Giá dầu leo thang, Việt Nam đối mặt nguy cơ lạm phát vượt 5%

Theo Cục Thống kê, nếu giá dầu tiếp tục tăng mạnh do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông kéo dài, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có thể tăng thêm khoảng 1–2 điểm %, khiến mục tiêu kiểm soát lạm phát dưới 4,5% trở nên thách thức hơn.

Các tổ chức nghiên cứu cũng đưa ra những kịch bản tương đối thận trọng. SSI Research cho rằng, trong trường hợp giá dầu duy trì quanh mức 90 USD/thùng trong khoảng tháng 3 và tháng 4, lạm phát bình quân năm 2026 vẫn có thể giữ trong ngưỡng 4–4,5%.

Tuy nhiên, nếu giá dầu tăng lên khoảng 105 USD/thùng và kéo dài đến tháng 6, lạm phát có thể vượt mốc 5%, tạo áp lực lớn lên điều hành kinh tế vĩ mô. Công ty Chứng khoán MB (MBS) nhận định, giá xăng RON 95 trong nước nửa đầu tháng 3 đã tăng khoảng 31% so với đầu năm và tăng 21% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này kéo theo chi phí vận tải, logistics và giá hàng hóa gia tăng, từ đó lan tỏa áp lực lên lạm phát.

Ngoài yếu tố năng lượng, mặt bằng giá còn chịu tác động từ nhiều yếu tố khác. Giá điện tiếp tục duy trì ở mức cao sau đợt điều chỉnh từ tháng 5/2025. Giá vật liệu xây dựng được dự báo tăng nhẹ, trong đó giá thép có thể tăng khoảng 7% nhờ nhu cầu hạ tầng và bất động sản phục hồi.

Bên cạnh đó, các yếu tố như điều chỉnh chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, biến động tỷ giá và tăng trưởng tín dụng mạnh trong năm 2025 cũng sẽ dần phản ánh vào giá cả năm 2026.

MBS dự báo lạm phát cơ bản có thể tăng lên mức 4,3–4,5% trong tháng 3 và tháng 4, với giả định giá xăng dầu trong nước dao động quanh 24.800–24.900 đồng/lít. Theo đó, CPI bình quân năm 2026 có thể tăng khoảng 4,0–4,3%.

Từ góc độ cơ quan thống kê, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng Ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê), cho biết cứ mỗi khi giá xăng dầu trong nước tăng 10% thì CPI có thể tăng khoảng 0,45 điểm %.

Chi phí đầu vào tăng sẽ lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ, làm gia tăng áp lực lạm phát trên diện rộng.

Trước bối cảnh này, Cục Thống kê cho rằng cần theo dõi sát diễn biến giá năng lượng trong và ngoài nước để kịp thời có giải pháp điều hành phù hợp.

Đồng thời, việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu ổn định là yếu tố then chốt nhằm hạn chế tác động lan tỏa lên giá cả. Cơ quan này cũng nhấn mạnh cần tăng cường quản lý thị trường, tránh tình trạng lợi dụng đà tăng của giá xăng dầu để nâng giá hàng hóa, dịch vụ một cách bất hợp lý.

Bên cạnh đó, Chính phủ có thể xem xét các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp như điều hành linh hoạt giá nhiên liệu, phí vận tải, cũng như nghiên cứu giảm hoặc giãn một số loại phí, lệ phí trong hoạt động xuất khẩu đối với các ngành chịu ảnh hưởng lớn.

Về chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước được khuyến nghị chỉ đạo các tổ chức tín dụng mở rộng khả năng tiếp cận vốn, đồng thời xem xét giãn nợ, cơ cấu lại thời hạn trả nợ và giảm lãi suất cho vay đối với các doanh nghiệp chịu tác động từ chi phí đầu vào tăng.

Các bộ, ngành cũng cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm thị trường thay thế, cập nhật thông tin về logistics và chuỗi cung ứng để chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, xuất khẩu.

Ở góc độ chuyên gia, TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng Chính phủ đã triển khai nhiều biện pháp nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, như ưu tiên nguồn dầu thô cho các nhà máy lọc dầu trong nước, trao thêm quyền chủ động cho Petrovietnam trong nhập khẩu và kinh doanh dầu thô, đồng thời giảm thuế nhập khẩu ưu đãi xuống 0% để hỗ trợ nguồn cung.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu, việc kiểm soát hoàn toàn giá xăng dầu là rất khó.

Do đó, mục tiêu thực tế là giảm bớt mức tăng thông qua việc tối ưu các yếu tố cấu thành giá, đặc biệt là thuế và phí. Các chuyên gia cũng khuyến nghị cần tăng cường dự trữ xăng dầu quốc gia, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp đầu mối duy trì mức dự trữ theo quy định để bảo đảm nguồn cung ổn định, hạn chế nguy cơ gián đoạn thị trường.