Đối mặt 'gọng kìm' thuế quan Mỹ và chiến sự Trung Đông, doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị gì?

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục đối mặt nhiều biến động khó lường, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ - thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam - đang đứng trước không ít thách thức mới. Theo các chuyên gia, sự tác động đồng thời từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và những thay đổi trong chính sách thuế quan Mỹ đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về chiến lược ứng phó linh hoạt, dài hạn cho cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Đánh giá về những rủi ro hiện nay trong talkshow mới đây do Viện Quản trị & Công nghệ FSB (Đại học FPT) tổ chức, TS. Võ Trí Thành -Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh (BCSI) cho rằng quản trị rủi ro không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu quan trọng trong điều hành kinh tế và hoạt động kinh doanh.

Liên quan đến xung đột tại Trung Đông - yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí logistics và giá năng lượng toàn cầu - ông nhận định đây là biến số rất khó dự báo về thời điểm kết thúc. Dù nhiều nghiên cứu hiện nay nghiêng về kịch bản cuộc xung đột có thể hạ nhiệt trong ngắn hạn, thực tế diễn biến vẫn tiềm ẩn nhiều bất định.

Theo TS. Võ Trí Thành, nếu nhìn từ góc độ địa chính trị sâu rộng, với sự tham gia của nhiều cường quốc cùng những mâu thuẫn lịch sử, tôn giáo và sắc tộc kéo dài trong khu vực, tác động của cuộc xung đột có thể còn tiếp diễn trong thời gian dài, kể cả sau khi giao tranh hạ nhiệt.

Từ đó, ông cho rằng Việt Nam cần chủ động chuẩn bị các kịch bản ứng phó dài hạn, trong đó việc xây dựng các kho dự trữ chiến lược về xăng dầu và năng lượng không chỉ là câu chuyện của hiện tại mà còn là sự chuẩn bị cần thiết để nền kinh tế có thể chống chịu trước những cú sốc khó lường trong tương lai.

Một trong những áp lực lớn nhất đối với hàng hóa Việt Nam hiện nay chính là chính sách thuế quan từ phía Hoa Kỳ. TS. Võ Trí Thành đặc biệt lưu ý về sự "khó lường" trong cách tiếp cận của chính quyền Mỹ hiện nay, một đặc điểm bao trùm lên mọi hoạt động thương mại toàn cầu.

Bên cạnh những rào cản thuế quan thông thường, Việt Nam đang phải đối mặt với các cuộc điều tra theo Mục 232 (an ninh quốc gia) và Mục 301 (hành vi thương mại không công bằng) của Luật Thương mại Mỹ, nhắm vào các ngành then chốt như nhôm, thép, ô tô, dược phẩm và có thể là cả bán dẫn.

Những cuộc điều tra này có khả năng dẫn đến mức thuế suất rất cao, gây ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh rằng, dù Việt Nam và Hoa Kỳ đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, nhưng điều đó không có nghĩa là các rủi ro thương mại sẽ tự động biến mất.

Các doanh nghiệp cần phải chuẩn bị hồ sơ minh bạch, thông tin đầy đủ để sẵn sàng giải trình trước các cơ quan chức năng của Mỹ trong các vụ kiện phòng vệ thương mại.

TS. Võ Trí Thành cũng lưu ý đến mối liên kết ngày càng chặt giữa chuỗi cung ứng của Việt Nam và Trung Quốc - yếu tố đang trở thành vấn đề cần lưu tâm trong quan hệ thương mại với Mỹ.

Theo ông, thực tế cho thấy khi xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ tăng, nhập khẩu nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc cũng có xu hướng tăng tương ứng. Điều này khiến Việt Nam đối mặt nguy cơ bị điều tra liên quan đến chuyển tải bất hợp pháp hoặc gian lận xuất xứ hàng hóa.

Đáng chú ý, làn sóng dịch chuyển đầu tư từ Trung Quốc sang Việt Nam hiện tập trung vào nhiều lĩnh vực nhạy cảm như năng lượng mặt trời, pin mặt trời và trong tương lai có thể mở rộng sang ô tô điện. Theo TS. Võ Trí Thành, với các mặt hàng xuất khẩu sang Mỹ sử dụng nguyên liệu từ Trung Quốc - từ đồ gỗ đến linh kiện điện tử - doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải giải trình chặt chẽ về tỷ lệ nội địa hóa và tính thực chất của hoạt động đầu tư.

Bên cạnh đó, rủi ro về tài chính - tiền tệ cũng tiếp tục là vấn đề Việt Nam cần theo dõi sát. Hiện Việt Nam vẫn nằm trong danh sách giám sát ngoại hối của Hoa Kỳ. Theo TS. Võ Trí Thành, dù công tác đối thoại và trao đổi thông tin với phía Mỹ được triển khai tích cực, áp lực từ các tiêu chí giám sát của Washington vẫn là thách thức không nhỏ đối với công tác điều hành chính sách tiền tệ.

Để ứng phó, Việt Nam đang triển khai nhiều giải pháp theo hướng cân bằng hơn trong quan hệ thương mại song phương. Theo TS. Võ Trí Thành, bên cạnh việc duy trì nguyên tắc bình đẳng và chia sẻ lợi ích, Việt Nam cũng chủ động tăng cường nhập khẩu và mở rộng thị trường cho hàng hóa Mỹ nhằm thu hẹp chênh lệch cán cân thương mại.

Tuy nhiên, thách thức lớn hơn hiện nằm ở các rào cản phi thuế quan. Việt Nam đã đưa ra nhiều cam kết về bảo hộ sở hữu trí tuệ, minh bạch xuất xứ hàng hóa và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa để đáp ứng yêu cầu từ phía Mỹ.

Đặc biệt, trong lĩnh vực công nghệ cao, Việt Nam đang kiến nghị phía Mỹ sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu chiến lược (D1 - D3) - nhóm các quốc gia bị hạn chế tiếp cận công nghệ cao. Theo TS. Võ Trí Thành, nếu rào cản này được tháo gỡ, mục tiêu tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn và các ngành công nghệ chiến lược của Việt Nam sẽ thuận lợi hơn.

Những bất ổn địa chính trị và xu hướng bảo hộ thương mại toàn cầu hiện nay không chỉ làm tăng chi phí đầu vào mà còn tác động trực tiếp đến thị trường xuất khẩu của Việt Nam. Trong bối cảnh đó, minh bạch hồ sơ doanh nghiệp, năng lực dự báo và hiệu quả đàm phán chính sách sẽ là các yếu tố then chốt để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu.