Cô gái Gen Z rời Hà Nội đến 'làng du lịch tốt nhất thế giới' sống 4 tháng: Bị ‘sốc nhiệt’ khiến chân tay thâm tím, được xem điệu nhảy ‘người rừng’ hiếm có, quen gần hết người dân trong làng

4 tháng rời công sở, lên sống ở bản làng dưới chân cột cờ Lũng Cú

Giữa áp lực chi phí đô thị gia tăng và nhịp sống ngày càng gấp gáp, một bộ phận người trẻ đang lựa chọn rời thành phố để tìm kiếm không gian sống khác biệt. “Bỏ phố về quê” từ một trào lưu trên mạng xã hội đang dần chuyển thành lựa chọn có tính toán, được người trẻ cân nhắc kỹ lưỡng.

Trong dòng dịch chuyển đó, không ít người trẻ lựa chọn các vùng núi, điểm du lịch cộng đồng làm nơi dừng chân dài ngày, kết hợp làm việc và sáng tạo nội dung. Mô hình làm việc tại homestay, tham gia vận hành du lịch địa phương hay phát triển blog, kênh video cá nhân… đang mở ra một hướng đi mới, linh hoạt hơn so với công việc văn phòng truyền thống.

Xu hướng này cũng được chị Dư Thủy Tiên (SN 2003, Hà Nội) lựa chọn. Hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo nội dung du lịch, sau hơn 1 năm gắn bó với công việc văn phòng, chị quyết định rời môi trường công sở, lên làng Lô Lô Chải (Hà Giang cũ, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang) sống trong 4 tháng.

Nằm dưới chân cột cờ Lũng Cú - điểm cực Bắc của Tổ quốc, Lô Lô Chải là một bản nhỏ của người Lô Lô, ở độ cao khoảng 1.470m so với mực nước biển. Từ lâu, nơi đây đã trở thành điểm dừng chân quen thuộc của du khách trong và ngoài nước khi đến với cao nguyên đá Đồng Văn.

Không chỉ gây ấn tượng bởi cảnh quan, Lô Lô Chải còn được ghi nhận về giá trị cộng đồng khi trở thành một trong 2 làng của Việt Nam được Tổ chức Du lịch Thế giới (UN Tourism) vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới”.

Giai đoạn 2023-2025, số hộ dân tại đây tăng từ 119 lên 122. Đáng chú ý, số hộ kinh doanh homestay tăng mạnh, từ 29 lên 63 hộ, đưa tỷ lệ hộ tham gia du lịch từ 26% lên 52%. Vào các dịp lễ lớn trong năm, Lô Lô Chải luôn trong tình trạng "cháy phòng". Ngôi làng giữ được cảnh quan đặc trưng với những nếp nhà trình tường, tường đá xếp và không gian sinh hoạt mang đậm bản sắc địa phương.

Chia sẻ với PV về quyết định đến Lô Lô Chải sống, chị Dư Thuỷ Tiên cho biết: “Tôi học ngành Truyền thông đa phương tiện nên từ năm nhất đã có cơ hội đi nhiều nơi. Càng đi, tôi càng nhận ra bản thân hợp với việc “xê dịch”. Tôi cũng có cơ duyên với du lịch, từng được một số homestay và tour mời hợp tác trong khoảng 2 năm. Tuy nhiên, sau khi ra trường, tôi vẫn chọn đi theo hướng ổn định như nhiều người, làm công việc văn phòng.

Trong hơn 1 năm làm việc, ý định rời thành phố để lên một vùng núi sống một thời gian vẫn luôn âm ỉ. Cũng trong suốt 1 năm này, tôi đã cố gắng tích lũy cho mình những kỹ năng chuyên môn lẫn kỹ năng mềm, duy trì ước mơ đi khắp Việt Nam thông qua trang Blog du lịch, Youtube. Khi cảm thấy đam mê đủ lớn, tôi bắt đầu tìm kiếm cơ hội trên các nhóm việc làm và nhận ra công việc tại homestay là lựa chọn phù hợp nhất: Vừa có thu nhập, vừa có chỗ ở để có thể sống lâu dài.

