Doanh nghiệp Đông Nam Á ‘bốc hơi’ hơn 5,7 triệu tỷ đồng vì bão giá xăng dầu

Cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu bùng phát sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa trong bối cảnh chiến sự Iran – Israel – Mỹ đã làm gián đoạn đời sống của hàng triệu người tại Đông Nam Á.

Theo dữ liệu năm 2025 của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), 84% dầu thô và 83% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua eo biển này được vận chuyển tới các thị trường châu Á.

Hệ quả là giá dầu biến động mạnh kể từ khi Iran gần như đóng cửa eo biển Hormuz. Giá dầu Brent lần đầu tiên sau nhiều năm vượt mốc 100 USD/thùng, khi gần 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu bị “bóp nghẹt”.

Ngày 10/4, giá dầu WTI giao dịch vượt mức 98,3 USD/thùng, giảm nhẹ 0,22 USD/thùng, tương đương giảm 0,22% theo ngày. Dầu thô ngọt nhẹ Brent biển Bắc giao dịch ở mức 96,6 USD/thùng, tăng nhẹ 0,018 USD/thùng, tương đương tăng 0,02% theo ngày.

Bình quân giá dầu thế giới tháng 4 năm 2026 so với tháng liền kề trước đó đã hạ mức tăng từ 5% đến 12,7%. Nhưng so với cùng kỳ năm trước, dầu thô các loại trên thị trường đã tăng từ 49% đến gần 60%.

Giá LNG tại châu Á cũng tăng 85% kể từ khi chiến sự Mỹ - Israel với Iran nổ ra, dù đã hạ nhiệt nhẹ trong 2 tuần gần đây.

Trước áp lực này, nhiều quốc gia Đông Nam Á buộc phải phân bổ lại nguồn năng lượng, triển khai làm việc tại nhà (WFH) và tìm kiếm nguồn cung thay thế.

Trong khi đó, vốn hóa thị trường của các doanh nghiệp khu vực này đã “bốc hơi” ít nhất 216,9 tỷ USD (hơn 5,7 triệu tỷ đồng), trong đó Indonesia chịu thiệt hại lớn nhất với việc mất 115,5 tỷ USD (khoảng 3,04 triệu tỷ đồng), tiếp theo là Thái Lan bị “thổi bay” 48,9 tỷ USD (gần 1,29 triệu tỷ đồng). Philippines và Việt Nam, mỗi nước mất hơn 16 tỷ USD (421.376 tỷ đồng).

Khi xung đột Iran kéo dài sang tuần thứ 6, hãng thông tấn Channel News Asia (CNA) đã nhìn lại cách các quốc gia Đông Nam Á ứng phó với khủng hoảng năng lượng và chi phí leo thang.

Việt Nam

Tại Việt Nam, nguồn cung nhiên liệu trong nước đủ để đáp ứng nhu cầu cho đến hết tháng 4 năm nay, các nhà chức trách địa phương cho biết tại cuộc họp báo Chính phủ vào ngày 4/4.

Theo ngân hàng Mitsubishi UFJ Financial Group, “đất nước hình chữ S” nhập khẩu 85% lượng dầu thô từ Kuwait, do đó việc gián đoạn lưu thông tại eo biển Hormuz đang đẩy giá nhiên liệu lên cao.

Giá dầu diesel đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi xung đột Mỹ - Israel với Iran nổ ra vào ngày 28/2 năm nay, trong khi giá xăng tăng gần 30%. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Việt Nam trong tháng 3 đã tăng 1,23% so với tháng 2, trong đó nhóm giao thông ghi nhận mức tăng mạnh nhất.

Cục Hàng không Việt Nam cho biết vào ngày 23/3 rằng hãng hàng không quốc gia Vietnam Airlines đã phải tạm dừng gần 24 chuyến bay nội địa kể từ ngày 1/4 do nguồn cung nhiên liệu bị hạn chế bởi chiến sự tại Trung Đông.

