắc về mặt bằng, vật liệu và chuẩn bị đầu tư khiến nhiều dự án chậm tiến độ, kéo dài thời gian đưa công trình vào khai thác.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư thực hiện đạt hơn 3,1 triệu tỷ đồng, tăng 15,1% theo giá hiện hành nhưng tăng 7,6% theo giá so sánh.

Khoảng cách này, theo bà Hà, cho thấy áp lực chi phí đầu vào: Số tiền đầu tư tăng lên, song khối lượng đầu tư thực tăng thấp hơn đáng kể.

Trong khi đó, giải ngân đầu tư công đạt 62,9% kế hoạch, với sự chênh lệch lớn giữa trung ương và địa phương, lần lượt là 44,1% và 73,6%. Có 27 đơn vị trung ương và 15 địa phương giải ngân dưới mức bình quân.

Theo bà Hà, điểm nghẽn nằm trong thực hiện đầu tư, tiếp cận đất đai và việc đưa dự án vào hoạt động.

Bất cập trước hết nằm ở việc bố trí vốn chưa sát với mức độ sẵn sàng của dự án. Bà Hà dẫn trường hợp hai dự án đường sắt đề nghị giảm 46.472 tỷ đồng vốn, cho thấy vốn bố trí chưa khớp với thời điểm phát sinh khối lượng thực hiện.

Vướng mắc còn nằm ở pháp lý, năng lực tài chính và đầu ra. Trong danh mục hơn 1.300 dự án quy mô trên 3.000 tỷ đồng được bà Hà đề cập, có 70 dự án chậm tiến độ và 18 dự án thua lỗ.

Từ đó, bà Hà đề xuất phân biệt rõ dự án thiếu điều kiện thực hiện, dự án thiếu vốn và dự án không còn hiệu quả. Ưu tiên cần dành cho những dự án có thể triển khai, tập trung tháo gỡ khâu đang cản trở, thanh toán khối lượng hoàn thành và bổ sung các hạng mục còn thiếu để sớm đưa công suất vào sử dụng.

Dòng tiền ách tắc, nhu cầu vay gia tăng

Ở cấp độ doanh nghiệp, điểm nghẽn nằm ở khả năng luân chuyển vốn. Tiền đã đưa vào hàng tồn kho, khoản phải thu và dự án chậm tiến độ chưa quay về, khiến doanh nghiệp phải tìm thêm vốn để duy trì hoạt động.

Theo bà Hà, tình trạng này làm tăng nhu cầu vay bổ sung. Trong khi đó, khả năng tiếp cận tài chính lại phụ thuộc vào dòng tiền, tính minh bạch của báo cáo và điều kiện tài trợ.

Doanh nghiệp vì thế chịu sức ép từ cả hai phía: Vốn kinh doanh chậm thu hồi, trong khi việc huy động nguồn thay thế phải đáp ứng những yêu cầu của bên cho vay.

Chi phí vốn tăng càng khiến vòng quay chậm trở thành gánh nặng. Đến ngày 20/9/2026, lãi suất tiền gửi bình quân của giao dịch mới đạt 6,38%, tăng 1,15 điểm phần trăm so với cuối năm 2025; lãi suất cho vay bình quân đạt 9,03%, tăng 0,95 điểm phần trăm.

Từ điểm nghẽn này, bà Hà đề xuất ưu tiên giải phóng dòng tiền bằng việc hoàn thuế và thanh toán các nghĩa vụ đủ điều kiện; công khai số hồ sơ, giá trị xử lý và các trường hợp quá hạn.

Nguồn tiền được thu hồi sẽ giúp doanh nghiệp giảm nhu cầu vay và chi phí tài trợ.

Cùng với đó, bà Hà đề xuất tài trợ theo hợp đồng và khoản phải thu, gắn với xác nhận bên mua, kiểm soát dòng tiền và ngăn tài trợ trùng lặp; ưu tiên doanh nghiệp có đơn hàng, năng lực giao hàng và khả năng trả nợ.

Những bất cân đối vĩ mô thu hẹp dư địa khơi thông vốn

Theo bà Hà, đến ngày 28/9, tín dụng tăng khoảng 10,9% so với cuối năm 2025, trong khi huy động tăng khoảng 9,8%. Chênh lệch này tạo sức ép lên nguồn vốn ngân hàng, gây khó khăn cho việc giảm lãi suất cho vay, trong bối cảnh CPI bình quân chín tháng tăng 4,52%.

Khả năng ổn định tỷ giá cũng chịu ràng buộc. Bà Hà đưa ra mức dự trữ ngoại hối khoảng 87,6 tỷ USD vào tháng 6/2026, tương đương dưới hai tháng nhập khẩu. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm ngày 19/10 đạt 5,15%, cao hơn mức 4,58% của Việt Nam, tạo thêm sức ép đối với dòng vốn và điều hành lãi suất.

Rủi ro còn tập trung tại mối liên hệ giữa bất động sản, ngân hàng và trái phiếu. Tín dụng bất động sản chiếm khoảng 25,5% tổng dư nợ, tương đương 5,2 triệu tỷ đồng. Giá trị trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn trong phần còn lại năm 2026 là 75.288 tỷ đồng, trong đó 53,3% thuộc bất động sản. Khi bán hàng chậm, thiếu hụt dòng tiền có thể chuyển thành áp lực trả nợ trên nhiều kênh vốn.

Ở chiều ngược lại, ngân sách chín tháng thặng dư 313.600 tỷ đồng, trong khi tiến độ giải ngân đầu tư công còn chênh lệch lớn giữa các đơn vị.

Do vậy, bà Hà đề xuất phối hợp điều hành tiền tệ, ngân quỹ và lịch huy động vốn, đẩy nhanh các dự án có sức lan tỏa; đồng thời giám sát nghĩa vụ nợ và thanh khoản của các nhóm doanh nghiệp liên quan. Đây là những điều kiện để khơi thông nguồn lực mà vẫn duy trì ổn định vĩ mô.

Từ những điểm nghẽn trên, bà Hà đề xuất ưu tiên dự án có thể triển khai, giải phóng dòng tiền doanh nghiệp và phối hợp chính sách để duy trì ổn định vĩ mô.

Mỗi nhiệm vụ cần gắn với trách nhiệm, thời hạn và kết quả cụ thể, để vốn đã bố trí sớm chuyển thành công trình vận hành và nguồn tiền thu hồi tiếp tục phục vụ sản xuất, kinh doanh.