'Đệ nhất giai nhân' hiếm hoi được phong tặng NSƯT đợt đầu tiên: Từng là ca sĩ nhạc đỏ nổi tiếng, từ bỏ hào quang đi bán vàng

NSƯT Vũ Dậu (sinh năm 1945) là một trong những giọng ca tiêu biểu của làng nhạc Hà Nội giai đoạn 1970-1980. Sở hữu ngoại hình thanh tú cùng chất giọng giàu biểu cảm, bà từng được công chúng nhắc tới như một “mỹ nhân nhạc đỏ”, ghi dấu qua nhiều ca khúc cách mạng và trữ tình.

“Đệ nhất giai nhân Hà thành” hiếm hoi được phong tặng Nghệ sĩ Ưu tú đợt đầu tiên

Sinh ra trong một gia đình khá giả, từ nhỏ Vũ Dậu đã được cha - một chủ hãng buôn ngũ cốc nổi tiếng Hà Nội, ủng hộ theo đuổi nghệ thuật. Ông thường mua vé cho các con đi xem hát, từ tuồng, chèo, cải lương đến kịch nói, giúp Vũ Dậu sớm được tiếp xúc nhiều loại hình nghệ thuật.

Năm 13 tuổi, bà trở thành thành viên của Đội Sơn Ca thuộc Đài Tiếng nói Việt Nam. 3 năm sau, khi đang học trung học tại Trường Việt Đức Hà Nội, bà nhận được giấy gọi vào Đoàn Ca múa nhạc Trung ương (nay là Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam), mở đầu sự nghiệp chuyên nghiệp.

Tuổi đôi mươi, Vũ Dậu đã dấn thân phục vụ đồng bào và bộ đội trên nhiều nẻo đường đất nước. Năm 1965, bà là một trong những nghệ sĩ miền Bắc đầu tiên tham gia “tuyến lửa” Quảng Trị, mang tiếng hát, lời ca đến tiền tuyến.

Dù sớm tiếp xúc với âm nhạc, Vũ Dậu nổi tiếng muộn hơn các đồng nghiệp cùng thời như Bích Liên, Mỹ Bình, Diệu Thúy. Bản tính nhút nhát khiến bà chủ yếu hát tốp ca. Phải đến năm 1972, khi bắt đầu hát đơn ca, bà mới thực sự tỏa sáng.

Ca khúc “Trèo lên trái núi thiên thai” với phần đệm sáo trúc của NSƯT Đinh Thìn là tác phẩm đánh dấu bước ngoặt này, giúp bà được công chúng biết đến rộng rãi.

Thập niên 1980, Vũ Dậu cùng các ca sĩ Mạnh Hà, Thúy Hà là những người tiên phong thể hiện nhạc nhẹ miền Bắc, với các ca khúc trong nước và quốc tế, tạo phong cách mới mẻ và được yêu mến. Tên tuổi bà gắn liền với nhiều ca khúc kinh điển: “Cô gái mở đường”, “Cô gái Sài Gòn đi tải đạn”, “Trường Sơn đông - Trường Sơn tây”, “Đôi dép Bác Hồ”, cùng những tác phẩm của nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu như “Hành khúc ngày và đêm”, “Những ánh sao đêm”, “Đêm nay anh ở đâu”.

Năm 1984, với những cống hiến bền bỉ, Vũ Dậu được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú, thuộc đợt phong tặng đầu tiên gồm nhiều tên tuổi nổi bật của làng nhạc Việt. Bà cũng là nữ ca sĩ miền Bắc đầu tiên được quay phim màu và xuất hiện trong chương trình riêng về nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu trên sóng truyền hình quốc gia.

Mối tình thầy trò đẹp như cổ tích

Năm 20 tuổi, NSƯT Vũ Dậu kết hôn với nghệ sĩ đàn bầu Phạm Ngọc Hướng (sinh năm 1938) - người hơn bà 9 tuổi và từng là thầy hướng dẫn trong nghề. NSƯT Phạm Ngọc Hướng từng công tác tại Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam và được phong tặng danh hiệu NSƯT năm 2019.

Tình cảm giữa hai người bắt đầu từ mối quan hệ thầy trò khi Vũ Dậu mới 15 tuổi, dưới sự chỉ dẫn về xướng âm và kỹ thuật biểu diễn. Dù chênh lệch tuổi tác và xuất thân, tình yêu giữa họ đã vượt qua nhiều quy định và rào cản xã hội, trở thành một trong những câu chuyện tình đẹp, bền chặt của làng nhạc Việt.

Cặp đôi có 2 người con: Cố nhạc sĩ Ngọc Châu (sinh năm 1967) và ca sĩ Khánh Linh (sinh năm 1983), cả hai đều theo đuổi con đường nghệ thuật. Trong gia đình, các quyết định về nghề nghiệp của con cái luôn được tôn trọng.

