Chuyên gia: Tại sao phải tốn ngân sách ‘nuôi’ bộ máy cung cấp dịch vụ công khi tư nhân làm tốt hơn?

Tại phiên họp đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031, một tư duy quản trị công đột phá đã được xác lập: tiết kiệm chi thường xuyên không còn là khẩu hiệu "thắt lưng buộc bụng" đơn thuần, mà đã trở thành thước đo thi đua, một nguồn lực tài chính khổng lồ để "khoan sức dân" và thúc đẩy tăng trưởng vượt ngưỡng.

Mở đầu nhiệm kỳ bằng một tinh thần quyết liệt, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã đưa ra một phép toán kinh tế đầy sức nặng: Chỉ cần tiết kiệm 10% chi thường xuyên, ngân sách sẽ dư ra khoảng 180.000 tỷ đồng. Nếu con số này là 20%, chúng ta có tới 360.000 tỷ đồng – một nguồn lực khổng lồ để đổ vào hạ tầng chiến lược và các ưu tiên quốc gia.

Tuy nhiên, TS. Phí Vĩnh Tường – Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, nhấn mạnh rằng ý nghĩa của con số này còn sâu xa hơn thế. Trong cơ cấu ngân sách 5 năm qua, chi thường xuyên chiếm tới 60%. Việc cắt giảm không chỉ để chuyển nguồn sang đầu tư phát triển mà còn nhằm giảm áp lực thu ngân sách, thực hiện triết lý "khoan sức dân" để doanh nghiệp tư nhân tích lũy vốn và tái đầu tư.

Nghịch lý bộ máy: Tại sao phải "nuôi" khi tư nhân làm tốt hơn?

Một trong những nhận định sắc bén nhất của TS. Tường chính là việc tái định nghĩa vai trò của Nhà nước trong cung cấp dịch vụ công. Ông đặt ra câu hỏi về hiệu quả khi ngân sách vẫn phải gánh một bộ máy khổng lồ để làm những việc mà khu vực tư nhân có thể tối ưu hóa hơn hẳn.

Chỗ nào cần tư nhân? Đó là các dịch vụ đô thị như chăm sóc cây xanh, chiếu sáng, xử lý rác thải và nước thải.

Cách làm nào hiệu quả? Thay vì trực tiếp vận hành, Nhà nước hãy đóng vai trò người thiết kế "luật chơi", đưa ra các bộ tiêu chuẩn chất lượng khắt khe và sử dụng hình thức đối tác công tư (PPP).

Theo TS. Tường, việc "mở cửa" dịch vụ công sẽ giải phóng Nhà nước khỏi gánh nặng nhân sự và chi phí vận hành thường xuyên, đồng thời tạo ra thị trường mới, nâng cao chất lượng dịch vụ nhờ tính cạnh tranh của khu vực tư nhân.

Luật chơi mới - Động lực mới

Đột phá lớn nhất trong nhiệm kỳ này là việc đưa kết quả tiết kiệm làm thước đo thi đua khen thưởng. TS. Phí Vĩnh Tường phân tích, phiên bản "Thi đua 2.0" này sẽ không còn rầm rộ hình thức mà đi vào quản trị hiệu suất thực chất:

Từ Output sang Outcome: Thay vì chỉ đếm số lượng công việc thi đua giờ đây đo lường tác động thực tế. Một đơn vị được khen thưởng không phải vì tiêu hết ngân sách đúng quy định, mà vì đã cắt giảm được bao nhiêu phần trăm chi phí vận hành thông qua công nghệ và tinh gọn bộ máy.

Công nghệ là "chìa khóa": Với việc phần lớn doanh nghiệp vẫn đang sử dụng công nghệ lạc hậu hơn thế giới 2-3 thế hệ, tiết kiệm năng lượng điện, đặc biệt trong ngành bán dẫn, dữ liệu số thông qua nâng cấp công nghệ chính là "mỏ vàng" để gia tăng biên lợi nhuận và đóng góp vào mục tiêu quốc gia.

TS. Phí Vĩnh Tường nhấn mạnh, kỷ luật chi tiêu đang trở thành một "luật chơi mới". Nó buộc bộ máy hành chính phải tự thân vận động, nâng cao hiệu suất để tồn tại và phát triển. Khi áp lực thu ngân sách giảm xuống, lượng vốn nằm trong dân sẽ được giải phóng, tạo ra hệ số nhân gấp bội cho nền kinh tế.

“Khi quy mô kinh tế Việt Nam đã vượt ngưỡng 500 tỷ USD, chúng ta không thể duy trì tư duy quản trị cũ. Tiết kiệm không phải là "nghèo đi", mà là sắp xếp lại để tối ưu hóa sức mạnh nội tại. Đây chính là động lực căn cơ nhất để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số trong giai đoạn bản lề 2026 – 2030”, vị chuyên gia nhận định.