EU tung đòn thuế 50% với Trung Quốc, nhưng vẫn bị chê 'quá muộn'

Một số biện pháp bảo vệ thương mại của Liên minh Châu Âu nhằm vào thép Trung Quốc và các mặt hàng nhập khẩu khác đang bắt đầu phát huy tác dụng, nhưng các nhà phê bình nghi ngờ khả năng của chúng trong việc giải quyết mất cân bằng thương mại của EU với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Theo Nikkei Asia, EU đã công bố vào tuần trước rằng sẽ tăng gấp đôi thuế đối với thép nhập khẩu ngoại quốc lên 50% và giảm 47% hạn ngạch miễn thuế để bảo vệ ngành công nghiệp thép đang gặp khó khăn của mình khỏi việc bán phá giá của Trung Quốc.

Chỉ trong ba tháng đầu năm 2026, EU đã áp dụng một loạt các biện pháp chống bán phá giá đối với sáu sản phẩm của Trung Quốc, bao gồm nến, ngô ngọt và axit photphoric. EU cũng đã mở một cuộc điều tra theo Quy định về các khoản trợ cấp nước ngoài (FSR) đối với nhà sản xuất tuabin gió lớn nhất của Trung Quốc, Goldwind, và gã khổng lồ thương mại điện tử JD liên quan đến việc mua lại nhà bán lẻ điện tử Ceconomy của Đức.

Tăng cường áp lực, Ủy ban Châu Âu lại sử dụng FSR vào tuần này đối với Tập đoàn Đường sắt Trung Quốc CRRC, cho rằng công ty này được hưởng trợ cấp không công bằng khi là thành viên của một liên danh đang được xem xét trong dự án xây dựng tuyến metro tại Lisbon. Ủy ban yêu cầu liên danh này thay CRRC bằng một công ty Ba Lan.

Các hành động này cho thấy sự leo thang trong việc đối phó với các công ty Trung Quốc, các nhà phân tích cho biết.

“Không chỉ có FSR”, bà Emilie Kerstens, giám đốc phụ trách tại Flint Global, nơi bà tư vấn cho các công ty về chính sách thương mại của EU, nói. “Nếu nhìn vào các cuộc điều tra thương mại, chúng ta thấy số lượng này liên tục tăng qua các năm, hầu hết trong số đó nhắm vào Trung Quốc”.

Ông Sander Tordoir, nhà kinh tế trưởng tại Trung tâm Cải cách Châu Âu, chỉ trích các biện pháp phòng vệ thương mại của EU là “quá chậm và rời rạc”.

“EU thực chất đang xây dựng một hệ thống phòng vệ thương mại có nhiều lỗ hổng như phô mai Thụy Sĩ”, ông nói.

Mất cân bằng thương mại và sự gia tăng thâm hụt

Tuy nhiên, việc giải quyết thâm hụt thương mại là một nhiệm vụ khổng lồ. Thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc đã tăng mạnh 30,5% trong quý đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm ngoái, lên tới 83,1 tỷ USD, theo dữ liệu từ Hải quan Trung Quốc. Đức ghi nhận mức tăng lớn nhất, với 102%, tiếp theo là Ý với 39%.

Biện pháp của EU đối với thép đã thu hút sự chú ý đặc biệt. Là một phần trong các biện pháp bảo vệ, EU đã đưa ra quy định "nấu chảy và rót" để truy vết nguồn gốc của thép được sản xuất lần đầu dưới dạng lỏng, bên cạnh cơ chế điều chỉnh biên giới carbon đã có hiệu lực từ tháng 1 để ngăn các nhà sản xuất trong khối bị cạnh tranh không công bằng bởi những đối thủ có lượng khí thải cao hơn.

“Đối với các nhà sản xuất thép Trung Quốc, tác động ngay lập tức có thể là một sự thu hẹp hơn nữa về khối lượng và giá trị xuất khẩu sang EU”, ông Shen Xinyi, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch, cho biết.

“Những biện pháp này sẽ làm giảm khả năng để Trung Quốc tận dụng chênh lệch và khiến việc duy trì các chiến lược tiếp cận thị trường của các nhà xuất khẩu Trung Quốc trở nên khó khăn hơn”, ông Shen nói thêm.

Phản ứng của các nhà sản xuất thép

Quyết định của EU sẽ bảo vệ hơn 230.000 việc làm, theo Hiệp hội Thép Châu Âu. Các nhà sản xuất thép lớn nhất của châu Âu, ArcelorMittal và Thyssenkrupp Steel Europe, đã hoan nghênh các biện pháp này trong các tuyên bố gửi tới Nikkei Asia.

ArcelorMittal mô tả các biện pháp này là "một bước quan trọng hướng tới phòng vệ thương mại hiệu quả", trong khi Thyssenkrupp cho biết gói biện pháp này là "một bước mạnh mẽ và quyết đoán để ổn định ngành thép châu Âu".

Nhập khẩu thép từ Trung Quốc vào EU đã đạt đỉnh 5,9 triệu tấn vào năm 2015, nhưng đã giảm xuống còn 1,3 triệu tấn vào năm 2021, trước khi tăng lên 2,4 triệu tấn vào năm ngoái, theo dữ liệu từ Hiệp hội Thép Châu Âu.

"Thừa công suất ở Trung Quốc là nguyên nhân cốt lõi khiến EU gặp khó khăn với thép nhập khẩu, và các biện pháp mới này nhắm vào những gì có thể gọi là 'hiệu ứng Trung Quốc'", ông Frediani nói.

Phản ứng của Trung Quốc

Mặc dù Bắc Kinh và các công ty Trung Quốc chưa phản ứng với các biện pháp mạnh mẽ của EU đối với thép, Phòng Thương mại Trung Quốc tại EU đã bày tỏ "sự phản đối mạnh mẽ" đối với quyết định về dự án metro ở Lisbon.

Phòng Thương mại cho rằng các biện pháp của Ủy ban Châu Âu là không tương xứng khi CRRC chỉ chiếm chưa đến 10% giá trị hợp đồng tổng thể của liên danh.

Tordoir cho rằng sẽ hiệu quả hơn nếu EU phát triển công cụ kiểu Mục 301 của Mỹ để đối phó với mất cân bằng nền kinh tế rộng lớn, áp dụng thuế nhắm vào các ngành chiến lược như ô tô, máy móc và công nghệ sạch, thay vì kiện tụng từng trường hợp.

Tuy nhiên, khả năng của Ủy ban Châu Âu trong việc triển khai các công cụ mạnh mẽ hơn sẽ phụ thuộc vào sự đồng thuận giữa các quốc gia thành viên.

Tordoir cũng đồng tình với các hạn chế này nhưng cho rằng Brussels nên chuẩn bị xem xét các biện pháp đối phó, bao gồm đe dọa đình chỉ việc bảo dưỡng thiết bị sản xuất chip tiên tiến cho các công ty Trung Quốc như ASML và hạn chế việc cung cấp phụ tùng và bảo trì cho các công ty hàng không Trung Quốc. Các ngành này vẫn phụ thuộc rất nhiều vào các nhà cung cấp châu Âu.

Dự kiến, các Ủy viên Châu Âu sẽ tổ chức một "cuộc tranh luận định hướng" vào ngày 29/5 để theo đuổi "một cách tiếp cận thực tế, hiệu quả và nhất quán đối với Trung Quốc", phát ngôn viên của Ủy ban Châu Âu cho biết.

Các cuộc tranh luận như vậy là các cuộc thảo luận nội bộ giữa 27 Ủy viên của khối nhằm xác định hướng chiến lược trước các đề xuất chính sách tiềm năng.