Eo biển Hormuz 'đóng băng', khách hàng lớn nhất của Iran phải tìm 'phao cứu sinh' ở Nga?

Khoảng hơn 30% lượng dầu thô và 25% khí đốt nhập khẩu của Trung Quốc phải trung chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải hiện đối mặt nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng nếu xung đột lan rộng.

Đồng thời, Iran, nhà cung cấp khoảng 13% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc, tương đương 1,38 triệu thùng mỗi ngày, cũng bị ảnh hưởng bởi bất ổn vận tải, buộc Bắc Kinh tính đến các phương án thay thế.

Giới phân tích cho rằng Nga nhiều khả năng sẽ trở thành lựa chọn ưu tiên. Dù Trung Quốc từ lâu thận trọng với việc phụ thuộc quá mức vào Moscow, Nga hiện đã là nhà cung cấp dầu lớn nhất cho nước này, chiếm khoảng 20% tổng lượng nhập khẩu. Nếu nguồn cung từ Iran tiếp tục bất ổn, quan hệ năng lượng giữa hai nền kinh tế Á Âu được dự báo sẽ còn gắn kết chặt hơn.

Ông Neil Beveridge, Trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng Trung Quốc tại Bernstein, cho rằng một hệ quả quan trọng của khủng hoảng lần này là Trung Quốc sẽ phải dựa nhiều hơn vào dầu và khí đốt Nga.

Ngày 27/2, Bộ Ngoại giao Trung Quốc lên tiếng chỉ trích chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel, kêu gọi chấm dứt không kích và bảo đảm an toàn cho tuyến vận chuyển qua Hormuz. Bắc Kinh tuyên bố sẽ áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia.

Vai trò đặc biệt của dầu Iran

Tuyên bố này phản ánh tầm quan trọng của dầu giá rẻ từ Iran đối với Trung Quốc. Trong nhiều năm, Bắc Kinh mua dầu Iran với mức chiết khấu sâu, thậm chí tái gắn nhãn thành “dầu pha trộn Malaysia” để né tránh lệnh trừng phạt của Mỹ.

So với cú sốc nguồn cung từ Venezuela hồi đầu năm, tác động từ Iran được đánh giá nghiêm trọng hơn đáng kể. Venezuela chỉ chiếm khoảng 4% lượng dầu nhập khẩu đường biển của Trung Quốc, trong khi Iran đóng vai trò lớn hơn cả về quy mô lẫn mức giá ưu đãi.

Bà Alicia García Herrero, Kinh tế trưởng khu vực châu Á Thái Bình Dương của Natixis, cảnh báo Nga có thể tận dụng vị thế hiện tại để nâng giá bán, bởi Trung Quốc đang ở thế yếu khi nguồn cung thay thế bị thu hẹp.

Tăng tốc mua dầu Nga, chuẩn bị hạ tầng mới

Tại cảng Ninh Ba, các thương nhân cho biết Trung Quốc đã đẩy mạnh nhập khẩu dầu từ Nga trong những tuần gần đây. Song song, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc đang chuẩn bị tái khởi động một đơn vị lọc dầu tại Đại Liên nhằm nâng công suất xử lý dầu thô từ Nga.

Về dài hạn, Bắc Kinh theo dõi sát các tuyến hàng hải mới qua Bắc Băng Dương khi băng tan, mở ra lộ trình ngắn và chi phí thấp hơn từ Nga sang châu Á. Dự án đường ống Power of Siberia 2, kết nối Nga qua Mông Cổ tới Trung Quốc, cũng được dự báo có thể được thúc đẩy nhanh hơn so với kế hoạch đầu những năm 2030.

Trong ngắn hạn, giá dầu Brent đã tăng 17% trong một tuần, lên gần 85 USD mỗi thùng, tạo thêm áp lực cho nền kinh tế Trung Quốc. Với lượng dự trữ ước tính từ 1,1 đến 1,4 tỷ thùng, tương đương khoảng 140 ngày nhập khẩu, Bắc Kinh có một khoảng đệm nhất định để ứng phó biến động giá. Tuy nhiên, thị trường đang theo dõi liệu nước này có sớm xả kho dự trữ chiến lược để bình ổn cung cầu hay không.

Một số nhà máy lọc dầu tại Trung Quốc đã giảm công suất do lo ngại giao hàng từ Trung Đông bị chậm trễ. Dù các chuyến dầu từ Nga và Iran vẫn đang trên đường, giới chuyên gia cho rằng Bắc Kinh buộc phải tính tới chiến lược giảm phụ thuộc vào Trung Đông trong dài hạn.

Xung đột tại Iran vì thế trở thành phép thử quan trọng đối với chiến lược tự chủ năng lượng mà Trung Quốc theo đuổi nhiều thập kỷ. Theo Giáo sư Cui Jingbo tại Đại học Duke Kunshan, chiến lược này đã thúc đẩy sự bùng nổ của điện mặt trời, điện gió, hệ thống lưu trữ pin và xe điện. Giai đoạn tiếp theo sẽ là đẩy mạnh năng lượng tái tạo và nhiên liệu sinh học trong các ngành công nghiệp nặng, lĩnh vực vốn phụ thuộc sâu vào nhiên liệu hóa thạch.