Đề xuất cấm hút thuốc tại nơi làm việc, trường đại học

Dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá do Bộ Y tế xây dựng đang được Bộ Tư pháp thẩm định, với hàng loạt đề xuất siết chặt các biện pháp kiểm soát thuốc lá, mở rộng phạm vi cấm hút và cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Đây được xem là bước điều chỉnh mạnh mẽ sau hơn một thập kỷ luật hiện hành có hiệu lực, trong bối cảnh xuất hiện nhiều thách thức mới đối với công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Theo dự thảo, phạm vi các địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn được mở rộng đáng kể. Không chỉ giới hạn trong không gian trong nhà như trước, quy định mới áp dụng cả trong khuôn viên của nhiều địa điểm công cộng.

Bên cạnh các khu vực đã được luật hiện hành quy định như cơ sở y tế, giáo dục, cơ sở chăm sóc, khu vực có nguy cơ cháy nổ cao, dự thảo bổ sung thêm hàng loạt địa điểm đông người như cơ sở vui chơi, giải trí, thể thao, di tích lịch sử - văn hóa, bảo tàng, cơ sở tôn giáo và tín ngưỡng. Các không gian công cộng như chợ, trung tâm thương mại, siêu thị, nhà ga hành khách, bến tàu, bến xe khách, cảng, bến thủy nội địa và bến cảng biển cũng được đưa vào danh mục cấm hút thuốc lá hoàn toàn.

Đáng chú ý, nơi làm việc trong nhà của cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội và các địa điểm công cộng đều thuộc diện cấm hút tuyệt đối.

Phương tiện giao thông công cộng tiếp tục bị cấm hoàn toàn. Đối với môi trường học đường, Bộ Y tế đề xuất bổ sung trường cao đẳng, đại học và học viện vào nhóm cấm hút thuốc lá hoàn toàn, bởi đây là nơi tập trung đông học sinh, sinh viên - nhóm tuổi dễ bị tác động bởi hành vi và hình ảnh hút thuốc.

Song song với việc mở rộng địa điểm cấm hút, dự thảo luật cũng đề xuất cấm toàn diện các hoạt động liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác.

Cụ thể, các hành vi kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp người sử dụng và sử dụng các sản phẩm này đều bị cấm. Đề xuất này nhằm thể chế hóa quy định tại Luật Đầu tư được Quốc hội thông qua vào tháng 12/2025 và Nghị quyết số 173/2024/QH15, trong đó xác định rõ việc cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe con người.

Theo Bộ Y tế, hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá chưa có khái niệm và quy định cụ thể đối với các sản phẩm thuốc lá mới, dẫn đến khoảng trống pháp lý và thiếu thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Nếu không kịp thời sửa đổi, việc thực thi các nghị quyết của Quốc hội cũng như các khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới và nghĩa vụ theo Công ước Khung WHO về Kiểm soát thuốc lá sẽ gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong mục tiêu bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên.

Dự thảo luật cũng đề xuất cấm triệt để việc trưng bày thuốc lá tại các cơ sở bán buôn, bán lẻ. Theo Bộ Y tế, việc cho phép trưng bày bao, tút thuốc lá đồng nghĩa với việc gián tiếp cho phép quảng cáo, qua đó khuyến khích tiêu thụ.

Các cơ sở bán thuốc lá phải có giấy phép; những cá nhân bán thuốc lá tại quán nước, quán cà phê, cửa hàng nhỏ lẻ hoặc bán rong không có giấy phép sẽ bị xử lý vi phạm hành chính. Trường hợp được cấp phép, việc trưng bày cũng phải đáp ứng điều kiện nghiêm ngặt, như có tủ riêng, có cửa che kín, không để người mua quan sát được bao thuốc khi đóng tủ.

Một nội dung quan trọng khác là đề xuất tăng diện tích nhãn cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao, tút, hộp thuốc lá.

Bộ Y tế cho biết, suốt 13 năm qua, Việt Nam chưa tăng diện tích cảnh báo, trong khi hiện nay đã có khoảng 60 quốc gia áp dụng mức từ 75% trở lên. Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ diện tích cảnh báo thấp nhất. Việc tăng diện tích cảnh báo được đánh giá là giải pháp tác động trực tiếp đến nhận thức và hành vi người tiêu dùng, phù hợp với xu hướng quốc tế và mang lại lợi ích rõ rệt cho sức khỏe cộng đồng cũng như kinh tế - xã hội.

Thực tế cho thấy, sau hơn một thập kỷ Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực từ năm 2013, tỷ lệ hút thuốc lá điếu ở người trưởng thành đã giảm, đặc biệt ở nam giới, từ 47,4% năm 2010 xuống 38,9% năm 2023. Tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên 13-17 tuổi cũng giảm từ 5,36% năm 2013 xuống 2,78% năm 2019. Mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động tại nhà, nơi làm việc và trên phương tiện giao thông công cộng đều giảm mạnh trong giai đoạn 2010-2024.

Tuy nhiên, thuốc lá điện tử lại nổi lên như một thách thức mới. Tỷ lệ sử dụng ở người trưởng thành tăng từ 0,2% năm 2015 lên 3,6% năm 2020, tập trung chủ yếu ở nhóm tuổi 15-24. Ở thanh thiếu niên, con số này tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023, trong đó nữ giới từ 11-18 tuổi chiếm khoảng 4,3%.

Bộ Y tế cảnh báo các sản phẩm này chứa nicotine và nhiều hóa chất độc hại, gây nghiện, ảnh hưởng tiêu cực đến phổi và tim mạch, đồng thời làm gia tăng nguy cơ phơi nhiễm thụ động.

Theo các nghiên cứu được WHO trích dẫn, hút thuốc lá hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh.

Tại Việt Nam, thuốc lá giết chết hơn 100.000 người mỗi năm, trong đó có 84.500 người hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Chi phí y tế và kinh tế do thuốc lá gây ra trong năm 2024 ước tính lên tới 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP, chưa kể chi phí ô nhiễm môi trường khoảng 99.000 tỷ đồng mỗi năm.

Tổng cộng, thuốc lá “đốt” hơn 2% GDP, tạo gánh nặng kép lên y tế, môi trường và làm gia tăng bất bình đẳng xã hội, đặc biệt đối với các hộ gia đình nghèo.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá dự kiến sẽ được trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ nhất vào tháng 4 tới.

Nếu được thông qua, các quy định mới được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong kiểm soát thuốc lá, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới một môi trường sống văn minh, an toàn hơn cho người dân.