‘Cơn lốc’ lãi suất tháng 5: Vì sao Big4 nhập cuộc và kịch bản nào cho cuối năm 2026?

3 "ngòi nổ" đẩy lãi suất lên cao

Thị trường lãi suất ngân hàng đang chứng kiến những biến động đáng chú ý, đặc biệt ở nhóm ngân hàng thương mại nhà nước (Big4) và các ngân hàng tư nhân triển khai chính sách lãi suất đặc biệt nhằm hút dòng tiền lớn.

Trong nhóm Big4, Vietcombank gây chú ý khi áp dụng mức lãi suất đặc biệt lên tới 7,4%/năm đối với một số sản phẩm tiền gửi linh hoạt. Đây được xem là mức lãi suất cao hiếm thấy trong nhóm ngân hàng quốc doanh, vốn thường duy trì mặt bằng thấp hơn so với khối tư nhân.

Bình luận về vấn đề này, theo chuyên gia kinh tế TS. Nguyễn Trí Hiếu, việc một ngân hàng dẫn đầu như Vietcombank tăng lãi suất không còn là hiện tượng đơn lẻ, xu hướng này đã âm ỉ từ các ngân hàng nhỏ, lan sang nhóm hạng trung và nay đã "chạm" đến những trụ cột lớn nhất của hệ thống.

Mức lãi suất 7,4% không chỉ là một con số, đó là một thông điệp: Kỷ nguyên tiền rẻ đã kết thúc. Khi lãi suất huy động bị đẩy lên để thu hút vốn, tất yếu lãi suất cho vay sẽ phải tăng tương ứng để duy trì biên độ lợi nhuận (NIM) khoảng 3% cho các nhà băng.

Tại sao các ngân hàng phải chạy đua tăng lãi suất vào thời điểm này? TS. Hiếu chỉ ra 3 nguyên nhân cốt lõi đang trực tiếp gây áp lực lên thanh khoản hệ thống:

-Mất cân đối cung - cầu vốn: Tăng trưởng tín dụng đang chạy nhanh hơn nhiều so với tốc độ huy động vốn từ dân cư. Các ngân hàng rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn lực để hỗ trợ các hoạt động cho vay hiện hữu.

-Cục máu đông nợ xấu: Dòng tiền cho vay ra không quay trở lại đúng hạn do doanh nghiệp gặp khó khăn. Trong khi đó, áp lực chi trả cho người gửi tiền đến hạn (hoặc rút trước hạn) buộc ngân hàng phải tăng lãi suất để "vay" mới trả cũ.

-Cuộc di cư sang vàng và chứng khoán: Một lượng lớn tiền gửi đang bị rút ra để đổ vào các kênh đầu tư có tỷ suất sinh lời cao hơn hoặc mang tính trú ẩn như vàng, chứng khoán và bất động sản. Ngân hàng buộc phải tăng giá "đầu vào" để giữ chân khách hàng.

Kịch bản nào cho cuối năm 2026 và lời giải cho SME?

Bức tranh tài chính càng trở nên u ám hơn khi nhìn ra thế giới. Dù có những tuyên bố về việc chấm dứt chiến dịch quân sự tại Trung Đông, nhưng thực tế eo biển Hormuz vẫn đang bị đe dọa.

"Kinh tế Việt Nam có độ mở rất lớn, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu gấp đôi GDP. Bất kỳ tiếng súng nào tại Trung Đông cũng tác động trực tiếp đến giá dầu và chi phí vận hành trong nước," TS. Hiếu nhận định.

Đáng chú ý, tỷ giá USD/VND đã neo ở mức kỷ lục 26.360 đồng. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng không có sự "hy sinh" tỷ giá để cứu giá vàng. Hai thị trường này đang biến động độc lập dựa trên nhu cầu nhập khẩu ngoại tệ và tâm lý tích lũy tài sản của người dân.

TS. Nguyễn Trí Hiếu cảnh báo, từ nay đến cuối năm, chi phí tài chính sẽ ngày càng đắt đỏ. Các doanh nghiệp SME vốn là nhóm dễ tổn thương nhất, cần ngay lập tức thực hiện các biện pháp phòng thủ: Chuẩn bị kịch bản giả định lãi suất sẽ còn tiếp tục tăng để xây dựng phương án kinh doanh dự phòng; tối ưu hóa bộ máy để bù đắp cho phần chi phí lãi vay gia tăng; cân nhắc giảm bớt các hoạt động sản xuất chưa thực sự hiệu quả để giảm áp lực nợ vay; các nhà nhập khẩu nên sử dụng hợp đồng giao sau để chốt tỷ giá, tránh rủi ro khi đồng USD tiếp tục nhảy múa.