EU và Australia đạt thỏa thuận thương mại sau 8 năm đàm phán, tăng tốc ‘thoát bóng’ Mỹ - Trung

Thỏa thuận thương mại giúp Liên minh châu Âu (EU) mở rộng khả năng tiếp cận các khoáng sản quan trọng của Australia, trong khi hiệp định quốc phòng cho phép doanh nghiệp nước này tham gia chương trình tái vũ trang trị giá 150 tỷ euro của khối. Động thái này diễn ra khi cả hai bên đều chịu tác động từ các chính sách thuế quan của ông Donald Trump, đồng thời lo ngại Washington đang giảm dần cam kết bảo vệ quân sự với các đồng minh.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã tới Canberra để hoàn tất thỏa thuận với Thủ tướng Anthony Albanese sau 8 năm đàm phán. Bà nhấn mạnh rằng trong bối cảnh thế giới ngày càng bất định, các quốc gia đang tìm kiếm sự ổn định và khả năng dự đoán, điều mà EU muốn cung cấp.

Theo ông Albanese, hai thỏa thuận này có thể mang lại khoảng 10 tỷ AUD mỗi năm cho nền kinh tế nước này. Hai bên cũng dự kiến tiếp tục đàm phán để cho phép doanh nghiệp Australia tiếp cận quỹ nghiên cứu Horizon Europe trị giá 95,5 tỷ euro.

Về thương mại, xuất khẩu của EU sang Australia được kỳ vọng tăng tới hơn 30% trong vòng 10 năm tới, đạt khoảng 17,7 tỷ euro mỗi năm, đồng thời giúp tiết kiệm khoảng 1 tỷ euro tiền thuế quan hàng năm.

Các cuộc đàm phán cuối cùng tập trung vào lĩnh vực nông nghiệp, vốn rất nhạy cảm với nông dân châu Âu. Australia đã giảm yêu cầu về hạn ngạch xuất khẩu thịt bò từ 50.000 tấn xuống còn 30.600 tấn mỗi năm, trong đó khoảng một nửa được miễn thuế, phần còn lại chịu mức thuế 7,5%.

Đổi lại, EU đồng ý dỡ bỏ thuế đối với 25.000 tấn thịt cừu và dê của Australia, cùng một số sản phẩm đường và sữa, bất chấp sự phản đối từ nông dân trong khối.

Một nhượng bộ quan trọng khác là Australia sẽ cấm các nhà sản xuất trong nước sử dụng gần 400 tên gọi thực phẩm và đồ uống được EU bảo hộ, đồng thời dỡ bỏ thuế đối với gần như toàn bộ hàng hóa từ châu Âu, ngoại trừ thép.

Bên cạnh đó, Canberra cam kết tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư từ EU, đặc biệt trong lĩnh vực khai thác và chế biến khoáng sản chiến lược như lithium và mangan, những nguyên liệu then chốt cho công nghệ năng lượng sạch và quốc phòng.

Trong khi đó, Trung Quốc, quốc gia đang chi phối nguồn cung nhiều loại khoáng sản quan trọng, đã áp đặt hạn chế xuất khẩu đối với một số mặt hàng, gây ảnh hưởng tới EU, Mỹ và các nền kinh tế khác. Điều này càng thúc đẩy nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Về an ninh, thỏa thuận mới cho phép các công ty Australia tham gia tới 35% giá trị các hợp đồng quốc phòng trong chương trình tái vũ trang của EU mang tên "Safe". Đây là cơ chế cho phép các nước thành viên vay vốn dựa trên ngân sách chung của khối nhằm giảm chi phí tài chính. Hiện EU đã ký 10 thỏa thuận an ninh tương tự với các đối tác như Vương quốc Anh, Canada và Nhật Bản.

Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã gây sức ép buộc các nước châu Âu trong NATO phải tăng chi tiêu quốc phòng, làm dấy lên nghi ngại về vai trò lâu dài của Mỹ trong liên minh.

Về phía Australia, nước này cũng đang tìm cách giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất, bằng cách mở rộng quan hệ với Vương quốc Anh, Ấn Độ và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất trong những năm gần đây. Thỏa thuận với EU được xem là “mảnh ghép còn thiếu” trong chiến lược này.

Dự kiến, thỏa thuận thương mại sẽ cần ít nhất một năm để được phê chuẩn bởi 27 quốc gia thành viên EU cùng nghị viện hai bên, trong khi hiệp định an ninh có thể được thông qua nhanh hơn.