Gen Z Trung Quốc dùng AI 'lướt sóng' chứng khoán, làm rung chuyển thị trường 14.000 tỷ USD

Khi bắt đầu giao dịch vào năm 2020, Lito Chen chủ yếu làm theo những lời khuyên đã được nhiều người áp dụng từ trước, đem khoản tiền tiết kiệm ít ỏi thời sinh viên của mình đầu tư vào các cổ phiếu vốn hóa lớn như doanh nghiệp rượu, vốn được các nhà phân tích ca ngợi là lựa chọn an toàn.

Nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại: những khoản đầu tư đó xóa sạch số vốn tích lũy của anh và làm lung lay niềm tin vào các phân tích tài chính truyền thống.

Vì vậy, khi nghiên cứu cho vòng lựa chọn cổ phiếu tiếp theo trong nửa đầu năm 2024, Chen tìm đến thứ mà nhiều người trẻ hiểu rõ nhất: chatbot trí tuệ nhân tạo và “trí tuệ bầy đàn” trên mạng xã hội. Đầu tư vào một rổ cổ phiếu công nghệ, quốc phòng, khai khoáng và các mã khác được bạn bè trên mạng cùng các chatbot như Kimi và Zhipu gợi ý, anh không chỉ bù lại được các khoản lỗ trước đó mà còn kiếm thêm lợi nhuận.

“Tôi sẽ dựa vào AI nhiều hơn cho việc chọn cổ phiếu trong tương lai”, Chen, sinh viên 24 tuổi tại Thượng Hải, nói. “Một số cổ phiếu mà nó chọn cho tôi thực sự cứ tăng không ngừng”.

Trẻ, am hiểu công nghệ, thậm chí có phần thách thức chuẩn mực, Chen là hình mẫu tiêu biểu cho thế hệ nhà đầu tư nhỏ lẻ mới nhất của Trung Quốc. Nhóm nhà giao dịch Gen Z táo bạo này ở Trung Quốc đã có một biệt danh riêng: Xiao Deng, hay “những người nhỏ bé” - quy mô ngày càng phình to của họ đang tiếp sức cho thị trường chứng khoán hơn 14.000 tỷ USD của nước này.

Từ tháng 9/2024 đến tháng 1/2025, số nhà đầu tư dưới 30 tuổi tại Trung Quốc đã tăng gấp đôi, chiếm khoảng 1/3 trong tổng số 240 triệu nhà đầu tư cá nhân của nước này, theo một nghiên cứu của Công ty Chứng khoán Ping An và Viện Nghiên cứu Hurun.

Theo Jiemian, nhà đầu tư dưới 35 tuổi - bao gồm cả những người trẻ nhất thuộc thế hệ Millennials và toàn bộ Gen Z - đứng sau hơn 45% số tài khoản giao dịch mới được mở trong năm ngoái, tăng 5 điểm phần trăm so với năm trước đó. Yang Delong, kinh tế trưởng tại First Seafront Fund Management, cho biết năm 2025 là thời điểm các giao dịch của Xiao Deng chi phối thị trường với “phong cách không gì sánh được”.

Sở thích của Xiao Deng đối với các cổ phiếu tăng trưởng cao đã góp phần thổi bùng làn sóng công nghệ mới nhất, trong khi phong cách giao dịch cực nhanh của họ làm khuếch đại các nhịp biến động thị trường.

Sự trỗi dậy của lực lượng này - với mức chấp nhận rủi ro trái ngược với cách tiếp cận thiên về tiết kiệm của cha mẹ họ - đã buộc các công ty môi giới phải nghĩ lại cách tiếp cận một thế hệ đầu tư theo cách riêng của mình. Một số công ty môi giới hiện tung ra linh vật hoạt hình, podcast, thậm chí cả các phim ngắn kịch tính để giành thị phần trong nhóm khách hàng trẻ mới nổi này.

“Giao dịch ngày càng mang tính ngắn hạn hơn, bị chi phối bởi tâm lý nhiều hơn và chịu ảnh hưởng lớn hơn từ các nhà đầu tư trẻ”. Yang Ruyi, quản lý quỹ tại Shanghai Prospect Investment Management, nhận định. “Nhà đầu tư kỳ cựu sợ các nhịp điều chỉnh, trong khi người mới lại sợ bị bỏ lỡ cơ hội. Sự khác biệt trong tư duy này đang định hình lại một cách căn bản động lực của thị trường cổ phiếu Trung Quốc”.

