Gần 50% doanh nghiệp chỉ 'lãi chút ít' trong năm 2025

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có báo cáo Thủ tướng về tình hình doanh nghiệp năm 2025 và đề xuất giải pháp cho năm 2026.

Gần 50% doanh nghiệp chỉ 'lãi chút ít'

Theo VCCI, môi trường đầu tư - kinh doanh năm 2025 ghi nhận nhiều chuyển động tích cực, qua đó tạo thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân. Một số tín hiệu phục hồi bước đầu đã xuất hiện, song mức độ còn khiêm tốn và thiếu bền vững.

Kết quả khảo sát cho thấy 59,3% doanh nghiệp dự kiến có lãi trong năm 2025. Tuy nhiên, chỉ 11,2% đạt mức “lãi như kế hoạch”, trong khi phần lớn - 48,1% - chỉ “lãi chút ít”. Đáng chú ý, 18,3% doanh nghiệp dự kiến thua lỗ và 22,4% hòa vốn. Điều này đồng nghĩa có tới 40,7% doanh nghiệp không tạo ra tích lũy vốn, duy trì hoạt động trong trạng thái tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Niềm tin đầu tư của doanh nghiệp tiếp tục nghiêng về hướng thận trọng. Có tới 51% doanh nghiệp lựa chọn giữ nguyên quy mô trong hai năm tới; 31,3% dự kiến mở rộng hoạt động, trong khi 17,7% cân nhắc thu hẹp sản xuất hoặc đóng cửa.

Theo VCCI, bức tranh này phản ánh rõ hạn chế về năng lực tài chính và khả năng tích lũy vốn của khu vực doanh nghiệp tư nhân, khiến khu vực này dễ tổn thương trước các cú sốc kinh tế. Dù đã có tín hiệu cải thiện, quá trình phục hồi vẫn mong manh, cần được củng cố bằng các chính sách hỗ trợ phù hợp về tín dụng, thị trường và thể chế.

Khảo sát của VCCI cũng chỉ ra hai nút thắt lớn nhất mà doanh nghiệp đang đối mặt là thiếu đầu ra thị trường, được 57,3% doanh nghiệp phản ánh, và khó tiếp cận vốn, với tỷ lệ 51,2%.

Bên cạnh khó khăn về thị trường và tài chính, doanh nghiệp còn chịu áp lực ngày càng lớn từ hệ thống pháp luật. Năm 2025 ghi nhận số lượng văn bản quy phạm pháp luật ban hành tăng mạnh, với hơn 80 luật và trên 320 nghị định. Dù cho thấy nỗ lực hoàn thiện thể chế, việc thay đổi chính sách với tốc độ nhanh, nhiều văn bản được ban hành theo quy trình rút gọn đã làm gia tăng đáng kể chi phí tuân thủ, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Gánh nặng thủ tục hành chính và chi phí không chính thức vẫn là vấn đề dai dẳng. Lĩnh vực đất đai tiếp tục được xem là “điểm nghẽn” lớn nhất khi 32,3% doanh nghiệp phản ánh gặp phiền hà trong các khâu cấp giấy chứng nhận, định giá đất, phê duyệt quy hoạch và giải phóng mặt bằng. Các lĩnh vực thuế, phí; phòng cháy chữa cháy; môi trường; xây dựng cũng ghi nhận tỷ lệ phản ánh ở mức cao.

Đáng chú ý, 55,3% doanh nghiệp cho biết tình trạng nhũng nhiễu vẫn phổ biến, trong khi 47,5% thừa nhận từng phải chi trả chi phí không chính thức. Trong số này, 7% cho biết khoản chi chiếm trên 5% doanh thu.

Theo VCCI, việc 87,9% doanh nghiệp coi chi phí không chính thức là “có thể chấp nhận được” cho thấy tình trạng tiêu cực đang bị bình thường hóa, qua đó đặt ra thách thức nghiêm trọng đối với mục tiêu xây dựng nền hành chính liêm chính, minh bạch và hiện đại.

