Đô thị đông dân hàng đầu thế giới đang ‘chìm dần’, lún khoảng 25cm mỗi năm, có nơi đã hạ thấp hơn 12m trong chưa đầy một thế kỷ

Theo các hình ảnh vệ tinh mới được Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ công bố mới đây, Thành phố Mexico đang lún xuống với tốc độ gần 10 inch (khoảng 25cm) mỗi năm, khiến nơi đây trở thành một trong những đô thị sụt lún nhanh nhất thế giới.

Là một trong những khu vực đô thị rộng lớn và đông dân top đầu thế giới, với diện tích khoảng 3.000 dặm vuông (khoảng 7.800km²) và dân số vào khoảng 22 triệu người, thủ đô Mexico cùng các khu vực lân cận được xây dựng trên nền một hồ nước cổ đại. Nhiều tuyến phố ở khu vực trung tâm trước đây từng là kênh đào và đặc điểm này vẫn còn tồn tại ở các vùng ven nông thôn.

Việc khai thác nước ngầm trên diện rộng cùng quá trình đô thị hóa đã khiến tầng chứa nước bị suy giảm đáng kể, dẫn đến tình trạng Thành phố Mexico bị sụt lún trong hơn một thế kỷ qua. Hệ quả là nhiều công trình và tòa nhà lâu đời, như Nhà thờ Chính tòa Metropolitan (công trình được xây dựng từ năm 1573) bị nghiêng rõ rệt. Sự suy giảm của tầng chứa nước cũng góp phần làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nước kéo dài được dự báo sẽ còn tiếp diễn.

Ông Enrique Cabral, nhà nghiên cứu địa vật lý tại Đại học Tự trị Quốc gia Mexico, cho biết tình trạng này đang gây ảnh hưởng đến nhiều hạng mục hạ tầng quan trọng của thành phố như hệ thống tàu điện ngầm, thoát nước, cấp nước sinh hoạt, nhà ở và đường phố, đồng thời nhấn mạnh đây là một vấn đề rất nghiêm trọng.

Theo báo cáo mới công bố của NASA, tại một số khu vực, tốc độ sụt lún trung bình đạt khoảng 0,78 inch (2cm) mỗi tháng, bao gồm khu vực sân bay chính và công trình biểu tượng thường được biết đến với tên gọi Tượng đài Thiên thần Độc lập.

Tổng thể, tốc độ sụt lún hàng năm vào khoảng 9,5 inch (24cm). Trong chưa đầy một thế kỷ, mặt đất tại đây đã hạ thấp hơn 39 feet (12m), theo ông Cabral, người cũng cho biết đây là một trong những nơi có tốc độ sụt lún nhanh nhất thế giới.

Các ước tính của NASA được xây dựng dựa trên dữ liệu đo đạc trong giai đoạn từ tháng 10/2025 đến tháng 1/2026, thu thập bởi vệ tinh NISAR - một hệ thống có khả năng theo dõi những thay đổi theo thời gian thực trên bề mặt Trái Đất, được phát triển trong khuôn khổ hợp tác giữa NASA và Tổ chức Nghiên cứu Vũ trụ Ấn Độ.

Nhà khoa học Paul Rosen thuộc dự án NISAR cho biết việc thu thập dữ liệu từ không gian không chỉ ghi nhận các biến động trên bề mặt mà còn phản ánh những gì đang diễn ra bên dưới lòng đất. Theo ông, đây là cách ghi nhận toàn diện các thay đổi trong một đô thị, qua đó cho thấy rõ mức độ của vấn đề.

Nhóm nghiên cứu kỳ vọng trong tương lai có thể phân tích chi tiết hơn theo từng khu vực cụ thể, thậm chí tiến tới đo đạc ở quy mô từng tòa nhà.

Ở phạm vi rộng hơn, các nhà khoa học cũng mong muốn áp dụng công nghệ này trên toàn cầu để theo dõi các hiện tượng như thiên tai, biến động đứt gãy địa chất, cũng như tác động của biến đổi khí hậu tại các khu vực như Nam Cực.

Theo ông Rosen, công nghệ này còn có thể hỗ trợ các hệ thống cảnh báo, giúp giới khoa học kịp thời đưa ra khuyến nghị với chính phủ về việc sơ tán trong các tình huống như núi lửa phun trào.

Đối với Thành phố Mexico, công nghệ này được xem là bước tiến quan trọng trong việc nghiên cứu tình trạng sụt lún và giảm thiểu các tác động tiêu cực. Trong nhiều thập kỷ, vấn đề này phần lớn chưa được quan tâm đúng mức, ngoài một số biện pháp gia cố nền móng tại các công trình như nhà thờ. Tuy nhiên, trước những diễn biến gần đây của khủng hoảng nước, các cơ quan chức năng đã bắt đầu tăng cường đầu tư cho hoạt động nghiên cứu.

Dữ liệu và hình ảnh từ vệ tinh NISAR được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà khoa học và cơ quan quản lý xây dựng giải pháp ứng phó. Theo ông Cabral, để có thể giảm thiểu tác động trong dài hạn, bước đầu tiên là cần hiểu rõ bản chất của vấn đề.