Đề xuất bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán: Thay đổi gì nếu được thông qua?

Mới đây, Bộ Tư pháp đã đăng tải tài liệu thẩm định dự thảo Nghị quyết cắt giảm ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất đưa ngành kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện.

Cụ thể, tại tiểu mục 3 Mục 5 của Bản tờ trình về việc ban hành Nghị quyết, Điều 3 dự thảo quy định bãi bỏ 60 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đang được quy định tại Phụ lục IV của Luật Đầu tư 2025.

Trong nhóm ngành thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Tài chính, nhiều lĩnh vực được đề xuất cắt giảm, bao gồm kinh doanh dịch vụ kế toán (STT 17), kinh doanh hàng miễn thuế (STT 19), kinh doanh tái bảo hiểm (STT 25), môi giới bảo hiểm (STT 26), đại lý bảo hiểm (STT 27), kinh doanh ca-si-nô (STT 32) và kinh doanh đặt cược (STT 33).

Nếu đề xuất này được thông qua, kinh doanh dịch vụ kế toán sẽ không còn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, mà trở thành ngành nghề kinh doanh thông thường. Điều này đồng nghĩa với việc các ràng buộc về điều kiện hành nghề sẽ được thay đổi theo hướng thông thoáng hơn.

Hiện nay, theo quy định tại Điều 60 Luật Kế toán 2015, để được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, các tổ chức phải đáp ứng nhiều tiêu chí chặt chẽ tùy theo loại hình hoạt động.

Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, doanh nghiệp phải có giấy tờ đăng ký hợp pháp, có ít nhất hai thành viên góp vốn là kế toán viên hành nghề, đồng thời người đại diện theo pháp luật hoặc giám đốc, tổng giám đốc cũng phải là kế toán viên hành nghề và bảo đảm tỷ lệ vốn góp theo quy định của Chính phủ.

Với công ty hợp danh, điều kiện tương tự được áp dụng khi yêu cầu tối thiểu hai thành viên hợp danh là kế toán viên hành nghề và người đứng đầu doanh nghiệp phải có chứng chỉ hành nghề. Trong khi đó, doanh nghiệp tư nhân cần có ít nhất hai kế toán viên hành nghề, đồng thời chủ doanh nghiệp phải là kế toán viên hành nghề và trực tiếp điều hành.

Đối với chi nhánh doanh nghiệp kế toán nước ngoài tại Việt Nam, ngoài điều kiện về nhân sự, còn phải đáp ứng yêu cầu về pháp lý tại quốc gia đặt trụ sở chính và cam kết trách nhiệm với cơ quan quản lý Việt Nam.

Song song với các điều kiện kinh doanh, pháp luật cũng quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực kế toán tại Điều 13 Luật Kế toán 2015.

Các hành vi này bao gồm giả mạo, khai man chứng từ; cung cấp thông tin sai sự thật; che giấu tài sản, nợ phải trả; hủy hoại tài liệu kế toán trước thời hạn; ban hành chuẩn mực kế toán sai thẩm quyền; ép buộc người làm kế toán thực hiện sai quy định; bố trí nhân sự không đủ điều kiện; cho thuê hoặc mượn chứng chỉ hành nghề; lập nhiều hệ thống sổ sách không thống nhất; kinh doanh dịch vụ kế toán khi chưa đủ điều kiện; cũng như các hành vi thông đồng, gian lận và vi phạm quy định phòng, chống tham nhũng.

Thực tế cho thấy, nguồn nhân lực kế toán hành nghề tại Việt Nam hiện còn khá hạn chế. Số lượng người có chứng chỉ kế toán viên chỉ hơn 2.000 người, trong đó khoảng 500 người đăng ký hành nghề tại khoảng 190 đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp nhỏ, vừa và siêu nhỏ chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, tương đương hơn 940.000 doanh nghiệp, tạo ra nhu cầu rất lớn đối với dịch vụ kế toán.

Trong bối cảnh này, việc không coi dịch vụ kế toán là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, không bắt buộc người hành nghề phải có chứng chỉ kế toán viên mà chỉ cần đáp ứng yêu cầu về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ tương tự như kế toán hoặc kế toán trưởng trong doanh nghiệp, được kỳ vọng sẽ mở rộng nguồn cung dịch vụ, giúp thị trường linh hoạt hơn và tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.

Đề xuất này cũng được đặt trong tương quan với thông lệ quốc tế. Tại nhiều quốc gia, không tồn tại chứng chỉ kế toán viên riêng biệt như tại Việt Nam, mà chủ yếu sử dụng chứng chỉ kiểm toán viên (CPA) cho cả hoạt động kiểm toán và kế toán. Đồng thời, dịch vụ kế toán thường được xem là ngành nghề kinh doanh thông thường, không đặt trong nhóm ngành nghề kinh doanh có điều kiện.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đề xuất bãi bỏ ngành kinh doanh dịch vụ kế toán khỏi danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, chuyển sang cơ chế quản lý như một ngành nghề thông thường, đồng thời kiểm soát thông qua hệ thống chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành. Đây được xem là bước điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận quản lý, hướng tới cân bằng giữa yêu cầu kiểm soát và thúc đẩy phát triển thị trường dịch vụ kế toán.