Giá dầu diesel tăng vọt đã khiến nền kinh tế tự do phải đối mặt với những áp lực lớn với khoảng 77 triệu xe máy đã đăng ký tại Việt Nam, đưa nước này trở thành một trong những quốc gia có tỷ lệ xe máy trên đầu dân cao nhất thế giới.

Để ứng phó với cuộc khủng hoảng năng lượng, Việt Nam đã chỉ đạo các Bộ ngành liên quan vào đầu tháng 3 để chuẩn bị 2 kịch bản cung ứng nhiên liệu - một kế hoạch ngắn hạn trong 4 tuần và một kế hoạch dài hạn hơn.

Trong khi đó, tính đến ngày 31/3, sản lượng tại các nhà máy lọc dầu lớn ở Việt Nam đã tăng thêm 10%.

Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp tục mở rộng năng lực sản xuất trong nước, đa dạng hóa các nguồn năng lượng và đẩy nhanh việc phát triển các loại nhiên liệu thay thế như nhiên liệu sinh học E10 - một hỗn hợp bao gồm 90% xăng và 10% ethanol.

Trong một nỗ lực thúc đẩy năng lượng tái tạo tương tự như Indonesia, nguyên Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính đã gặp người đồng cấp Nga Mikhail Mishustin vào ngày 23/3 tại Moscow và ký kết các thỏa thuận hợp tác về dầu khí, bao gồm kế hoạch xây dựng 2 nhà máy điện hạt nhân tại Việt Nam.

Hai bên cũng đạt được thỏa thuận hỗ trợ các tập đoàn năng lượng và kinh tế nhà nước là Petrovietnam và EVN trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng cảng biển để tiếp nhận, lưu trữ khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu cũng như các nhà máy điện của các đơn vị này.

“Hợp tác trong lĩnh vực năng lượng dầu khí sẽ được tăng cường trên tất cả các lĩnh vực từ thương mại, thăm dò, khai thác đến đào tạo nguồn nhân lực”, thông cáo của Chính phủ Việt Nam vào ngày 22/3 cho biết.

Singapore

Tại Singapore, Thủ tướng Lawrence Wong cảnh báo vào ngày 2/4 về “hệ quả nghiêm trọng” nếu nguồn cung năng lượng Trung Đông tiếp tục bị gián đoạn. Chính phủ “đảo quốc Sư tử” đã giảm sản lượng lọc dầu và tìm nguồn cung ngoài khu vực này, đồng thời tăng cường hợp tác năng lượng với Australia và New Zealand nhằm đảm bảo an ninh năng lượng dài hạn.

Malaysia

So với các nước khác trong khu vực Đông Nam Á, Malaysia ít bị ảnh hưởng hơn nhờ là quốc gia sản xuất và xuất khẩu năng lượng. Tuy nhiên, việc quốc gia ASEAN này duy trì trợ cấp nhiên liệu đang gây lo ngại về tính bền vững tài khóa.

Chính phủ Malaysia giữ giá xăng RON95 ở mức trần 1,99 ringgit/lít (hơn 13.218 đồng), nhưng đã giảm khoảng 33% hạn mức mua loại nhiên liệu này của người dân, từ 300 xuống 200 lít/người kể từ ngày 1/4.

Bộ Tài chính quốc gia Đông Nam Á này cũng cảnh báo trợ cấp nhiên liệu có thể lên tới 4 tỷ ringgit (gần 26.569 tỷ đồng) mỗi tháng nếu giá dầu tiếp tục tăng. Các chuyên gia cho rằng chính sách này có thể làm gia tăng nợ công của Malaysia.

Thâm hụt ngân sách của Malaysia ở mức 3,7% vào năm 2025, tiếp tục giảm so với mức đỉnh 6,4% vào năm 2020. Con số này là 4,1% vào năm 2024.

