Dự án gần 10.000 tỷ trước nguy cơ chuyển hồ sơ sang Bộ Công an: Đối tác tham gia 'giải cứu' 9 năm trước giờ ra sao?

Kết luận thanh tra ngày 20/4 của Thanh tra Chính phủ mới đây cho thấy bản chất vấn đề tại dự án Usilk City không chỉ là chậm tiến độ, mà là hệ quả của chuỗi sai phạm kéo dài, xuyên suốt từ năng lực chủ đầu tư, cách huy động vốn đến quản trị dòng tiền.

Trọng tâm nằm ở CTCP Sông Đà Thăng Long (mã STL) - đơn vị được giao dự án khi chưa đáp ứng điều kiện tài chính, nhưng vẫn triển khai một dự án quy mô lớn hơn 2.700 căn hộ, tổng vốn khoảng 10.000 tỷ đồng.

Giai đoạn 2009-2012, STL huy động tới 8.456 tỷ đồng, trong đó hơn 4.000 tỷ từ người mua nhà. Tuy nhiên, hơn 5.300 tỷ đồng đã bị sử dụng sai mục đích, làm đứt gãy dòng tiền cho chính dự án. Đây là điểm mấu chốt khiến Usilk City rơi vào tình trạng “thi công cầm chừng”, kéo dài hơn một thập kỷ, với chỉ 4/13 tòa được hoàn thiện sau 16 năm. Phần còn lại trở thành tài sản dở dang, xuống cấp, gây lãng phí lớn và đẩy rủi ro về phía người mua nhà.

Diễn biến tài chính của Sông Đà Thăng Long phản ánh rõ hệ quả: Từ mức lỗ 17,4 tỷ đồng năm 2011 lên gần 970 tỷ đồng năm 2014; giai đoạn 2012-2016 liên tục thua lỗ. Đến 2015, tổng tài sản hơn 5.000 tỷ đồng nhưng nợ phải trả vượt 7.200 tỷ, vốn chủ sở hữu âm hơn 2.200 tỷ - dấu hiệu điển hình của mất cân đối tài chính nghiêm trọng.

Trong bối cảnh đó, CTCP Đầu tư Hải Phát Thủ đô (liên quan đến HPX) tham gia tiếp quản tòa CT2-105 từ đầu năm 2017. Tuy nhiên, quá trình chuyển nhượng không giải quyết triệt để các vướng mắc pháp lý với khách hàng cũ. Việc tái khởi động dự án chỉ mang tính cục bộ, không thay đổi được bức tranh tổng thể.

Ở góc độ HPX, mô hình tài chính cũng bộc lộ đặc điểm phụ thuộc lớn vào doanh thu tài chính và chuyển nhượng tài sản. Giai đoạn từ 2017 tới nay, các khoản thu tài chính hàng trăm tỷ đồng nhiều lần “gánh” lợi nhuận của Hải Phát, trong khi nợ phải trả duy trì ở mức cao (khoảng 5.000 tỷ đồng, với phần lớn là “nợ khác”). Đỉnh điểm năm 2022, áp lực trái phiếu gần 2.600 tỷ và thị trường suy giảm khiến doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ nợ, cổ phiếu lao dốc tới 85%.

Tổng thể, Usilk City là ví dụ điển hình cho rủi ro hệ thống: Từ lựa chọn chủ đầu tư yếu, sử dụng vốn sai lệch, đến việc xử lý hậu quả thông qua chuyển nhượng từng phần. Hệ quả cuối cùng vẫn tập trung vào người mua nhà - những người gánh chịu rủi ro lớn nhất trong chuỗi sai phạm này.