Eo biển Hormuz tê liệt có thể gây ra cú sốc khí đốt, châu Á sẽ thiệt hại nặng nhất?

Các quốc gia láng giềng Iran, đặc biệt là Qatar, nằm trong nhóm nhà cung cấp khí tự nhiên hóa lỏng LNG quan trọng nhất thế giới. Đồng thời, khu vực này cũng là tuyến vận chuyển sống còn, khi khoảng 20% tổng lượng LNG toàn cầu phải đi qua eo biển Hormuz, điểm nghẽn chiến lược của hệ thống năng lượng quốc tế.

Theo dữ liệu theo dõi tàu biển, hoạt động vận chuyển LNG qua tuyến đường biển hẹp này gần như đã tê liệt. Các khách hàng châu Á, vốn phụ thuộc khoảng 25% nguồn LNG từ Qatar, nhà xuất khẩu lớn thứ hai thế giới, đang khẩn cấp liên hệ với các nhà cung cấp để tìm nguồn thay thế. Trong khi đó, Ai Cập tìm cách đẩy nhanh tiến độ nhận hàng sau khi Israel đóng cửa một số mỏ khí.

Tom Marzec Manser, Giám đốc LNG và khí đốt châu Âu tại Wood Mackenzie, cảnh báo bất kỳ hoạt động quân sự nào tại eo Hormuz hoặc gián đoạn sản xuất LNG của Qatar đều sẽ đẩy giá tăng mạnh.

Cuộc chiến Ukraine năm 2022 từng gây ra cú sốc chưa từng có cho thị trường khí đốt, khiến Nga bị cắt khỏi thị trường xuất khẩu lớn nhất, gây biến động dữ dội và đẩy giá năng lượng tại châu Âu và nhiều khu vực khác lên mức kỷ lục.

Châu Á đối mặt rủi ro lớn nhất

Châu Á hiện là khu vực dễ tổn thương nhất trước cú sốc mới. Hơn 80% LNG của Qatar được xuất sang châu Á trong năm ngoái, trong đó Trung Quốc là khách hàng lớn nhất, chiếm hơn 30% lượng nhập khẩu từ quốc gia này. Ấn Độ đứng thứ hai.

Các chuyến hàng đến châu Á và châu Âu đều phải đi qua eo Hormuz. Tuy nhiên, ít nhất 11 tàu chở LNG đi hoặc đến Qatar đã phải dừng hành trình để tránh khu vực nguy hiểm.

UAE, một nhà xuất khẩu LNG quy mô nhỏ hơn, cũng phụ thuộc hoàn toàn vào tuyến đường này.

Anne Sophie Corbeau, chuyên gia tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nhận định không có nguồn thay thế thực sự cho nguồn cung này. Bà cho rằng mức độ tăng giá sẽ phụ thuộc vào việc LNG được ưu tiên chuyển sang châu Á hay châu Âu, đồng thời lưu ý châu Âu có mức dự trữ thấp dù ít phụ thuộc trực tiếp hơn.

Năm 2025, Qatar xuất khẩu tổng cộng 82,2 triệu tấn LNG. Một trong các dây chuyền sản xuất tại tổ hợp Ras Laffan đang bảo trì theo kế hoạch, càng khiến nguồn cung suy giảm.

Tàu LNG đồng loạt tránh eo Hormuz

Các công ty vận tải LNG lớn tại Nhật Bản đã ra lệnh cho tàu tránh xa khu vực nguy hiểm.

Nippon Yusen yêu cầu các tàu liên kết không đi qua eo Hormuz. Mitsui OSK Lines yêu cầu tàu chờ tại vùng biển an toàn, trong khi Kawasaki Kisen Kaisha xác nhận các tàu tại Vịnh Ba Tư được lệnh tạm dừng.

Nếu xung đột kéo dài và vận chuyển tiếp tục gián đoạn, nguy cơ đối với sản lượng LNG sẽ tăng nhanh. Các cơ sở LNG phụ thuộc vào xuất khẩu liên tục để duy trì hoạt động, và nếu không thể vận chuyển, họ có thể buộc phải cắt giảm sản lượng.

Các nhà nhập khẩu Trung Quốc đã bắt đầu khẩn cấp tìm nguồn thay thế trong trường hợp Iran tiếp tục hạn chế hoạt động vận chuyển, dù QatarEnergy hiện chưa trì hoãn bất kỳ chuyến hàng nào.

Giá khí đốt toàn cầu đối mặt áp lực tăng mạnh

Các nhà giao dịch tại Ấn Độ, Nhật Bản và nhiều nước khác đang chuẩn bị cho kịch bản giá LNG tăng trở lại, đảo chiều xu hướng ổn định kéo dài hơn một năm qua nhờ nguồn cung dồi dào.

Không chỉ giá giao ngay, các hợp đồng dài hạn cũng chịu tác động, do thường được liên kết với giá dầu Brent. Khi dầu tăng, chi phí khí đốt đối với người tiêu dùng châu Á cũng tăng theo.

Một điểm rủi ro khác là Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia nhập khẩu khí qua đường ống từ Iran. Nếu nguồn cung này bị gián đoạn, nước này có thể buộc phải mua thêm LNG trên thị trường quốc tế, tạo thêm áp lực tăng giá.

Theo dữ liệu từ Đại học Columbia, Iran xuất khẩu khí sang Thổ Nhĩ Kỳ theo hợp đồng 9,6 tỷ m³ mỗi năm, dù sản lượng thực tế gần đây thấp hơn mức này. Năm 2024, khí từ Iran chiếm dưới 15% tổng nhập khẩu khí của Thổ Nhĩ Kỳ.

Nguy cơ lặp lại cú sốc năng lượng toàn cầu

Việc vận chuyển LNG qua eo Hormuz bị đình trệ đang đặt thị trường trước nguy cơ lặp lại cú sốc năng lượng như năm 2022. Với châu Á phụ thuộc lớn vào nguồn cung Trung Đông và không có phương án thay thế nhanh chóng, giá khí đốt toàn cầu có thể bước vào chu kỳ tăng mới nếu xung đột tiếp tục leo thang.