Thủ tướng Anwar Ibrahim cho biết Chính phủ đang tích cực đa dạng hóa các nguồn năng lượng của Malaysia để đảm bảo nguồn cung nhiên liệu và điện vẫn ổn định, bất chấp những gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ông cho biết thêm, khoảng một nửa tổng nguồn cung dầu của Malaysia đã bị mắc kẹt hoặc chậm trễ do eo biển Hormuz bị đóng cửa.

Đáng chú ý, nước này sẽ áp dụng chính sách làm việc ở nhà (WFH) cho khu vực công từ 15/4. Công chức sống cách nơi làm việc hơn 8km sẽ được làm việc tại nhà 3 ngày/tuần, gần tương tự thời cách ly xã hội thời đại dịch Covid-19.

Indonesia

Theo Bộ trưởng Bộ Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Indonesia - Bahlil Lahadalia, khoảng 25% lượng dầu nhập khẩu của nước này đến từ Trung Đông và đi qua eo biển Hormuz.

Chính phủ nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á đã tăng phụ phí nhiên liệu hàng không lên 38% và cho phép giá vé máy bay nội địa tăng 9 - 13%. Đồng thời, thuế nhập khẩu linh kiện máy bay được giảm về 0%.

Indonesia cũng triển khai loạt biện pháp “thắt lưng buộc bụng” như: Hạn chế tiêu thụ nhiên liệu, cắt giảm công tác, áp dụng làm việc tại nhà bắt buộc với mục tiêu là tiết kiệm khoảng 243.400 tỷ rupiah (khoảng 14,3 tỷ USD, tức gần 375.005 tỷ đồng).

Từ 1/4, nước này giới hạn mua xăng tối đa 50 lít/ngày cho xe cá nhân – lần đầu áp dụng hạn mức toàn quốc. Chính phủ Indonesia cũng thúc đẩy năng lượng tái tạo, với mục tiêu đạt 100 GW điện mặt trời trong 3 năm tới.

Thái Lan

Khoảng 40% năng lượng nhập khẩu của Thái Lan đi qua eo biển Hormuz. Quỹ trợ giá nhiên liệu của nước này đã gần chạm mức thâm hụt 50 tỷ baht (khoảng 1,5 tỷ USD hay gần 40.981 tỷ đồng) và có thể cạn trong 2 tháng tới nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn.

Giá dầu diesel toàn cầu đã tăng lên gần 300 USD/thùng – gấp 3 lần mức bình thường.

Chính phủ Thái Lan đang xem xét đánh thuế lợi nhuận “bất thường” của các nhà máy lọc dầu, trợ cấp có mục tiêu cho ngành vận tải và hộ thu nhập thấp.

Dù lễ hội Songkran – Tết cổ truyền của Thái Lan diễn ra từ 13 – 15/4 năm nay dự kiến thúc đẩy chi tiêu, ngành du lịch của nền kinh tế lớn thứ 2 Đông Nam Á vẫn chịu áp lực lớn từ chi phí nhiên liệu.

Philippines

Theo hãng tin CNA, Philippines là quốc gia đầu tiên trong khu vực Đông Nam Á ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng (24/3). Nước này nhập khẩu gần như toàn bộ nhiên liệu, trong đó 95% dầu đến từ Trung Đông khiến họ dễ tổn thương nhất trước cú sốc năng lượng toàn cầu.

Tổng thống Philippines - Ferdinand Marcos Jr. cảnh báo nguy cơ các máy bay nước này phải ngừng hoạt động do thiếu nhiên liệu phản lực.

Chính phủ đã giải ngân quỹ khẩn cấp 20 tỷ peso (khoảng 333 triệu USD, tức hơn 8.796 tỷ đồng) để đảm bảo nguồn cung.

Philippines hiện có khoảng 45 ngày dự trữ nhiên liệu và đang tìm kiếm nguồn cung thay thế.

Đáng chú ý, hội nghị của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) sắp tới sẽ tập trung gần như hoàn toàn vào vấn đề năng lượng và an ninh lương thực của khu vực này.

Nguồn: CNA