Eo biển Hormuz – vì sao một dải nước hẹp lại có thể làm rung chuyển thị trường dầu thế giới?

Mỗi khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang, thị trường năng lượng toàn cầu gần như ngay lập tức hướng sự chú ý về một địa danh nhỏ trên bản đồ: Eo biển Hormuz.

Eo biển Hormuz - một dải nước hẹp

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran ở phía Bắc và Oman cùng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) ở phía Nam, nối Vịnh Ba Tư với vịnh Oman và biển Ả Rập.

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran ở phía Bắc và Oman cùng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) ở phía Nam, nối Vịnh Ba Tư với vịnh Oman và biển Ả Rập. Đây là tuyến đường biển gần như bắt buộc đối với dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) xuất khẩu từ các quốc gia vùng Vịnh ra thị trường thế giới

Hai bên eo biển là Iran ở phía Bắc, Oman và UAE ở phía Nam. Điểm hẹp nhất của eo biển chỉ khoảng 33km, nhưng luồng tàu thực tế chỉ khoảng 3km mỗi chiều.

Điều này khiến Hormuz trở thành một điểm nghẽn chiến lược.

“Van dầu” của thế giới

Điều khiến Hormuz trở nên đặc biệt không nằm ở diện tích, mà ở vị trí chiến lược của nó trong hệ thống năng lượng toàn cầu.

Theo dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ U.S. Energy Information Administration (EIA), mỗi ngày có khoảng 20–21 triệu thùng dầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Con số này tương đương khoảng 20% nhu cầu dầu toàn cầu và gần 30% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới.

Phần lớn nguồn cung này đến từ các nhà xuất khẩu lớn tại Vịnh Ba Tư như Saudi Arabia, Iraq, United Arab Emirates, Kuwait và Iran.

Không chỉ dầu thô, eo biển Hormuz còn là tuyến vận chuyển quan trọng đối với khí tự nhiên hóa lỏng. Theo International Energy Agency (IEA), khoảng 20% thương mại LNG toàn cầu phải đi qua eo biển này. Nguồn cung này chủ yếu đến từ Qatar là một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Điểm đến cho dòng LNG này chủ yếu là châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia năng lượng thường ví Hormuz như “van điều tiết của thị trường dầu toàn cầu”.

Một điểm nghẽn chiến lược trên bản đồ năng lượng

Điều đáng chú ý là tuyến vận chuyển quan trọng bậc nhất thế giới này lại có kích thước tương đối nhỏ, luồng tàu thương mại thực tế mỗi chiều chỉ khoảng 3km.

Để đi qua eo biển, tàu thuyền phải đi qua vùng lãnh hải của Iran và Oman theo các điều khoản về quyền đi lại quá cảnh.

Hàng ngày, hàng chục tàu chở dầu cỡ lớn, trong đó có các tàu siêu trọng VLCC với sức chở tới 2 triệu thùng dầu, di chuyển qua tuyến đường này để đưa năng lượng từ Trung Đông tới các trung tâm tiêu thụ lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu.

Chỉ cần một sự cố gián đoạn nhỏ tại khu vực này, dòng chảy năng lượng toàn cầu có thể bị ảnh hưởng ngay lập tức.

Theo dữ liệu theo dõi tàu AIS trên ShipTraffic, lưu lượng tàu qua eo biển vẫn duy trì dày đặc ngay cả trong các giai đoạn căng thẳng.

Ngày 28/2/2026 vừa qua, Iran đã phát đi các thông báo tuyên bố rằng việc tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz là "không được phép", trong bối cảnh căng thẳng quân sự giữa Iran và Israel – Hoa Kỳ gia tăng.

Vì sao Hormuz luôn khiến thị trường dầu nhạy cảm?

Trong các mô hình rủi ro năng lượng, việc gián đoạn vận tải tại Hormuz luôn được xem là một trong những kịch bản gây sốc lớn nhất đối với thị trường dầu.

Nếu tuyến vận chuyển này bị phong tỏa hoặc hạn chế nghiêm trọng, nguồn cung từ Vịnh Ba Tư – khu vực xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới – sẽ lập tức bị ảnh hưởng.

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao, chỉ cần rủi ro nguồn cung xuất hiện cũng đủ để đẩy giá dầu tăng mạnh.

Các quốc gia nhập khẩu năng lượng lớn tại châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Ấn Độ được xem là những nền kinh tế nhạy cảm nhất với các biến động tại Hormuz.

Trên thực tế, eo biển này chưa từng bị đóng hoàn toàn. Tuy nhiên, trong lịch sử, chỉ riêng những căng thẳng quân sự hay các sự cố an ninh tại khu vực cũng từng khiến thị trường dầu toàn cầu phản ứng mạnh.

Nỗ lực giảm phụ thuộc – nhưng chưa thể thay thế

Nhận thức được rủi ro chiến lược của Hormuz, một số quốc gia vùng Vịnh đã xây dựng các tuyến đường ống nhằm giảm phụ thuộc vào tuyến vận chuyển này.

Saudi Arabia phát triển hệ thống đường ống East–West đưa dầu ra Biển Đỏ, trong khi UAE xây dựng tuyến ống Abu Dhabi – Fujairah để xuất khẩu dầu trực tiếp ra vịnh Oman.

Tuy vậy, theo đánh giá của U.S. Energy Information Administration, ngay cả khi các tuyến thay thế này hoạt động tối đa, chỉ khoảng 30–40% lượng dầu xuất khẩu của khu vực có thể tránh Hormuz.

Điều đó có nghĩa là phần lớn dòng chảy năng lượng của Trung Đông vẫn phải đi qua eo biển này. Vì vậy, trong hệ thống năng lượng toàn cầu, eo biển Hormuz được xem như một “nút thắt chiến lược” – nơi chỉ cần một gián đoạn nhỏ cũng có thể làm rung chuyển thị trường dầu thế giới.

Petrovietnam đã kích hoạt kịch bản ứng phó

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh, Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho biết đã chủ động kích hoạt các kịch bản ứng phó trong trường hợp eo biển Hormuz bị gián đoạn.

Trước đó, PVGAS (GAS), thành viên Petrovietnam, đã lên kết kế hoạch nhập khẩu 3 chuyến LNG nửa đầu năm 2026. Doanh nghiệp đã thu xếp thành công 2 chuyến tàu (mỗi chuyến khoảng 70.000 tấn) từ Qatar và Đông Nam Á.

Nhờ chiến lược mua hàng sớm trước khi xung đột bùng phát, PVGAS đã chốt được mức giá cạnh tranh, thấp hơn đến 50% so với giá thị trường hiện tại. Hiện PV GAS đang tích cực lựa chọn nhà cung cấp cho chuyến hàng thứ 3.

Ngoài ra, Petrovietnam đã chỉ đạo các đơn vị sản xuất – kinh doanh bám sát diễn biến thị trường, chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất và chuẩn bị nguồn hàng để đảm bảo cung ứng xăng dầu trong nước.