Đề xuất đưa làng nghề 300 năm tuổi của miền Trung vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng vừa có văn bản trình UBND tỉnh xem xét đề nghị lập hồ sơ khoa học “Nghề nước mắm truyền thống Phan Thiết” để đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2026.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, quá trình rà soát các nội dung liên quan đến lịch sử hình thành, quy trình chế biến cũng như giá trị của nghề nước mắm truyền thống Phan Thiết, đồng thời đối chiếu với tư liệu kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể cùng tên, cho thấy nghề này đáp ứng đầy đủ các tiêu chí và điều kiện cần thiết để triển khai lập hồ sơ theo quy định.

Trên cơ sở đó, Sở kiến nghị UBND tỉnh cho chủ trương giao đơn vị chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện đầy đủ các bước, quy trình nhằm hoàn thiện hồ sơ khoa học “Nghề nước mắm truyền thống Phan Thiết”. Sau khi hoàn tất, hồ sơ sẽ được tham mưu trình UBND tỉnh gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong năm 2026.

Được biết, nước mắm Phan Thiết có lịch sử hình thành và phát triển hơn 300 năm. Hiện nay, trên địa bàn thành phố Phan Thiết (cũ) có hơn 200 cơ sở sản xuất, kinh doanh nước mắm, mỗi năm cung ứng ra thị trường hàng chục triệu lít sản phẩm. Dù cùng áp dụng quy trình chế biến truyền thống, mỗi cơ sở vẫn sở hữu những bí quyết riêng trong sản xuất và xây dựng thương hiệu.

Hiệp hội Nước mắm Phan Thiết hiện có 48 hội viên, gồm 5 công ty cổ phần, 29 công ty trách nhiệm hữu hạn, 1 doanh nghiệp tư nhân và 13 cơ sở sản xuất. Đây được xem là lực lượng quan trọng góp phần duy trì hoạt động nghề nghiệp, thúc đẩy liên kết sản xuất và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Không chỉ là loại gia vị quen thuộc trong bữa ăn của người Việt, nước mắm Phan Thiết còn mang giá trị kết nối giữa truyền thống và hiện đại. Với sự tham gia của chính quyền, ngư dân và cộng đồng doanh nghiệp, nghề nước mắm tại địa phương đang từng bước giữ gìn uy tín thương hiệu, đồng thời hướng tới mục tiêu mở rộng xuất khẩu sang các thị trường như châu Âu và Mỹ.

Nhờ sự phát triển của nghề làm nước mắm, đời sống ngư dân địa phương trong những năm gần đây từng bước được cải thiện. Dù nguyên liệu chỉ gồm cá và muối, không cần đến máy móc phức tạp, nhưng để tạo ra những giọt nước mắm thơm ngon, đậm đà, người làm nghề phải tích lũy kinh nghiệm lâu năm và gìn giữ những bí quyết truyền đời qua nhiều thế hệ.