Bên ngoài Trung Quốc, các nhà giao dịch Gen Z đã là một lực lượng kinh tế trong nhiều năm, được thúc đẩy bởi sự nổi lên của các nền tảng giao dịch miễn phí hoa hồng như Robinhood, cảm giác chán chường kéo dài trong đại dịch Covid-19, cùng những đợt tăng giá mạnh - dù đôi khi chỉ ngắn ngủi - của tiền số, cổ phiếu meme và thậm chí cả vàng.

Theo Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, trong giai đoạn 2016–2022, người trưởng thành tại Mỹ dưới 35 tuổi từ chỗ là nhóm ít có tài khoản môi giới nhất đã trở thành nhóm có tỷ lệ sở hữu tài khoản cao nhất.

Tuy nhiên, các nhà giao dịch trẻ xuất hiện chậm hơn tại Trung Quốc, đặc biệt trong bối cảnh bất động sản - động cơ chính tạo dựng tài sản của nước này - vẫn được ưu tiên. Kể từ sau đại dịch, đà suy yếu của thị trường bất động sản, lãi suất thấp và sự hỗ trợ chính sách từ Bắc Kinh đã làm thay đổi cục diện đó, đẩy một thế hệ trẻ có học vấn cao nhưng phần lớn thiếu việc làm ổn định đến với thị trường chứng khoán.

Với sự góp sức của họ, cổ phiếu Trung Quốc đã có một năm 2025 bùng nổ. Chỉ số CSI 300 tăng 18%, mức tăng mạnh nhất kể từ giai đoạn đầu đại dịch.

Dĩ nhiên, số tiền mà các Xiao Deng đầu tư vẫn còn khá khiêm tốn. Việc tiết kiệm khi còn trẻ là điều khó khăn ở Trung Quốc, nơi tiền lương tăng chậm hơn chi phí sinh hoạt và mức độ ổn định việc làm đã suy yếu. Cha mẹ thường phải đứng ra hỗ trợ, đặc biệt khi con cái rơi vào cảnh nợ nần, điều này cũng giới hạn mức độ rủi ro mà các nhà đầu tư trẻ có thể chấp nhận.

Dù vậy, ngay cả khi chỉ một phần trong khoảng 250 triệu người thuộc thế hệ này thực sự giao dịch, nhà đầu tư trẻ Trung Quốc vẫn ngày càng có sức mạnh làm dịch chuyển thị trường. Chẳng hạn, việc họ ưa chuộng cổ phiếu công nghệ đã góp phần đưa thêm dòng vốn vào các lĩnh vực mà Chủ tịch Tập Cận Bình muốn thúc đẩy để cạnh tranh với Mỹ. Cổ phiếu AI cũng là nhóm được Xiao Deng đặc biệt yêu thích.

“Sự tham gia của họ đã làm gia tăng hoạt động giao dịch ở nhóm vốn hóa nhỏ, vốn hóa trung bình cũng như trong lĩnh vực công nghệ, qua đó hỗ trợ hoạt động huy động vốn và phát triển của các ngành công nghiệp mới nổi”, Yan Kaiwen, trưởng bộ phận phân tích chiến lược tại China Fortune Securities, cho biết.

Sự trỗi dậy của Xiao Deng đánh dấu sự đảo chiều sau nhiều năm dè dặt, khi thị trường chứng khoán Trung Quốc từng bị xem là nơi mang tính cờ bạc hơn là một kênh tích lũy tài sản đáng tin cậy. Ngay cả hiện nay, các nhà giao dịch Gen Z và cha mẹ họ vẫn không phải lúc nào cũng có chung quan điểm.

Tại Bắc Kinh, Jane Wang, 32 tuổi, làm việc trong lĩnh vực công nghệ, cho biết cô đã ngừng nghe lời khuyên đầu tư từ cha mình sau khi ông “kịch liệt thúc ép” cô bán cổ phiếu của Sungrow Power Supply, một công ty năng lượng tái tạo của Trung Quốc.

Ông cho rằng cổ phiếu này quá đắt; còn cô tin rằng doanh nghiệp sẽ hưởng lợi từ nhu cầu điện tăng vọt của các trung tâm dữ liệu AI. Và cô đã đúng: cổ phiếu này tăng 130% trên thị trường nội địa trong năm 2025 và là một trong những đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng được mong đợi nhất tại Hồng Kông trong năm nay.

“Tôi nghĩ cách tư duy của mình phù hợp hơn với thị trường hiện nay”, cô nói. Khi cô cố giải thích chuỗi cung ứng AI cho cha mình, cô kể rằng ông “bảo ông đang nghe toàn những điều khó hiểu”.