Gần 130.000 xe ô tô Đức, Nhật… tràn vào Nga qua Trung Quốc, chuyện gì xảy ra?

Dữ liệu đăng ký xe do Reuters phân tích cùng các cuộc phỏng vấn với 5 người trong ngành cho thấy một mạng lưới giao dịch phi chính thức đang giúp các đại lý Nga tiếp tục đặt mua xe Toyota, Mazda cho đến các dòng xe sang của Đức thông qua trung gian Trung Quốc.

Các lệnh trừng phạt và cam kết rút lui của doanh nghiệp được đưa ra sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022. Tuy nhiên, thay vì chấm dứt, hoạt động buôn bán xe nhập khẩu vẫn phát triển mạnh.

Phần lớn xe được sản xuất tại Trung Quốc, nơi nhiều thương hiệu quốc tế lắp ráp xe cùng đối tác địa phương, hoặc được trung chuyển qua Trung Quốc sau khi sản xuất ở nơi khác. Đáng chú ý, ngày càng nhiều xe được xếp vào diện xe cũ “0 km”, tức là xe mới nhưng đã được đăng ký bán tại Trung Quốc, sau đó bị phân loại lại thành xe đã qua sử dụng để xuất khẩu.

Thủ thuật này giúp thương nhân né yêu cầu phải xin phép hãng xe khi bán sang Nga. Theo Zhang Ai Jun, cựu nhân viên xuất khẩu của một công ty thương mại ô tô tại Tứ Xuyên, việc “gắn mác xe cũ” giúp hàng hóa đi dễ dàng hơn.

Tại Trung Quốc, những chiếc xe kiểu này thường được bán giảm giá sâu. Nhưng khi tới Nga, chúng lại có giá ngang xe mới chưa đăng ký.

Reuters lần đầu công bố dữ liệu từ hãng nghiên cứu Autostat, cho thấy Trung Quốc đã trở thành cửa ngõ chính đưa xe nước ngoài vào Nga, đồng thời hé lộ quy mô của chiến thuật phân loại xe mới thành xe cũ để lách hạn chế bán hàng.

Ông Dmitry Zazulin, giám đốc bán hàng của đại lý Panavto Zapad tại Moscow, cho biết nhiều khách hàng chỉ muốn mua và sử dụng xe thương hiệu phương Tây như Mercedes. “Nhưng hiện nay, chúng tôi chỉ có thể nhập qua các kênh song song”, ông nói.

Mercedes Benz, BMW, Volkswagen và các hãng xe khác đến từ các khu vực áp đặt trừng phạt khẳng định họ cấm bán xe cho Nga và đang nỗ lực ngăn chặn xuất khẩu trái phép, bao gồm đào tạo và điều khoản ràng buộc với đại lý. Tuy nhiên, họ cũng thừa nhận việc điều tra vi phạm là “tốn thời gian và phức tạp”, cần sự hỗ trợ của bên thứ ba, theo tuyên bố của Mercedes.

BMW cho biết đã yêu cầu hệ thống bán lẻ tại Trung Quốc “kiên quyết phản đối mọi khả năng xuất khẩu xe sang Nga”, đồng thời nhấn mạnh nếu xe vẫn lọt vào Nga qua kênh xám thì “điều đó nằm ngoài phạm vi kiểm soát và hoàn toàn trái với mong muốn của hãng”.

Một đại lý Nga tại Vladivostok, chỉ tiết lộ tên Vladimir, nói với Reuters rằng cửa hàng của ông không trữ sẵn các mẫu xe nước ngoài bị hạn chế, mà mua từng chiếc từ các nhà buôn Trung Quốc theo đơn đặt hàng. “Có rất nhiều trung gian, người này biết người kia, rồi người kia lại có mối với đại lý”, ông nói.

Theo Autostat, doanh số xe nhập từ Trung Quốc xuất hiện với số lượng lên tới hàng nghìn chiếc. Dữ liệu cho thấy xe mang thương hiệu phương Tây hoặc Nhật Bản nhập từ Trung Quốc chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng số xe đăng ký tại Nga, đồng thời lượng xe thương hiệu Hàn Quốc cũng duy trì ở mức cao.

Số xe mang thương hiệu nước ngoài nhưng được sản xuất tại Trung Quốc đã tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2023. Hiện nhóm này chiếm gần một nửa trong tổng số gần 130.000 xe được bán tại Nga năm 2025 bởi các hãng đến từ các quốc gia áp đặt trừng phạt. Kể từ đầu năm 2022, hơn 700.000 xe của các thương hiệu nước ngoài này đã được bán tại Nga.

Toyota là ví dụ rõ nhất. Người Nga mua gần 30.000 xe Toyota năm ngoái, trong đó khoảng 24.000 chiếc sản xuất tại Trung Quốc, dù hãng tuyên bố đã ngừng xuất khẩu sang Nga từ năm 2022. Mazda cũng đưa ra tuyên bố tương tự.

Theo các chuyên gia trừng phạt, việc hàng hóa bị hạn chế vẫn lọt vào Nga là điều gần như không thể ngăn chặn hoàn toàn. “Có quá nhiều cách để lách luật”, luật sư Sebastiaan Bennink nhận định.

Xe ngoại sản xuất tại Trung Quốc bán ở Nga tăng vọt

Liên minh châu Âu, Mỹ, Hàn Quốc và Nhật Bản đều cấm bán cho Nga các mẫu xe giá cao, dung tích động cơ lớn, xe điện và hybrid. Nhờ các biện pháp này, doanh số xe từ những khu vực trên tại Nga đã giảm từ hơn 1 triệu chiếc năm 2021 xuống còn khoảng 1/8.

Tuy nhiên, nghịch lý là doanh số xe Đức và Nhật sản xuất tại Trung Quốc lại tăng mạnh, chủ yếu nhờ hình thức “xe cũ 0 km”. Do cách thống kê, nhiều bộ dữ liệu ngành không ghi nhận chúng là xe mới, nhưng Autostat vẫn tính vì Nga coi đây là xe mới khi đăng ký.

Xe sang Đức đặc biệt được ưa chuộng. Gần 47.000 xe BMW, Mercedes, Volkswagen, Audi, Porsche và Skoda được đăng ký mới tại Nga năm ngoái. Hơn 20.000 chiếc sản xuất tại Trung Quốc, số còn lại lắp ráp tại châu Âu nhưng nhiều khả năng trung chuyển qua Trung Quốc.

Một mẫu được giới giàu Nga ưa thích là Mercedes G class, SUV địa hình có giá khoảng 120.000 EUR, tương đương 142.700 USD, vốn chỉ sản xuất tại Áo. Tuy nhiên, nhiều chứng từ vận chuyển cho thấy xe vẫn được xuất sang Nga thông qua Trung Quốc.

Theo chuyên gia Felipe Munoz, với kim ngạch thương mại ô tô giữa Nga và Trung Quốc tăng mạnh những năm gần đây, “rõ ràng nhiều xe nhập khẩu vào Trung Quốc cuối cùng sẽ tìm đường sang Nga”.

Theo Reuters