Thật ra điểm đến trong kế hoạch là Sa Pa vì tôi cũng đi nhiều rồi nên quen thuộc. Lô Lô Chải thời điểm đó nổi lên nhanh chóng nhưng vì khoảng cách quá xa, tôi lại đang niềng răng nên “loại” ngay từ đầu. Tuy nhiên, tôi không tìm được công việc phù hợp ở Sa Pa. Cuối cùng, Lô Lô Chải trở thành lựa chọn khả thi nhất. Khi tìm được một homestay nhận làm việc, tôi quyết định xin nghỉ ngay và một mình xách balo lên đường”.

Theo chia sẻ của chị Dư Thủy Tiên, trong thời gian lưu trú tại Lô Lô Chải, nhịp sinh hoạt hàng ngày của chị vẫn gắn với công việc tại homestay. Chị đảm nhận nhiều vị trí cùng lúc, từ lễ tân, bán phòng đến quản lý các công việc vận hành. Thời gian rảnh thường rơi vào buổi trưa hoặc những ngày vắng khách, khi đó chị tranh thủ đi dạo quanh làng.

“So với thành phố, nhịp sống ở Lô Lô Chải vẫn có sự nhộn nhịp nhất định do lượng khách du lịch đông, nhưng không khí lại dễ chịu hơn nhiều. Tôi vẫn dậy sớm, nhưng không còn cảnh kẹt xe, vội vã hàng giờ để đến nơi làm việc như trước. Mọi thứ diễn ra chậm hơn, nhẹ hơn.

Khó khăn lớn nhất với tôi đến từ điều kiện thời tiết. Thời điểm tôi ở đây, nhiệt độ có thể xuống khoảng 2 độ C, thấp hơn Hà Nội tới gần 10 độ. Cái lạnh vùng cao rất khắc nghiệt, chỉ cần bước ra khỏi cửa là cảm nhận rõ ngay. Có những ngày chân tay tê buốt, thậm chí thâm lại vì rét”, cô gái SN 2003 cho biết thêm.

Sự phát triển của du lịch, đặc biệt là mô hình homestay, hiện đang trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều hộ dân tại Lô Lô Chải. Dù trực tiếp quản lý homestay hay chỉ tham gia vào một phần công việc như lễ tân, dọn phòng, nấu ăn…, người dân đều có thể tạo ra nguồn thu nhập tương đối ổn định.

Vào mùa cao điểm, phần lớn lao động trong bản tập trung cho hoạt động du lịch, từ vận hành homestay, dịch vụ ăn uống đến buôn bán các mặt hàng thiết yếu phục vụ du khách. Tuy nhiên, ngoài những thời điểm này, người dân vẫn duy trì các hoạt động kinh tế truyền thống như nấu rượu, trồng ngô, trồng gừng… Quỹ đất tại mỗi gia đình cũng có sự khác biệt: Có nhà tận dụng để mở homestay hoặc cho thuê, nhưng cũng có những hộ vẫn giữ được diện tích đất để canh tác và duy trì nguồn lương thực.

Từ điệu nhảy nghi lễ đến những luật lệ cộng đồng ít người biết

Không chỉ đảm nhận công việc tại homestay, thời gian ở Lô Lô Chải còn là cơ hội để chị Dư Thủy Tiên tìm hiểu đời sống và sinh hoạt của người dân bản địa. Trong quá trình lưu trú, chị nhiều lần được chứng kiến điệu nhảy “người rừng” - một nghi thức đặc trưng của người Lô Lô, thường xuất hiện trong các dịp lễ, hoạt động đón khách hoặc tang lễ.

Tuy nhiên, theo chị Tiên, việc tiếp cận những tập tục mang tính riêng tư như vậy không dễ dàng, đặc biệt với người ngoài. Ở giai đoạn đầu, việc chủ động hỏi han gần như không mang lại nhiều thông tin do sự dè dặt của người dân địa phương. Thay vào đó, chị lựa chọn cách tiếp cận chậm, thông qua việc đi lại nhiều trong làng, trò chuyện về cuộc sống thường ngày để tạo sự quen biết. Khi mối quan hệ dần được thiết lập, người dân mới cởi mở hơn trong việc chia sẻ.