Khi Ngọc Châu và Khánh Linh bày tỏ nguyện vọng chuyển hướng học tập và nghề nghiệp, cha mẹ đã tạo mọi điều kiện và đồng hành sát sao, giúp các con phát triển kỹ năng và định hướng nghệ thuật chuyên nghiệp.

Giữa lúc sự nghiệp vẫn đang thuận lợi, NSƯT Vũ Dậu bất ngờ quyết định giải nghệ ở tuổi 45 để chuyển hướng sang kinh doanh. Suốt một thập kỷ sau đó, bà bươn chải mở cửa hàng vàng tại phố Đê La Thành để nuôi dạy các con khôn lớn. Khi các con đã trưởng thành, bà mới thôi việc kinh doanh, trở về với nhịp sống bình lặng và những giá trị tinh thần của riêng mình.

Con gái bà - ca sĩ Khánh Linh, được biết đến với chất giọng trong trẻo, cao vút cùng phong cách biểu diễn giàu cảm xúc. Cô ghi dấu ấn trong lòng công chúng qua nhiều ca khúc nổi tiếng như “Họa mi hót trong mưa”, “Trời xanh Hà Nội”, “Cô Tấm ngày nay”…

Những tác phẩm này đã giúp cô khẳng định phong cách âm nhạc riêng và nhận được sự mến mộ rộng rãi. Khánh Linh cũng từng được vinh danh tại nhiều giải thưởng uy tín, củng cố vị trí của mình trong làng nhạc Việt và tiếp tục duy trì tinh thần cống hiến không ngừng.

Trong khi đó, con trai bà - nhạc sĩ Ngọc Châu, tốt nghiệp khoa Sáng tác, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, được đào tạo bài bản về sáng tác và lý luận âm nhạc. Cuối thập niên 1990, đầu 2000, anh nổi tiếng với loạt ca khúc “Thì thầm mùa xuân”, “Chiều xuân”, “Cô Tấm ngày nay”, “Ban mai xanh”. Trong đó, ‘Thì thầm mùa xuân” đưa nhạc sĩ lọt top 10 bình chọn của Làn Sóng Xanh năm 1998.

Ngoài vai trò sáng tác, anh từng là ca sĩ, nhạc công, đồng thời đảm nhiệm thu và mix âm thanh cho chương trình “Trò chơi âm nhạc”. Sau giai đoạn đỉnh cao, Ngọc Châu giảm bớt xuất hiện trước công chúng, tập trung vai trò nhà sản xuất và hòa âm. Năm 2016, anh tái xuất làng nhạc với album “Mùa Yêu”, hợp tác cùng em gái Khánh Linh.

Tuổi già lặng lẽ, tin vào Phật pháp

Với phong cách làm việc chuyên nghiệp, nghiêm túc, các thế hệ trong gia đình của NSƯT Vũ Dậu đã kế tục vững bước theo đam mê và cống hiến hết mình cho sự nghệ thuật và sự nghiệp ca hát.

Tuy nhiên, bước vào tuổi xế chiều, NSƯT Vũ Dậu phải đối mặt với những mất mát nghiệt ngã. Năm 2020, chồng bà - NSƯT Ngọc Hướng, qua đời ở tuổi 82 sau cơn nhồi máu cơ tim. 2 năm sau, con trai duy nhất của bà - nhạc sĩ Ngọc Châu, qua đời ở tuổi 55 vì suy tim giai đoạn cuối, khi sự nghiệp âm nhạc đang ở thời điểm chín muồi. NSƯT Vũ Dậu chịu cú sốc lớn, sức khỏe suy giảm khiến bà không thể có mặt tiễn đưa con trai lần cuối.

Hiện tại, NSƯT Vũ Dậu dành nhiều thời gian cho Phật pháp và triết lý sống, tìm sự an lạc nơi tâm hồn sau những biến cố đau thương. Bà tin vào luật nhân quả, hành thiện tích đức, và coi việc tu tập, rèn luyện tâm tính là cách vượt qua chính mình. Sống ẩn mình, bà đọc sách về triết học, thiền định và tìm đến Phật pháp như một điểm tựa tinh thần.

Sức khỏe của bà dần ổn định sau một cuộc đại phẫu thuật quan trọng, nhờ sự chăm sóc tận tình của con gái - nữ ca sĩ Khánh Linh.

Dù đã ngoài 80 tuổi, NSƯT Vũ Dậu vẫn giữ phong thái thanh cao của một giai nhân Hà thành, sống bình lặng giữa tình yêu thương của gia đình. Cuộc đời bà như một bản nhạc đầy đủ các cung bậc: Nốt cao rực rỡ của ánh hào quang, nốt trầm của sự hy sinh và những quãng lặng đau đớn của mất mát.