Chuyên gia thuế: 'Giấu thuế để làm giàu bản thân là lựa chọn đầy rủi ro, sớm muộn gì cũng bị phát hiện'

Tại phiên thảo luận trực tiếp thuộc Hội thảo “Quản lý thuế theo dòng tiền: Kinh doanh an tâm, thuế minh bạch”, các đại diện từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và hộ kinh doanh đã cùng nhìn nhận trực diện về thực trạng quản lý tài chính hiện nay.

Một trong những vấn đề cốt lõi được đặt ra là đâu là rào cản lớn nhất khiến các hộ kinh doanh vẫn chưa thực sự minh bạch dòng tiền trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Những trao đổi tại hội thảo đã làm sáng tỏ những vướng mắc từ thực tế cũng như các giải pháp cần thiết để thúc đẩy sự minh bạch này.

Hết thời gian lận giấu thuế, giấu doanh thu

Theo phân tích của bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, rào cản lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở kỹ thuật mà chủ yếu xuất phát từ tâm lý e ngại kê khai thuế và thói quen che giấu doanh thu.

Nhiều cá nhân kinh doanh vẫn giữ quan điểm lạc hậu rằng có thể giấu được số thu thực tế để giảm bớt nghĩa vụ tài chính. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên kinh tế số, mọi dữ liệu giao dịch đều để lại dấu vết và cơ quan quản lý hoàn toàn có thể đối chiếu, kiểm tra. Những hành vi gian lận có hệ thống vì vậy luôn tiềm ẩn rủi ro pháp lý cực kỳ lớn cho chủ cơ sở kinh doanh.

Theo bà Cúc, điều quan trọng nhất là cần phải tạo được niềm tin để người kinh doanh yên tâm kê khai, tránh tâm lý sợ bị truy thu thuế hay xử lý thiếu hợp lý. Nếu được giải thích đầy đủ và vận động đúng cách, nhiều người nộp thuế sẽ sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ thuế.

Thực tiễn cho thấy quá trình minh bạch hóa hiện đang có sự phân hóa rõ rệt. Nhóm hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống đang gặp nhiều khó khăn nhất do thói quen sử dụng tiền mặt và chưa có nếp xuất hóa đơn kịp thời. Ngược lại, những đơn vị đã tiên phong áp dụng công nghệ như phần mềm quản lý như MISA, Sapo hay các giải pháp hóa đơn điện tử từ máy tính tiền lại đang vận hành rất thuận lợi.

Bên cạnh yếu tố tự nguyện, theo bà Cúc, áp lực từ thị trường đang trở thành yếu tố ép buộc các hộ kinh doanh phải thay đổi. Trong mối quan hệ hợp tác làm ăn, các doanh nghiệp mua hàng sẽ không thể hạch toán chi phí đầu vào nếu không có hóa đơn, gây ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và khả năng kết nối của hộ kinh doanh.

Việc nộp thuế không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cách để bảo vệ thành quả lao động. "Nộp thuế là nghĩa vụ của mỗi cá nhân. Còn nếu vì lợi ích mà tìm cách giấu thuế để làm giàu cho bản thân hay con cái thì đó là lựa chọn rất rủi ro, bởi với công nghệ quản lý hiện nay, vi phạm sớm muộn cũng bị phát hiện", bà Cúc nhận định.

Phân biệt kế toán quản trị với hành vi lập “hai sổ” trốn thuế

Một vấn đề quan trọng khác thường gây hiểu lầm trong quản lý doanh nghiệp là sự phân biệt giữa kế toán quản trị nội bộ và hành vi lập hai hệ thống sổ sách để gian lận thuế.

Bà Nguyễn Thị Cúc khẳng định trong một doanh nghiệp luôn tồn tại nhiều phân hệ kế toán với mục đích khác nhau. Kế toán tài chính được lập theo quy định pháp luật để báo cáo cho nhà nước và cơ quan thuế, trong khi kế toán quản trị phục vụ mục đích điều hành, theo dõi doanh thu và chi phí thực tế. Ngoài ra còn có kế toán tổng hợp và kế toán chi tiết để quản lý số liệu ở các cấp độ cụ thể nhằm xác định hiệu quả kinh doanh thực sự của đơn vị.

Trong hoạt động thực tế, bà Cúc cho rằng, doanh nghiệp thường phát sinh những khoản chi thực tế nhưng không được coi là chi phí hợp lý khi tính thuế, ví dụ như chi phí đối ngoại vượt định mức hoặc khấu hao không đúng quy định.

"Việc doanh nghiệp duy trì dữ liệu quản trị song song để theo dõi các khoản này và phân chia lợi nhuận cho cổ đông là hoàn toàn hợp pháp và cần thiết", bà Cúc nhận định. Đồng thời bà cho biết, đây là hoạt động quản trị nội bộ lành mạnh, hoàn toàn khác biệt về bản chất so với hành vi lập “hai sổ” nhằm mục đích trốn thuế.

Đại diện Hội Tư vấn thuế cho rằng, mục tiêu cuối cùng của cơ quan quản lý là xây dựng một quy trình kê khai đơn giản, giúp hộ kinh doanh chuyển sang quản lý sổ sách, hóa đơn và dòng tiền một cách thuận lợi và minh bạch hơn.

Bà cảnh báo, hiện nay ranh giới giữa quản trị và vi phạm được xác định rất rõ trong Luật Kế toán. Pháp luật nghiêm cấm việc trong cùng một kỳ kế toán, doanh nghiệp cố tình lập hai hệ thống sổ báo cáo tài chính khác nhau với mục đích gian lận. Đó là trường hợp một bộ số liệu được dùng để khai thuế theo hướng giảm doanh thu, tăng chi phí ảo nhằm trốn tránh nghĩa vụ, còn bộ còn lại mới phản ánh số liệu thực.

"Mọi hành vi ghi chép sai lệch, che giấu dòng tiền hoặc làm sai lệch bản chất các giao dịch kinh tế đều bị coi là hành vi trốn thuế và bị nghiêm trị theo quy định của pháp luật", bà Cúc nhận định.