Foxconn đổ tỷ USD vào Bắc Giang, Quảng Ninh: Vì sao Việt Nam ‘vượt mặt’ Ấn Độ, Indonesia?

Việc Foxconn liên tục rót hàng tỷ USD vào Bắc Giang, Quảng Ninh không chỉ là câu chuyện đầu tư, mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong bản đồ chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo TS. Bùi Ngọc Sơn - Viện Kinh tế và Chính trị Thế giới, sự lựa chọn này của Foxconn lý do đầu tiên và thực tế nhất chính là khoảng cách địa lý.

Vì sao Ấn Độ và Indonesia bị "hụt hơi"?

Việt Nam nằm sát cạnh Trung Quốc – nơi Foxconn vẫn duy trì các đại công xưởng quan trọng nhất. Việc dịch chuyển sang Việt Nam giúp doanh nghiệp giảm thiểu tối đa chi phí logistics, duy trì sự kết nối chặt chẽ với chuỗi cung ứng linh kiện sẵn có tại Trung Quốc. So với Ấn Độ hay Indonesia, Việt Nam có lợi thế "một bước sang đường", giúp quá trình chuyển giao công nghệ và nguyên liệu diễn ra thần tốc.

TS. Bùi Ngọc Sơn cũng đưa ra một nhận định thẳng thắn về sự khác biệt trong chất lượng nguồn nhân lực: Việt Nam có lao động được đánh giá là rất khéo tay, có độ "tinh" và khả năng tiếp thu công nghệ nhanh. Đặc biệt, chất lượng giáo dục nền tảng của Việt Nam được đánh giá cao hơn đáng kể, giúp công nhân dễ dàng làm chủ các dây chuyền phức tạp.

Trong khi đó Ấn Độ dù có dân số đông đảo, nhưng chất lượng giáo dục phổ thông và đào tạo nghề tại đây vẫn còn khoảng cách lớn, chưa đáp ứng được yêu cầu khắt khe của các dây chuyền sản xuất thiết bị tinh vi như iPad hay MacBook.

Cùng với đó, sự ổn định về chính trị là "thẻ bảo hiểm" cho các khoản đầu tư tỷ USD. Mối quan hệ gần gũi và sự tương đồng trong văn hóa quản trị giữa các doanh nghiệp Đài Loan (Trung Quốc) và Việt Nam giúp Foxconn cảm thấy "an tâm và sẵn sàng" hơn khi đặt đại bản doanh tại đây.

Từ "lắp ráp thuê" đến "hóa rồng": Bài học từ Đài Loan

Khi Foxconn đưa dây chuyền iPad, MacBook sang Việt Nam, nhiều người lo ngại chúng ta chỉ mãi là "thợ lắp ráp". Tuy nhiên, nhìn lại lịch sử, Đài Loan cũng từng bắt đầu bằng việc gia công cho Nhật Bản trước khi tự chủ công nghệ.

Để không bỏ lỡ cơ hội này, Việt Nam cần một chiến lược "tấn công" hai mũi nhọn:

Thứ nhất, làm chủ kỹ thuật: Đầu tiên phải học và làm chủ hoàn toàn các quy trình do họ đào tạo.

Thứ hai, mũi nhọn tư nhân: TS. Bùi Ngọc Sơn nhấn mạnh, muốn bền vững thì nội lực phải đến từ doanh nghiệp tư nhân. Nhà nước đóng vai trò hỗ trợ vốn và chính sách, nhưng quản trị phải theo nguyên tắc thị trường để biến công nghệ mua được/học được thành tài sản thực sự của người Việt.

Việc Foxconn lấn sân sang xe điện không phải là một cuộc dạo chơi mạo hiểm mà là bước tính toán đầy khôn ngoan. Xe điện ngày nay được ví như "một thiết bị công nghệ trên 4 bánh". Đây chính là sân chơi của phần cứng, chip và hệ điều hành – những thứ vốn là sở trường của Foxconn.

Trong khi Apple từng bỏ cuộc với dự án xe điện vì tiêu chuẩn an toàn quá khắt khe của một phương tiện vận tải, Foxconn chọn hướng đi thực tế hơn: Trở thành nhà cung ứng cấu phần điện tử và hệ thống vận hành then chốt cho ngành EV.

TS. Bùi Ngọc Sơn cho rằng, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị và cuộc đua vũ trang gia tăng, nhu cầu về chip cao cấp cho vũ khí và thiết bị AI sẽ bùng nổ. Những đơn vị như TSMC hay Foxconn sẽ tiếp tục "vơ tiền" nhờ khả năng sản xuất những con chip riêng biệt, siêu hạng mà không đối thủ nào thay thế được.

“Việt Nam đang đứng trước cơ hội vàng khi nằm trong tầm ngắm của những "ông lớn" công nghệ. Nếu tận dụng tốt dòng vốn của Foxconn để bồi đắp năng lực cho doanh nghiệp tư nhân trong nước, giấc mơ "hóa rồng" từ những bảng mạch điện tử sẽ không còn xa vời”, vị chuyên gia nhìn nhận.