Đề xuất áp thuế 20% với cổ phần chưa niêm yết: Hai ông lớn địa ốc từng lãi lớn từ chuyển nhượng năm 2025

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN), trong đó đề xuất áp thuế 20% trên phần thu nhập từ chuyển nhượng vốn, bao gồm cả cổ phần của doanh nghiệp chưa niêm yết hoặc chưa đăng ký giao dịch. Trường hợp không xác định được giá mua và chi phí liên quan, mức thuế có thể được tính theo tỷ lệ 2% trên giá chuyển nhượng.

Theo dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15, thu nhập từ chuyển nhượng vốn được chia thành ba nhóm: Chuyển nhượng phần vốn góp, chuyển nhượng chứng khoán và các hình thức chuyển nhượng vốn khác.

Đối với chuyển nhượng vốn (bao gồm cả cổ phần chưa niêm yết), cơ quan soạn thảo đề xuất tiếp tục áp dụng thuế suất 20% trên phần thu nhập (giá bán trừ giá mua và chi phí liên quan). Trong trường hợp không xác định được giá vốn và chi phí, thuế sẽ được tính theo tỷ lệ 2% trên giá chuyển nhượng.

Dự thảo cũng bổ sung đối tượng chịu thuế là cổ phần của công ty không đại chúng, chưa niêm yết hoặc chưa đăng ký giao dịch. Theo cơ quan soạn thảo, các giao dịch này thường mang tính thỏa thuận, không diễn ra thường xuyên và có bản chất tương tự chuyển nhượng vốn nên cần áp dụng cách tính thuế tương đồng.

Trong khi đó, đối với chứng khoán niêm yết hoặc đăng ký giao dịch, thuế suất vẫn giữ ở mức 0,1% trên giá trị mỗi lần giao dịch như hiện hành, do các giao dịch này có tính minh bạch và diễn ra thường xuyên trên thị trường. Đối với chứng khoán phái sinh, dự thảo đề xuất giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết.

Về kê khai, nộp thuế, cá nhân có thu nhập từ chuyển nhượng vốn thực hiện kê khai, nộp thuế theo quy định. Đối với chuyển nhượng chứng khoán, tổ chức trả thu nhập thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay theo thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng. Các nội dung này cơ bản kế thừa quy định hiện hành.

Năm 2025, hoạt động chuyển nhượng vốn, cổ phần tại khối doanh nghiệp niêm yết diễn ra sôi động. Một số doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận đáng kể từ các giao dịch này, qua đó đóng góp vào doanh thu tài chính. Chẳng hạn, Vinaconex ghi nhận lợi nhuận sau thuế tăng mạnh trong quý III nhờ chuyển nhượng vốn.

Tương tự, Vingroup thực hiện nhiều thương vụ M&A trong năm. Ở chiều mua, tập đoàn chi khoảng 12.300 tỷ đồng để sở hữu 100% VinES và 7.650 tỷ đồng mua 80,65% Công ty Hướng Dương. Ở chiều bán, doanh nghiệp chuyển nhượng một số công ty, thu về gần 49.300 tỷ đồng và ghi nhận lợi nhuận chuyển nhượng khoảng 39.700 tỷ đồng.

Giả định áp dụng theo dự thảo, với khoản lãi này, số thuế có thể phát sinh khoảng 7.940 tỷ đồng nếu tính theo thuế suất 20% trên thu nhập. Trong trường hợp áp dụng mức 2% trên giá chuyển nhượng, số thuế tương ứng khoảng 986 tỷ đồng. Mức chênh lệch giữa hai phương pháp cho thấy việc xác định giá vốn và chi phí có thể ảnh hưởng đáng kể đến nghĩa vụ thuế.