Giá sầu riêng rớt thảm, vựa sầu hơn 2.000ha của bầu Đức gây chú ý

Trong vài năm trở lại đây, đặc biệt sau khi xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc được mở rộng, sầu riêng nhanh chóng trở thành một trong những loại cây trồng mang lại lợi nhuận hấp dẫn nhất tại nhiều địa phương ĐBSCL. Giá bán tăng mạnh khiến nhiều nhà vườn đẩy mạnh mở rộng diện tích, thậm chí chặt bỏ các loại cây ăn trái khác để chuyển sang trồng sầu riêng với kỳ vọng đổi đời nhờ “vàng xanh”.

Tuy nhiên, sau giai đoạn tăng trưởng nóng, thị trường đang bắt đầu bộc lộ những dấu hiệu mất cân đối.

Những ngày cuối tháng 5/2026, dọc nhiều tuyến đường tại Cần Thơ, Đồng Tháp, Vĩnh Long… không khó để bắt gặp cảnh sầu riêng được chất đầy ven đường để bán lẻ. Giá thu mua tại nhiều nơi giảm sâu về quanh mốc 20.000 đồng/kg - thấp hơn rất nhiều so với giai đoạn cao điểm trước đó. Trong khi đó, chi phí phân bón, nhân công và chăm sóc vẫn neo ở mức cao khiến không ít nhà vườn rơi vào cảnh lợi nhuận co hẹp, thậm chí đối mặt nguy cơ thua lỗ.

Theo nhiều chuyên gia, cú giảm giá lần này không đơn thuần là biến động ngắn hạn mà phản ánh những vấn đề cấu trúc đã âm ỉ từ lâu của ngành sầu riêng Việt Nam: Phát triển nóng theo tín hiệu lợi nhuận, phụ thuộc lớn vào một thị trường xuất khẩu, trong khi năng lực quản trị chất lượng và chuỗi liên kết chưa theo kịp tốc độ mở rộng diện tích.

TS. Trần Hữu Hiệp - chuyên gia kinh tế vùng ĐBSCL cho rằng, đây là “phép thử” đối với toàn bộ chuỗi giá trị sầu riêng Việt Nam trong bối cảnh các yêu cầu về kiểm nghiệm Cadimi, truy xuất nguồn gốc hay mã số vùng trồng ngày càng siết chặt.

“Chúng ta đang chứng kiến nghịch lý của một ngành hàng tỷ đô nhưng nền tảng quản trị vẫn mang nặng tư duy mùa vụ và phụ thuộc thương lái”, ông Hiệp nhận định.

Theo giới quan sát, giai đoạn thị trường thuận lợi từng che lấp khá nhiều điểm yếu của ngành. Nhưng khi hoạt động thông quan bị siết hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật thay đổi, toàn bộ sự mong manh của chuỗi cung ứng lập tức bộc lộ. Đây cũng là lý do thị trường dễ rơi vào trạng thái “được mùa mất giá” dù nhu cầu tiêu thụ sầu riêng tại Trung Quốc vẫn rất lớn.

HAGL - Kỹ năng sinh tồn từ khâu chọn giống

Trong bối cảnh đó, mô hình phát triển sầu riêng của CTCP Hoàng Anh Gia Lai (mã HAG) đang cho thấy một hướng đi khác biệt so với phần lớn mô hình sản xuất tự phát trong dân.

HAGL bắt đầu nghiên cứu và trồng sầu riêng từ năm 2018 - thời điểm loại cây này chưa thực sự bùng nổ như hiện nay. Sau nhiều năm mở rộng diện tích, doanh nghiệp của bầu Đức hiện sở hữu hơn 2.000ha sầu riêng và tiếp tục lên kế hoạch trồng mới thêm 700ha trong năm 2026.

Khác với mô hình canh tác phân tán, HAGL triển khai chuỗi tương đối khép kín từ giống, chăm sóc, thu hoạch đến bảo quản và đầu ra. Đây được xem là một trong những yếu tố giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào thương lái nhỏ lẻ và hạn chế rủi ro biến động thị trường.

Đáng chú ý, phần lớn diện tích sầu riêng của HAGL tập trung vào hai giống Musang King và Monthong trái vụ. Đây được xem là chiến lược giúp doanh nghiệp tránh cạnh tranh trực diện với nguồn cung cao điểm trong nước.

Phía doanh nghiệp cho biết, các vườn sầu riêng tại Gia Lai cho thu hoạch vào khoảng tháng 8-9 hàng năm, trong khi diện tích tại Lào bước vào mùa thu hoạch từ tháng 10-11. Việc sở hữu sản lượng trái vụ tự nhiên giúp HAGL tận dụng thời điểm thị trường có nhu cầu cao hơn, đồng thời hạn chế áp lực giảm giá khi nguồn cung toàn ngành tăng mạnh.

Một lợi thế khác của HAGL nằm ở quy mô sản xuất lớn. Với diện tích tập trung hàng nghìn hecta, doanh nghiệp có khả năng tối ưu chi phí chăm sóc, vật tư và logistics tốt hơn so với mô hình hộ nông dân riêng lẻ.

Cách đây ít năm, bầu Đức từng cho biết HAGL vẫn có lãi ngay cả khi giá sầu riêng giảm về 20.000 đồng/kg - mức giá đang tái xuất hiện trên thị trường tại một số tỉnh thành Nam Bộ hiện tại.

Năm 2025, HAGL ghi nhận gần 4.000 tấn sầu riêng, mang về khoảng 378 tỷ đồng doanh thu. Dù tỷ trọng đóng góp hiện chưa quá lớn trong cơ cấu doanh thu tập đoàn, doanh nghiệp cho biết đây mới chỉ là giai đoạn đầu khai thác khi nhiều diện tích chưa bước vào thời kỳ cho trái ổn định.

Theo kế hoạch đến năm 2030, HAGL đặt mục tiêu nâng diện tích cây trồng chủ lực lên khoảng 30.000ha, trong đó riêng sầu riêng dự kiến đạt 3.000ha. Động thái tiếp tục mở rộng diện tích trong bối cảnh thị trường biến động cho thấy doanh nghiệp vẫn đặt cược dài hạn vào loại cây này, nhưng theo hướng kiểm soát chuỗi giá trị thay vì chạy theo tăng trưởng nóng.

Diễn biến hiện tại cũng cho thấy ngành sầu riêng Việt Nam có thể đang bước vào giai đoạn thanh lọc mạnh hơn sau thời kỳ bùng nổ diện tích. Trong cuộc đua mới, lợi thế có thể sẽ không còn thuộc về những người trồng theo phong trào, mà nghiêng dần sang các doanh nghiệp sở hữu quy mô lớn, vùng trồng chuẩn hóa, đầu ra ổn định và khả năng quản trị rủi ro tốt hơn.