Đề xuất táo bạo của Kevin Warsh khiến thị trường 30.000 tỷ USD rung chuyển

Trong quá trình vận động cho vị trí Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Kevin Warsh đã đưa ra hàng loạt quan điểm về cách điều hành NHTW. Tuy nhiên, với Phố Wall, hiếm ý tưởng nào vừa khó đoán vừa tiềm ẩn tác động lớn như lời kêu gọi của ông về một thỏa thuận mới giữa Fed và Bộ Tài chính Mỹ.

Warsh công khai ủng hộ việc cải tổ mối quan hệ giữa 2 định chế này thông qua một phiên bản cập nhật của thỏa thuận lịch sử năm 1951.

Khi đó, hiệp ước đã thu hẹp đáng kể vai trò của Fed trên thị trường trái phiếu - điều không còn đúng trong bối cảnh hiện nay, sau khi NHTW Mỹ bơm hàng nghìn tỷ USD vào thị trường thông qua các chương trình mua tài sản trong khủng hoảng tài chính toàn cầu và đại dịch Covid-19.

Vì vậy, khi Tổng thống Donald Trump đề cử Warsh (55 tuổi) làm Chủ tịch Fed kế nhiệm Jerome Powell, giới đầu tư lập tức tranh luận: ông thực sự muốn thay đổi điều gì?

Cho đến nay, cả Warsh lẫn Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đều chưa nêu chi tiết nội dung cụ thể của một thỏa thuận tiềm năng. Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn với CNBC năm ngoái, Warsh cho rằng một hiệp ước mới có thể “xác định rõ ràng và thận trọng” quy mô bảng cân đối kế toán của Fed, đồng thời gắn với kế hoạch phát hành nợ của Bộ Tài chính.

Ở kịch bản nhẹ nhất, đây có thể chỉ là một điều chỉnh mang tính kỹ thuật, với tác động hạn chế trong ngắn hạn đối với thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ trị giá khoảng 30.000 tỷ USD.

Nhưng nếu tham vọng hơn - bao gồm việc tái cấu trúc danh mục chứng khoán trị giá hơn 6.000 tỷ USD của Fed - động thái này có thể làm gia tăng biến động thị trường và làm dấy lên lo ngại về tính độc lập của NHTW Mỹ.

Bao trùm mọi cuộc thảo luận giữa Fed và Bộ Tài chính là vai trò của Tổng thống Trump. Năm ngoái, ông từng lập luận rằng khi Fed quyết định lãi suất cần tính đến chi phí vay nợ của Chính phủ - hiện ở mức khoảng 1.000 tỷ USD/năm, tương đương một nửa thâm hụt ngân sách liên bang.

“Thay vì bảo vệ tính độc lập của Fed, một thỏa thuận như vậy có thể bị nhìn nhận như một khuôn khổ kiểm soát đường cong lợi suất”, ông Tim Duy, kinh tế trưởng Mỹ tại SGH Macro Advisors, nhận định. “Một thỏa thuận công khai đồng bộ bảng cân đối của Fed với hoạt động phát hành nợ của Bộ Tài chính sẽ gắn chặt chính sách tiền tệ với thâm hụt ngân sách”.

Đó cũng chính là điều mà thỏa thuận năm 1951 từng chấm dứt. Trong Thế chiến II và giai đoạn hậu chiến, Fed từng áp trần lợi suất trái phiếu Kho bạc nhằm kìm chi phí vay của Chính phủ, nhưng hệ quả là lạm phát bùng nổ. Chính quyền cựu Tổng thống Harry Truman sau đó đã chấp nhận trao lại quyền tự chủ về lãi suất cho Fed - một cột mốc quan trọng khẳng định tính độc lập của NHTW Mỹ.

Tháng 4 năm ngoái, Warsh nói rằng Fed trên thực tế đã đi ngược lại tinh thần của hiệp ước 1951 khi triển khai các chương trình mua trái phiếu quy mô lớn sau khủng hoảng tài chính và đại dịch. Theo ông, những động thái này đã khuyến khích Chính phủ vay mượn quá mức.

