Đông Nam Á vào trạng thái báo động?

Theo Financial Times, các quốc gia Đông Nam Á phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu mỏ đang tăng cường các biện pháp đối phó với tác động kinh tế ngày càng nghiêm trọng từ cuộc chiến tại Trung Đông, trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng đẩy lạm phát tăng cao, gây áp lực lên tỷ giá và đe dọa đời sống người dân.

Các nhà hoạch định chính sách trong khu vực trong tuần này đã đẩy mạnh các biện pháp phản ứng ngoài việc trợ giá nhiên liệu và tìm cách cắt giảm nhu cầu tiêu thụ.

Indonesia, nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á, đã tăng mạnh lãi suất điều hành thêm 50 điểm cơ bản lên 5,25%, đánh dấu lần tăng đầu tiên trong hai năm qua, dù lạm phát tiêu dùng gần đây đã hạ nhiệt đáng kể.

Ngân hàng Trung ương nước này cho biết động thái trên nhằm hỗ trợ đồng rupiah và là “biện pháp phòng ngừa” để kiểm soát đà tăng giá.

Tại Thái Lan - nền kinh tế lớn thứ hai khu vực - Chính phủ đã thông qua gói hỗ trợ “Thai Help Thai Plus” trị giá 176 tỷ baht (5,4 tỷ USD), bao gồm trợ cấp tiền mặt và nhiều phúc lợi khác cho hàng triệu người dân nhằm giảm tác động từ chi phí sinh hoạt leo thang. Các quan chức cảnh báo áp lực lạm phát kéo dài có thể buộc nhiều doanh nghiệp nhỏ phải cắt giảm nhân sự hoặc đóng cửa.

“Đây là cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt ảnh hưởng đến phần lớn người dân. Mục tiêu của Chính phủ là hỗ trợ tạm thời cho các hộ gia đình và giúp doanh nghiệp nhỏ tồn tại trong giai đoạn sức mua nội địa suy yếu”, Bộ trưởng Tài chính Thái Lan Ekniti Nitithanprapas cho biết.

Nhiều nền kinh tế Đông Nam Á vốn đã tăng trưởng chậm và chịu áp lực ngân sách trước khi chiến sự bùng phát, nay càng đối mặt sức ép lớn khi xung đột kéo dài. Đồng tiền và lợi suất trái phiếu của các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu năng lượng cũng đang chịu áp lực mạnh.

“Nếu chiến sự với Iran tiếp diễn và eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, khả năng cao sẽ có thêm nhiều Chính phủ can thiệp để xử lý tác động lạm phát hoặc áp lực cán cân thanh toán”, Jason Tuvey, chuyên gia kinh tế thị trường mới nổi tại Capital Economics, nhận định.

“Nguy cơ thiếu hụt năng lượng rõ ràng đang gia tăng và các Chính phủ sẽ phải tìm cách giảm nhu cầu tiêu thụ”, ông nói thêm.

Indonesia, Thái Lan, Philippines... đã triển khai các biện pháp nhằm giảm nhu cầu nhiên liệu, bao gồm khuyến khích làm việc từ xa, cắt giảm công tác nhà nước và hủy một số chuyến bay.

Làn sóng biểu tình phản đối chi phí sinh hoạt tăng cao cũng bắt đầu xuất hiện. Tại Indonesia, ngư dân đã xuống đường trong tháng này yêu cầu Chính phủ giảm giá dầu diesel vì nhiều người cho biết họ không còn đủ khả năng ra khơi đánh bắt. Tại Philippines, các tài xế vận tải cũng tổ chức biểu tình.

Philippines - quốc gia phụ thuộc tới 95% nguồn cung dầu từ Trung Đông - là nước đầu tiên trong khu vực tăng lãi suất hồi tháng 4. Ngân hàng Trung ương nước này cho biết giá thực phẩm như gạo, cá và thịt đã tăng do chi phí dầu mỏ và phân bón leo thang, đồng thời cảnh báo triển vọng lạm phát đang xấu đi. Thống đốc Ngân hàng Trung ương tuần này cho biết cơ quan này đang cân nhắc tiếp tục nâng lãi suất.

Đồng tiền của Indonesia và Philippines hiện nằm trong nhóm giảm mạnh nhất châu Á trong năm nay và đều giao dịch ở mức thấp kỷ lục. Đồng peso Philippines đã giảm 4,66% so với USD trong năm 2026, trong khi đồng rupiah Indonesia mất 5,75%.

Cả hai quốc gia hiện đang vật lộn để ngăn chặn vòng xoáy tiêu cực giữa đồng nội tệ suy yếu và áp lực bán tháo trái phiếu Chính phủ. Đồng tiền mất giá khiến năng lượng nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn, kéo theo chi phí ngân sách tăng mạnh khi chính phủ phải hỗ trợ người dân trước giá nhiên liệu leo thang.

Lợi suất trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm - vốn biến động ngược chiều với giá trái phiếu - đã tăng vọt tại nhiều nền kinh tế đang phát triển ở Đông Nam Á trong những tuần gần đây. Tại Philippines, lợi suất trái phiếu chuẩn đã tăng tới 1,79 điểm phần trăm, mức tăng mạnh nhất khu vực.

Eric Robertsen, Giám đốc nghiên cứu toàn cầu của Standard Chartered, cho rằng đang xuất hiện “ranh giới phân hóa rõ rệt” giữa phản ứng của Đông Nam Á và các nền kinh tế Bắc Á như Hàn Quốc hay Đài Loan (Trung Quốc) - những khu vực cũng nhập khẩu nhiều dầu nhưng sở hữu nguồn lực tài chính mạnh hơn.

“Điều rất rõ ràng là phản ứng kinh tế trong khu vực châu Á trước khủng hoảng vùng Vịnh đang có sự phân hóa mạnh”, ông nói.

Frederic Neumann, Kinh tế trưởng khu vực châu Á của HSBC, nhận định tăng trưởng tại phần lớn các nền kinh tế Đông Nam Á sẽ chịu thêm áp lực khi tác động lan tỏa của giá cả ngày càng rõ nét. Theo ông, các Chính phủ có thể buộc phải cắt giảm trợ giá nhiên liệu hoặc thu hẹp các khoản chi tiêu khác.

“Ngay cả khi eo biển Hormuz sớm mở lại, những hệ lụy từ việc phong tỏa tuyến hàng hải này vẫn sẽ tác động tới các nền kinh tế châu Á trong nhiều tháng tới”, ông Neumann cảnh báo.