Chị Tiên cho biết: “Như điệu nhảy “người rừng” tôi chứng kiến nhiều lần từ lễ đón tiếp, quay truyền hình, đám ma,...Mỗi lần tham dự, tôi biết thêm một chút về tập tục. Từ đó mới hiểu sâu hơn chứ không đơn giản là cứ đến hỏi 1 lần là đủ thông tin. Điểm đặc biệt của điệu nhảy “người rừng” là sự kết hợp với tiếng trống đồng mà rất hiếm nơi có. Người nhảy sẽ bịt kín mặt và kiêng kị việc gọi tên, kể cả bạn biết họ là ai.

Khi lần đầu chứng kiến các nghi lễ như đám ma hay cúng tổ tiên, tôi cũng có phần e dè vì có khá nhiều điều kiêng kị mà mình chưa hiểu hết, rất dễ vô tình phạm phải. Để tránh điều đó, tôi thường chủ động hỏi người dân trước mỗi khi có dịp tham gia hoặc quan sát một nghi lễ nào đó. Nhờ tìm hiểu từ trước nên đến nay tôi chưa gặp phải tình huống “phạm” điều kiêng kị nào đáng kể”.

Từ những trải nghiệm thực tế, chị Dư Thủy Tiên cho biết điều khiến chị ấn tượng nhất là trang phục truyền thống của người Lô Lô.

Trước đó, hình ảnh về trang phục này đã xuất hiện nhiều trên mạng xã hội, song chỉ khi trực tiếp quan sát trong thời gian dài, chị mới hiểu rõ mức độ cầu kỳ và công phu trong từng chi tiết. Theo ghi nhận, mỗi bộ trang phục có thể mất từ 6 tháng đến 1 năm để hoàn thiện, với phần lớn công đoạn do chính phụ nữ trong cộng đồng thực hiện như thêu, ghép vải, đan dây. Mỗi sản phẩm là một phiên bản riêng, không trùng lặp.

Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, trang phục còn thể hiện sự gắn bó và niềm tự hào của người dân địa phương với bản sắc văn hóa. “Tôi từng thử mặc, dù chưa phải đầy đủ các lớp và phụ kiện, nhưng cũng mất khá nhiều thời gian, đồng thời cảm thấy khá nóng và nặng. Điều đó cho thấy người dân đã quen và kiểm soát rất tốt khi sinh hoạt, lao động hay tham gia các điệu múa trong chính trang phục truyền thống của họ”, chị Tiên nói.

Nếu như trang phục là cách người Lô Lô gìn giữ bản sắc ở từng con người, thì những tập quán như “cả làng đi đám” lại là cách họ bảo vệ và nuôi dưỡng bản sắc đó ở quy mô cộng đồng.

Ở nhiều nơi, việc tham gia thường chỉ giới hạn trong các dịp lớn như cưới hỏi hay tang lễ, thì tại đây, ngay cả những sự kiện nhỏ trong gia đình như đầy tháng, thanh minh… cũng có sự hiện diện gần như đầy đủ của người trong bản.

Theo lý giải của người dân địa phương, việc tham gia không chỉ mang ý nghĩa tình cảm mà còn gắn với sự tương trợ lâu dài: Hôm nay giúp nhà này, ngày mai nhà khác lại giúp lại. Đáng chú ý, trong bối cảnh du lịch phát triển nhanh, nhiều homestay xuất hiện, những giá trị này vẫn không bị mai một.

Thực tế tại Lô Lô Chải cho thấy, phần lớn du khách vẫn tiếp cận điểm đến này qua hoạt động check-in, trong khi những thông tin về đời sống và chiều sâu văn hóa bản địa chưa được khai thác và lan tỏa tương xứng.

Theo chị Dư Thuỷ Tiên, thực trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân: “Hình ảnh của làng được lan truyền nhanh, nhưng vì “nổi” lên trong thời gian ngắn nên việc vừa phát triển du lịch, vừa truyền tải đầy đủ các giá trị văn hóa là điều không dễ. Trên các nền tảng như Facebook, TikTok, nội dung về Lô Lô Chải chủ yếu vẫn là hình ảnh check-in đẹp, chưa có nhiều người đi sâu vào đời sống hay tập tục. Điều đó khiến du khách bị thu hút bởi việc chụp ảnh nhiều hơn là tìm hiểu văn hóa”.

