Cú sốc dầu mỏ đẩy giá xăng leo thang: Châu Á tìm lối thoát, xe điện Trung Quốc ‘chớp thời cơ’

Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran đang làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu hóa thạch từ Trung Đông, đẩy giá dầu thô có lúc lên tới 119 USD/thùng trong tuần qua. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về lạm phát leo thang, thậm chí nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu.

Nhưng nghịch lý là, cơn địa chấn năng lượng này lại đến đúng thời điểm “thiên thời” cho ngành xe điện Trung Quốc.

Trong khi Trung Quốc hiện là quốc gia sản xuất và xuất khẩu xe điện lớn nhất thế giới, các hãng xe nội địa đang phải đối mặt với cạnh tranh giá khốc liệt và nhu cầu trong nước chững lại. Áp lực tìm kiếm thị trường mới ngày càng gia tăng.

Giờ đây, khi xe điện ngày càng càng rẻ, còn xăng dầu lại đắt đỏ hơn, sự kết hợp này được dự báo sẽ thúc đẩy mạnh mẽ làn sóng mở rộng ra toàn cầu của các hãng xe Trung Quốc, đặc biệt tại châu Á, khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ khủng hoảng nhiên liệu.

“Chi phí xăng tăng cao mở ra cơ hội lớn để các thương hiệu Trung Quốc thâm nhập sâu vào thị trường châu Á”, ông Tu Le, Giám đốc điều hành hãng tư vấn Sino Auto Insights nhận định. “Họ chắc chắn sẽ tận dụng triệt để cơ hội này”.

Phụ thuộc dầu mỏ: “gót chân Achilles” của châu Á

Dù đã đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo, cuộc xung đột kéo dài 3 tuần tại Trung Đông một lần nữa phơi bày sự phụ thuộc sâu sắc của châu Á vào dầu nhập khẩu.

Khoảng 60% nguồn cung dầu thô của khu vực đến từ Trung Đông, chủ yếu đi qua Eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược hiện bị Iran siết chặt lưu thông.

Theo tổ chức năng lượng Ember, xe điện hiện là “đòn bẩy lớn nhất” để giảm chi phí nhập khẩu nhiên liệu. Báo cáo của tổ chức này ước tính việc sử dụng xe điện trong năm ngoái đã giúp giảm tiêu thụ toàn cầu khoảng 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương gần 70% lượng xuất khẩu của Iran năm 2025.

Các chuyên gia cho rằng, tương tự cú hích mà cuộc xung đột Nga - Ukraine từng tạo ra cho năng lượng tái tạo tại châu Âu, khủng hoảng dầu mỏ lần này có thể trở thành bước ngoặt mới cho ngành năng lượng sạch tại châu Á.

“Giá tăng một lần thì có thể bỏ qua. Nhưng khi điều đó lặp lại, nó trở thành lời cảnh tỉnh: giá nhiên liệu luôn biến động, và việc phụ thuộc vào xe xăng đồng nghĩa với việc bạn luôn bị ‘mắc kẹt’ trong rủi ro đó”, ông Lauri Myllyvirta nhận định.

Trung Quốc “miễn nhiễm” hơn nhờ đi trước

Tại Trung Quốc, quốc gia nhập hơn 40% dầu từ Trung Đông, chiến lược chuyển dịch sang năng lượng sạch đang cho thấy hiệu quả rõ rệt.

Với trữ lượng dầu dự trữ lớn nhất thế giới, đồng thời là quốc gia sản xuất điện gió và điện mặt trời hàng đầu, Trung Quốc có khả năng chống chịu tốt hơn nhiều nền kinh tế châu Á khác trước cú sốc năng lượng.

Theo ước tính của Myllyvirta, xe điện, hiện chiếm khoảng 50% doanh số xe mới và 12% tổng số xe lưu hành tại Trung Quốc, đã giúp nước này giảm gần 10% mức tiêu thụ dầu trong năm qua.

“Đây chính là kịch bản mà Trung Quốc đã lường trước khi xây dựng chiến lược an ninh năng lượng”, ông nói.

Trong khi đó, ông Zhu Zhaoyi cho rằng khủng hoảng dầu mỏ có thể thúc đẩy nhanh hơn các mục tiêu khí hậu của Trung Quốc, bao gồm đạt đỉnh phát thải vào năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060.

“Mỗi lần Trung Đông bất ổn, bài học lại lặp lại: phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu không chỉ gây hại môi trường mà còn là vấn đề an ninh quốc gia”, ông nhấn mạnh.

Thừa cung trong nước, buộc phải “xuất ngoại”

Tuy nhiên, chính sách hỗ trợ mạnh tay của nhà nước cũng khiến thị trường xe điện nội địa Trung Quốc trở nên khắc nghiệt. Nguồn cung dư thừa khiến nhiều hãng xe chật vật sinh tồn.

Theo ước tính của AlixPartners, trong số 129 thương hiệu xe điện Trung Quốc hoạt động năm 2024, chỉ khoảng 15 hãng có khả năng tồn tại về mặt tài chính tới năm 2030. Nhu cầu trong nước dự báo còn chậm lại khi chính phủ dần rút các chính sách trợ cấp.

Giá dầu tăng có thể giúp kích cầu trong nước, nhưng không đủ để giải quyết bài toán dư thừa công suất.

“Thị trường có thể mở rộng, nhưng không thể tăng gấp đôi chỉ nhờ giá dầu. Vấn đề dư cung sẽ chưa thể giải quyết ngay”, ông Yichao Zhang nhận định.

Mỹ đóng cửa, châu Á mở lối

Tình trạng dư cung này khó có thể giải tỏa tại Mỹ, nơi các mức thuế cao gần như chặn đứng xe điện Trung Quốc nhằm bảo vệ các hãng nội địa như Tesla.

Dù Tổng thống Donald Trump từng phát tín hiệu cởi mở hơn, điều kiện đặt ra là các hãng Trung Quốc phải xây dựng nhà máy ngay trên đất Mỹ.

Ngược lại, châu Á đang trở thành “mảnh đất vàng”. Khi nguồn dự trữ nhiên liệu suy giảm, nhiều quốc gia buộc phải triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng như làm việc tại nhà hay hạn chế sử dụng điều hòa. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này, trong khi VinFast đã nhanh chóng tung ra các chương trình giảm giá xe điện và xe máy điện sau các diễn biến tại Iran.

Cuộc đua mới: ai rẻ hơn, người đó thắng

Theo ông Lam Pham, chuyên gia phân tích năng lượng châu Á tại Ember, xe điện Trung Quốc đang có lợi thế rõ rệt tại khu vực nhờ giá cạnh tranh, công nghệ pin tiên tiến và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh.

“Biến động giá nhiên liệu và sự hỗ trợ chính sách mạnh mẽ sẽ khiến thị trường xe điện châu Á tăng trưởng nhanh. Tất cả các hãng đều hưởng lợi, nhưng lợi thế lớn nhất sẽ thuộc về những doanh nghiệp có khả năng mở rộng nhanh và giữ giá bán ở mức 'dễ tiếp cận',” ông nói.