Phiên bản “tối giản” hay tham vọng hơn?

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cũng nhiều lần chỉ trích Fed vì duy trì nới lỏng định lượng (QE) quá lâu, cho rằng điều đó làm suy yếu khả năng phát tín hiệu của thị trường tài chính. Ông lập luận rằng QE chỉ nên được sử dụng “trong những tình huống khẩn cấp thực sự và có sự phối hợp với phần còn lại của Chính phủ”.

Theo cách hiểu này, một hiệp ước mới có thể chỉ nhằm xác định rõ rằng - ngoài hoạt động điều tiết thanh khoản hằng ngày - Fed chỉ tiến hành mua trái phiếu Kho bạc quy mô lớn khi có sự đồng thuận của Bộ Tài chính, và sẽ chấm dứt QE sớm nhất có thể khi điều kiện thị trường cho phép.

Nhưng việc trao cho Bộ Tài chính vai trò lớn hơn trong các quyết định của Fed cũng có thể bị diễn giải theo hướng khác. Ông Krishna Guha tại Evercore ISI nhận định rằng giới đầu tư có thể hiểu là Bộ trưởng Bessent sẽ có “quyền phủ quyết mềm” đối với các kế hoạch thắt chặt định lượng (QT).

Trong khi đó, Bessent cho biết ông kỳ vọng Fed sẽ hành động rất thận trọng khi thu hẹp bảng cân đối kế toán.

Nguy cơ đối với uy tín của Fed và đồng USD

Ở phiên bản tham vọng hơn, thỏa thuận mới có thể mở đường cho việc Fed chuyển dần danh mục nắm giữ từ trái phiếu trung và dài hạn sang tín phiếu Kho bạc ngắn hạn. Điều này cho phép Bộ Tài chính giảm phát hành trái phiếu kỳ hạn dài - hoặc ít nhất là không tăng mạnh như dự kiến.

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất là thị trường có thể nhìn nhận Fed đang rời xa nhiệm vụ kiểm soát lạm phát, làm gia tăng kỳ vọng lạm phát và biến động tài chính. Kịch bản xấu nhất có thể làm suy yếu sức hấp dẫn của đồng USD cũng như vai trò “trú ẩn an toàn” của trái phiếu Kho bạc Mỹ.

“Nếu xuất hiện một thỏa thuận ngụ ý rằng Bộ Tài chính có thể trông cậy vào Fed mua một phần nợ công trong tương lai gần, đó sẽ là vấn đề cực kỳ nghiêm trọng”, ông Ed Al-Hussainy, nhà quản lý danh mục tại Columbia Threadneedle Investments, cảnh báo.

Dù vậy, một số chuyên gia tin rằng Warsh sẽ tránh đi quá xa. “Ông ấy sẽ rất coi trọng việc giữ Fed độc lập”, ông Mark Dowding, Giám đốc đầu tư tại RBC BlueBay Asset Management, nhận xét. “Điều đó không loại trừ một màn hợp tác lớn hơn, nhưng khiến khả năng có một hiệp ước chính thức trở nên kém chắc chắn”.

Dù có hay không một thỏa thuận mới, giới đầu tư đều đang theo dõi sát dấu hiệu cho thấy mối quan hệ giữa Fed và Bộ Tài chính Mỹ ngày càng gắn chặt hơn trên thị trường trái phiếu. Mục tiêu có thể là kiểm soát chi phí lãi vay cho Chính phủ và người dân Mỹ - nhưng bất kỳ sự thay đổi cơ bản nào cũng đi kèm rủi ro.

“Việc phối hợp trực tiếp để kìm lãi suất có thể hiệu quả trong ngắn hạn”, giáo sư George Hall (Đại học Brandeis) bình luận. “Nhưng về dài hạn, nhà đầu tư luôn có lựa chọn khác. Họ sẽ tìm cách né tránh và rút vốn khỏi tài sản Mỹ”.