Từ góc nhìn cá nhân, chị Tiên cho rằng du lịch là động lực tích cực, nhưng yếu tố văn hóa mới là nền tảng để giữ chân du khách quay trở lại. Nếu chỉ dựa vào cảnh quan và dịch vụ, sức hút khó duy trì lâu dài; ngược lại, khi bản sắc được bảo tồn và truyền tải hiệu quả, giá trị của điểm đến sẽ bền vững hơn.

Hành trình sống xa đô thị mở ra những lựa chọn mới

Bên cạnh những trải nghiệm về đời sống và văn hóa bản địa, câu chuyện chi phí và cách duy trì thu nhập cũng là yếu tố được quan tâm khi lựa chọn lưu trú dài ngày tại Lô Lô Chải.

Theo cô gái đến từ Hà Nội, trong thời gian này, chị không chi tiêu quá nhiều. Vì ăn ở trực tiếp tại homestay, phần lớn chị chỉ mua đồ lặt vặt để phục vụ nhu cầu cá nhân hoặc thỉnh thoảng mua thêm hoa quả, đồ ăn khi đi chợ phiên. Du lịch ở đây cũng mang lại một số cơ hội để chị Tiên có thêm thu nhập. Ngoài công việc tại homestay với thời gian khá linh động, những lúc vắng khách, chị tranh thủ hỗ trợ bán phòng hoặc làm nội dung trên các nền tảng mạng xã hội cá nhân để giới thiệu về văn hóa địa phương.

“Tuy nhiên, tôi xác định khoảng thời gian ở đây là để trải nghiệm và tích lũy kinh nghiệm, đồng thời dành cho bản thân một khoảng “healing”, nên không đặt nặng áp lực phải sản xuất nội dung liên tục. Các video tôi đăng tải chủ yếu là những trải nghiệm văn hóa thực tế, chỉ thực hiện khi có sự kiện hoặc khi bắt gặp những nét đặc trưng mà chưa được khai thác nhiều, thay vì cố gắng tạo ra những nội dung không phản ánh đúng thực tế”, cô gái 10X cho biết thêm.

Sau 4 tháng sống tại Lô Lô Chải, chị Dư Thủy Tiên có nhiều thay đổi trong suy nghĩ và cách nhìn nhận cuộc sống. Theo chị, bản thân trở nên cởi mở và bao dung hơn, đồng thời có sự trưởng thành rõ rệt trong cách tiếp cận các mối quan hệ và môi trường sống mới.

Chia sẻ với PV, cô gái đến từ Hà Nội cho biết: “Điều khiến tôi ấn tượng là người Lô Lô rất nỗ lực, cả trong phát triển kinh tế lẫn việc học. Nhiều người có thể sử dụng 3-4 ngôn ngữ như tiếng Lô Lô, tiếng Mông, tiếng Kinh, thậm chí có người còn biết thêm tiếng Trung khi đi làm bên kia biên giới.

Người dân ở đây không hề khó gần. Khi mình thực sự chân thành và hòa đồng, họ sẵn sàng mở lòng, giúp đỡ và đối xử như người trong gia đình. Trong thời gian ở đây, tôi quen gần như toàn bộ người trong làng. Mỗi dịp có việc ăn uống, lễ lạt, tôi đều được gọi tham gia. Ngay cả khi một mình quản lý homestay, hàng xóm cũng thường xuyên mời sang ăn cơm vì sợ tôi buồn.

Lối sống của tôi cũng chậm lại. Tôi làm những công việc chân tay mà trước đây, khi ở Hà Nội, gần như không bao giờ phải làm. Việc gặp gỡ nhiều du khách cũng giúp tôi học thêm cách ứng xử, giao tiếp trong nhiều tình huống khác nhau.

Về định hướng sắp tới, tôi nghĩ rằng một khi đã rời công việc văn phòng, việc quay trở lại là không dễ. Tôi vẫn muốn tiếp tục hành trình “dịch chuyển”, với mục tiêu đi hết Việt Nam trong 1-2 năm tới. Tôi mong rằng, dù đi đến đâu, mình cũng có thể quay lại như một người thân quen, được đón nhận như trở về nhà. Tôi tin rằng những hành trình như vậy sẽ mang lại cho tôi nhiều cơ hội hơn, từ công việc, các mối quan hệ, cho đến những trải nghiệm sống mà không phải ai cũng có được”.