Trong khi khảo sát của VCCI phản ánh rõ những điểm nghẽn nội tại và trạng thái phục hồi còn mong manh của khu vực doanh nghiệp, các số liệu thống kê vĩ mô lại cho thấy một bức tranh khác với nhiều gam màu sáng hơn về mức độ gia nhập và quay trở lại thị trường. Diễn biến này cho thấy sức sống của cộng đồng doanh nghiệp vẫn hiện hữu, song sự gia tăng về số lượng chưa đồng nghĩa với chất lượng tăng trưởng và mức độ bền vững trong hoạt động sản xuất - kinh doanh, đòi hỏi phải nhìn nhận song song cả hai chiều: động lực phục hồi và những rủi ro đang tiềm ẩn.

Theo số liệu mới nhất của Cục Thống kê, tính chung năm 2025, cả nước có 195,1 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với tổng số vốn đăng ký là 1.919,2 nghìn tỷ đồng và tổng số lao động đăng ký là 1.151,4 nghìn lao động, tăng 24,1% về số doanh nghiệp, tăng 24,1% về vốn đăng ký và tăng 15,0% về số lao động so năm trước. Vốn đăng ký bình quân một doanh nghiệp thành lập mới trong năm 2025 đạt 9,8 tỷ đồng, tương đương năm 2024.

Tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế trong năm 2025 là gần 6,4 triệu tỷ đồng, tăng 77,8% so năm 2024 . Bên cạnh đó, cả nước có 102,3 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động (tăng 34,3% so năm 2024), nâng tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động trong năm 2025 lên 297,5 nghìn doanh nghiệp, tăng 27,4% so năm 2024. Bình quân một tháng có 24,8 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động.

Tính chung năm 2025, số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn là 114,4 nghìn doanh nghiệp, tăng 14,3% so năm 2024; 76,9 nghìn doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 0,9%; 35,9 nghìn doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 66,1%. Bình quân một tháng có 18,9 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Đề xuất khơi thông các điểm nghẽn về đất đai và tín dụng

Bước sang năm 2026, từ thực trạng trên, VCCI kiến nghị Chính phủ tập trung vào một số nhóm giải pháp then chốt, trong đó ưu tiên hàng đầu là tiếp tục cải cách thể chế theo hướng minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao nhằm tạo nền tảng cho doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

Theo VCCI, Chính phủ cần chỉ đạo các bộ, ngành bảo đảm ban hành đầy đủ văn bản hướng dẫn thi hành luật trước thời điểm luật có hiệu lực từ 60-75 ngày, thay vì 45 ngày như hiện nay. Việc kéo dài “độ trễ chính sách” này được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp có đủ thời gian nghiên cứu, chuẩn bị và điều chỉnh hoạt động sản xuất - kinh doanh, qua đó giảm chi phí tuân thủ và hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện.

Song song với cải cách thủ tục hành chính, đại diện cộng đồng doanh nghiệp nhấn mạnh yêu cầu khơi thông các điểm nghẽn kéo dài về đất đai và tín dụng. Cụ thể, cần đẩy nhanh các khâu cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, phê duyệt quy hoạch, giải phóng mặt bằng và xác định nghĩa vụ tài chính, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa có nhu cầu mở rộng sản xuất.

Đồng thời, VCCI đề xuất thiết lập cơ chế giám sát tiến độ xử lý hồ sơ đất đai tại địa phương, công khai tình trạng giải quyết theo từng hồ sơ, dự án nhằm tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Bên cạnh đó, VCCI kiến nghị nâng cao hiệu lực thực thi chính sách ở cấp địa phương thông qua việc xây dựng cơ chế giám sát độc lập, công khai tiến độ và kết quả triển khai, đồng thời gắn rõ trách nhiệm cá nhân với từng nhiệm vụ cụ thể.