Dòng vốn tháo chạy, TTCK lao dốc vì 1 thông báo của MSCI: Chuyện gì xảy ra với nền kinh tế số 1 Đông Nam Á?

Chỉ số chuẩn Jakarta Composite có thời điểm lao dốc tới 8,8%, buộc Sở Giao dịch Chứng khoán Indonesia kích hoạt cơ chế ngắt mạch giao dịch trong 30 phút vào khoảng 13 giờ 48 theo giờ địa phương. Khi thị trường mở cửa trở lại, lực cầu giúp thu hẹp một phần đà giảm, song chỉ số vẫn đóng cửa thấp hơn 7,4%, ghi nhận phiên giảm mạnh nhất trong 9 tháng.

Đáng chú ý, nhóm cổ phiếu được kỳ vọng sẽ được đưa vào rổ chỉ số MSCI trong đợt rà soát tháng 2, như Bumi Resources, Petrosea và Pantai Indah Kapuk Dua, đồng loạt mất gần 15%.

Đợt bán tháo diễn ra sau khi MSCI thông báo sẽ tạm dừng ngay lập tức một số thay đổi trong bộ chỉ số, bao gồm việc thêm cổ phiếu mới, cho đến khi các cơ quan quản lý Indonesia giải quyết các lo ngại liên quan đến cấu trúc sở hữu tập trung và minh bạch thị trường.

Theo MSCI, động thái này xuất phát từ “những vấn đề mang tính nền tảng về khả năng đầu tư” và mối quan ngại của giới đầu tư trước nguy cơ xuất hiện các nhóm thao túng thị trường, bóp méo giá cổ phiếu.

Tổ chức này cảnh báo, nếu Indonesia không đạt được tiến triển đủ đáng kể về minh bạch dữ liệu trước tháng 5, MSCI sẽ đánh giá lại mức độ tiếp cận thị trường của quốc gia này. Kịch bản xấu nhất là tỷ trọng của toàn bộ cổ phiếu Indonesia trong chỉ số MSCI Emerging Markets bị cắt giảm, thậm chí bị hạ bậc xuống nhóm thị trường cận biên.

Sở giao dịch Indonesia cho biết sẽ tiếp tục làm việc với MSCI và các cơ quan quản lý trong nước nhằm cải thiện tính minh bạch dữ liệu và tìm tiếng nói chung. Cơ quan này cũng khẳng định đã triển khai một số biện pháp, trong đó có việc công bố dữ liệu free float trên website chính thức.

“Việc MSCI đóng băng điều chỉnh chỉ số là một phát súng cảnh báo, không phải bản án cuối cùng”, ông Tareck Horchani, Giám đốc giao dịch prime brokerage tại Maybank Securities Singapore, nhận định. “Thị trường đã bắt đầu định giá xác suất của một kịch bản tiêu cực, điều này lý giải áp lực bán mạnh lên các cổ phiếu Indonesia có tỷ trọng lớn trong chỉ số”.

Dữ liệu cho thấy nhà đầu tư toàn cầu đã bán ròng lượng cổ phiếu Indonesia trị giá 192 triệu USD trong tuần kết thúc ngày 23/1, đánh dấu tuần rút vốn đầu tiên sau 16 tuần liên tiếp mua ròng. Xu hướng bán ròng vẫn tiếp diễn trong tuần này.

Động thái mới nhất nối tiếp đề xuất trước đó của MSCI về việc siết chặt định nghĩa free float, yếu tố then chốt quyết định tỷ trọng cổ phiếu trong các bộ chỉ số. MSCI cho biết đang cân nhắc sử dụng nguồn dữ liệu thay thế để đánh giá free float thực tế. Nếu số liệu thực thấp hơn báo cáo, các quỹ thụ động sẽ buộc phải cắt giảm vị thế nắm giữ.

Trong nhiều năm qua, vấn đề free float đã trở thành điểm nóng trên thị trường chứng khoán Indonesia, khi giới đầu tư liên tục phàn nàn rằng nhiều doanh nghiệp lớn có thanh khoản thấp và bị kiểm soát bởi một nhóm nhỏ các cá nhân giàu có. Mô hình sở hữu cô đặc này khiến giá cổ phiếu biến động mạnh, che mờ tín hiệu thị trường và làm gia tăng nguy cơ thao túng.

Giới chức Indonesia đang tìm cách xoa dịu lo ngại bằng đề xuất nâng tỷ lệ free float tối thiểu từ mức hiện tại 7,5% lên 10% đến 15%, với mục tiêu dài hạn là 25%, dù chưa ấn định thời gian cụ thể. Con số này tiệm cận với chuẩn 25% tại Hong Kong và Ấn Độ, trong khi Thái Lan áp dụng mức 15%.

Theo bà Liao Yiping, Quản lý danh mục tại Franklin Templeton Global Investments, nếu Indonesia bị hạ bậc, tác động tới dòng vốn thụ động sẽ rất đáng kể.

“Sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài vào thị trường Indonesia đã suy giảm rõ rệt do lo ngại về chính sách vĩ mô. Nếu không có những thay đổi tích cực, đây chắc chắn không phải tín hiệu tốt”, bà nói.

Động thái mới của MSCI cũng có nguy cơ làm gia tăng bất an về triển vọng kinh tế Indonesia, trong bối cảnh niềm tin nhà đầu tư vốn đã mong manh sau các bước đi điều chỉnh chính sách tài khóa và tiền tệ nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng của Tổng thống Prabowo Subianto.

Trước đó, thị trường từng rung lắc bởi việc Bộ trưởng Tài chính kỳ cựu Sri Mulyani Indrawati bị miễn nhiệm năm 2025, cùng với ảnh hưởng ngày càng lớn của Tổng thống Prabowo đối với ngân hàng trung ương.