Đề xuất người chịu áp lực học tập, áp lực công việc được giám sát tâm thần

Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh. Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là đề xuất đưa các yếu tố nguy cơ như áp lực học tập, áp lực công việc, stress kéo dài, bạo lực gia đình… vào diện giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần trong cộng đồng.

Theo định hướng của dự thảo, phạm vi giám sát được mở rộng từ người đã được chẩn đoán mắc bệnh sang cả nhóm có nguy cơ. Cách tiếp cận này nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường về sức khỏe tâm thần, tạo điều kiện cho việc can thiệp y tế kịp thời.

3nhóm đối tượng cần giám sát

Tại mục 2 của dự thảo, đối tượng giám sát được chia thành 3 nhóm.

Nhóm thứ nhất là người mắc rối loạn tâm thần. Danh mục bao gồm các rối loạn phổ biến như tâm thần phân liệt, động kinh, trầm cảm, rối loạn lo âu, sa sút trí tuệ cùng các rối loạn khác theo danh mục chuyên môn.

Nhóm thứ 2 là người tử vong do rối loạn tâm thần, được xác định theo hệ thống phân loại bệnh quốc tế. Đây là hoạt động theo dõi có hệ thống các trường hợp tử vong mà rối loạn tâm thần được xác định là nguyên nhân chính, dựa trên tiêu chuẩn chẩn đoán và mã hóa bệnh quốc tế. Dữ liệu thu thập từ nhóm này phục vụ công tác y tế công cộng, giúp nhận diện các bệnh lý rối loạn tâm thần có nguy cơ dẫn đến tử vong, từ đó xây dựng biện pháp can thiệp phù hợp.

Nhóm thứ 3 là người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần. Theo định nghĩa trong dự thảo, đây là những người từng có tiền sử mắc rối loạn tâm thần hoặc có ít nhất một yếu tố nguy cơ về sinh học, tâm lý, xã hội hoặc các yếu tố khác liên quan.

Trong đó dự thảo nêu 4 nhóm yếu tố nguy cơ liên quan mắc rối loạn tâm thần.

Thứ nhất là yếu tố sinh học và di truyền. Nhóm này bao gồm người có tiền sử gia đình có người thân mắc rối loạn tâm thần; người bị tổn thương não như chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não; người mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh tim mạch, ung thư, HIV/AIDS, động kinh. Các giai đoạn sinh lý đặc biệt như dậy thì, sau sinh, tiền mãn kinh - mãn kinh và người cao tuổi cũng được xem xét trong diện nguy cơ.

Thứ 2 là yếu tố tâm lý. Các tình huống được nêu trong dự thảo gồm stress kéo dài, sang chấn tâm lý do mất người thân, ly hôn, thất nghiệp; trường hợp chịu bạo lực gia đình, xâm hại, tai nạn hoặc thảm họa. Bên cạnh đó là đặc điểm nhân cách nhạy cảm, dễ lo âu, tự ti hoặc cầu toàn quá mức; kỹ năng đối phó kém với stress và cảm xúc tiêu cực. Tiền sử có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát cũng được đưa vào diện theo dõi.

Thứ 3 là yếu tố xã hội. Các yếu tố được nhắc tới gồm tình trạng cô lập xã hội, thiếu hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng; kỳ thị và phân biệt đối xử, đặc biệt đối với các nhóm yếu thế; môi trường sống không an toàn, có bạo lực, tội phạm hoặc thiên tai. Việc lạm dụng các chất kích thích như rượu, bia, ma túy, thuốc an thần cũng được xem là yếu tố nguy cơ.

Thứ 4 là các yếu tố khác, trong đó nhấn mạnh áp lực cao và kéo dài về học tập, lao động và kinh tế.

Thu thập dữ liệu để theo dõi và hỗ trợ y tế

Để phục vụ hoạt động giám sát, dự thảo quy định cụ thể các thông tin cần thu thập đối với từng nhóm đối tượng.

Đối với người mắc rối loạn tâm thần, cơ quan chuyên môn sẽ thu thập các thông tin chung gồm họ tên, giới tính, ngày sinh, mã định danh cá nhân hoặc thẻ bảo hiểm y tế, nghề nghiệp, dân tộc và địa chỉ cư trú. Cùng với đó là thông tin liên quan đến tình trạng bệnh như tên bệnh, ngày và nơi chẩn đoán, mức độ bệnh, tình trạng tái phát, số lần nhập viện lại, việc sử dụng thuốc hằng tháng, khả năng phục hồi chức năng và kết quả kiểm tra tại nhà.

Với nhóm người có nguy cơ mắc bệnh, ngoài thông tin nhân thân, ngành y tế sẽ thu thập dữ liệu liên quan đến sức khỏe và các yếu tố nguy cơ.

Ở nhóm yếu tố sinh học và di truyền, thông tin về tiền sử gia đình, quá trình mang thai của mẹ, các bệnh lý mạn tính, tổn thương não hoặc dấu hiệu nghi ngờ rối loạn chức năng thần kinh đều được xem xét.

Ở nhóm yếu tố tâm lý, cơ quan chức năng ghi nhận tiền sử rối loạn tâm thần, tiền sử tự sát và các biểu hiện sớm như giảm khả năng học tập, lao động, giao tiếp xã hội hoặc xuất hiện rối loạn cảm xúc, hành vi kéo dài.

Ở nhóm yếu tố xã hội, số liệu liên quan đến lạm dụng chất kích thích, hộ nghèo, thất nghiệp, bạo lực gia đình, bạo lực học đường, tội phạm được tổng hợp. Ngoài ra, thông tin về số người chịu áp lực học tập hoặc công việc kéo dài cũng được đưa vào hệ thống theo dõi.

Việc giám sát được triển khai tại cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, nơi làm việc như khu công nghiệp hoặc các cơ sở lao động tập trung, cơ sở bảo trợ xã hội và trực tiếp tại cộng đồng.

Quá trình giám sát cũng thu thập thông tin về số người chịu áp lực học tập, công việc; người bị bạo lực gia đình, bạo lực học đường; người lạm dụng chất kích thích; các hộ gia đình nghèo hoặc thất nghiệp.

Dự thảo nêu rõ mục tiêu của hoạt động này là thu thập và phân tích thông tin một cách liên tục, có hệ thống nhằm phát hiện sớm người mắc rối loạn tâm thần hoặc có nguy cơ mắc bệnh, từ đó triển khai biện pháp hỗ trợ và xử lý kịp thời.