EU siết nhập khẩu thép, đánh thuế 50% với hàng vượt hạn ngạch - 'cú đánh kép' tới thị trường xuất khẩu tỷ USD của Việt Nam

Liên minh châu Âu (EU) đang tiến gần tới quyết định siết mạnh nhập khẩu thép, với việc nâng thuế vượt hạn ngạch lên 50% và cắt giảm gần một nửa hạn ngạch miễn thuế, xuống còn 18,3 triệu tấn.

Động thái này không chỉ mang tính bảo hộ nội khối, mà còn đặt ra thách thức trực tiếp đối với các quốc gia xuất khẩu – trong đó có Việt Nam, nơi EU đang là một trong những thị trường tiêu thụ thép lớn nhất.

Theo kế hoạch, các cơ quan lập pháp EU dự kiến hoàn tất đàm phán vào ngày 13/4, để kịp đưa chính sách mới vào áp dụng từ 1/7/2026 – thời điểm cơ chế tự vệ hiện tại hết hiệu lực.

EU - thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của thép Việt

Trong bức tranh xuất khẩu thép của Việt Nam, EU nổi lên như một thị trường vừa quan trọng vừa “khó tính”.

Theo số liệu từ Hiệp hội thép Việt Nam, năm 2025, Việt Nam xuất khẩu khoảng 10,06 triệu tấn thép, tương ứng 6,63 tỷ USD, giảm mạnh so với năm trước trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu suy yếu và rào cản thương mại gia tăng.

Trong đó, EU là thị trường lớn thứ hai, chỉ sau ASEAN, với khoảng 2,08 triệu tấn, chiếm hơn 20% tổng lượng và hơn 21% giá trị xuất khẩu. Giá trị xuất khẩu sang EU đạt gần 1,4 tỷ USD.

Đáng chú ý, tỷ trọng giá trị cao hơn tỷ trọng sản lượng cho thấy thép xuất sang EU chủ yếu thuộc phân khúc có giá trị gia tăng cao, đi kèm tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường khắt khe hơn.

Nhìn sâu hơn, EU không chỉ là thị trường lớn mà còn là thị trường “tỷ USD” ổn định của thép Việt trong nhiều năm. Riêng năm 2024, khu vực này chiếm tới khoảng 23% thị phần xuất khẩu, tương đương hơn 2 tỷ USD.

Chính vì vậy, bất kỳ thay đổi chính sách nào từ EU đều có thể tác động trực tiếp đến cấu trúc thị trường xuất khẩu của doanh nghiệp Việt.

Thuế vượt hạn ngạch đến 50%, siết chặt nhập khẩu: Áp lực kép lên ngành thép

Theo các nội dung đã được EU thống nhất, thuế suất với phần thép vượt hạn ngạch sẽ tăng lên mức 50%, trong khi hạn ngạch miễn thuế bị cắt giảm 47% xuống còn 18,3 triệu tấn mỗi năm.

Điều này đồng nghĩa với việc dư địa xuất khẩu vào EU sẽ bị thu hẹp đáng kể, trong khi chi phí để “vượt hạn ngạch” tăng mạnh. Với những doanh nghiệp đang phụ thuộc vào thị trường này, đây có thể là cú đánh kép: Vừa giảm sản lượng xuất khẩu, vừa gia tăng chi phí nếu muốn duy trì thị phần.

Thực tế, xu hướng siết chặt đã xuất hiện từ trước. Trong 4 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu thép của Việt Nam sang EU chỉ đạt khoảng 733.000 tấn, trị giá 501,9 triệu USD, giảm lần lượt 38,5% về lượng và hơn 40% về giá trị so với cùng kỳ.

Sự sụt giảm này phản ánh rõ tác động của các rào cản thương mại ngày càng dày đặc, cũng như nhu cầu suy yếu tại thị trường châu Âu.

Dù đã đạt đồng thuận về thuế và tổng hạn ngạch, EU vẫn chưa thống nhất về việc có cho phép chuyển tiếp hạn ngạch chưa sử dụng sang quý sau hay không.

Các chính phủ EU cho rằng việc chuyển tiếp sẽ không ảnh hưởng lớn, bởi tổng hạn ngạch vẫn thấp hơn mức hiện tại. Tuy nhiên, ngành thép châu Âu lại phản đối, lo ngại cơ chế này có thể khiến lượng thép dư thừa tích tụ, gây áp lực lên giá và thị trường.

Lo ngại này không phải không có cơ sở, khi EU hiện nhập khẩu khoảng 28 triệu tấn thép mỗi năm, tương đương 25% nhu cầu tiêu thụ trong khối.

Trong bối cảnh dư thừa công suất toàn cầu vẫn chưa được giải quyết, việc siết nhập khẩu trở thành lựa chọn mang tính “phòng thủ” của EU nhằm bảo vệ ngành sản xuất nội địa.

Bài toán cho doanh nghiệp Việt

Song song với chính sách nội khối, EU đang đàm phán với các đối tác tại World Trade Organization để phân bổ hạn ngạch cụ thể theo từng quốc gia.

Tuy nhiên, nhiều nước xuất khẩu đã bày tỏ sự không hài lòng. Theo quy định của GATT, các đối tác có thể áp dụng biện pháp trả đũa nhằm bù đắp việc mất quyền tiếp cận thị trường EU.

Điều này đặt ngành thép Việt Nam vào thế khó: Một mặt đối diện với rào cản ngày càng lớn tại EU, mặt khác phải cạnh tranh gay gắt hơn ở các thị trường khác khi dòng chảy thương mại bị điều chỉnh.

EU – thị trường chiếm hơn 20% xuất khẩu thép của Việt Nam – đang chuyển sang trạng thái bảo hộ mạnh mẽ hơn. Điều này buộc doanh nghiệp Việt phải tái cấu trúc chiến lược: Từ đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm, đến thích ứng với các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.