Giá xăng tăng lên gần 30.000 đồng/lít, dự trữ trợ cấp chỉ còn đủ 18 ngày: Nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á nguy cơ ‘vỡ trận’ nguồn cung

Quyết định tăng giá một số loại nhiên liệu không trợ cấp của Indonesia đang tạo ra bài toán mới cho chính phủ: vừa phải bám sát giá năng lượng toàn cầu, vừa tránh đẩy thêm gánh nặng lên ngân sách vốn đã chịu áp lực lớn vì trợ giá.

Động thái của tập đoàn năng lượng quốc doanh Pertamina cho thấy sự cân bằng mong manh này. Khi cho phép giá nhiên liệu theo thị trường tăng theo giá dầu thế giới, Jakarta có thể giữ nguồn lực để tiếp tục trợ cấp các mặt hàng thiết yếu, qua đó hạn chế rủi ro bất ổn kinh tế và xã hội. Tuy nhiên, các nhà kinh tế cảnh báo hệ quả ngược lại: người tiêu dùng có thể chuyển sang dùng hàng trợ cấp, khiến nguồn cung bị siết chặt hơn.

Cụ thể, từ ngày 19/4, Pertamina nâng giá xăng RON98 (Pertamax Turbo) lên 19.400 rupiah/lít (khoảng 29.730 đồng) từ mức 13.100 rupiah trước đó. Các sản phẩm diesel như Dexlite và Dex cũng tăng khoảng 60%. Giá bình gas LPG 12kg tại Jakarta, Đông Java và Trung Java tăng lên 228.000 rupiah (tương đương 350.000 đồng), so với 192.000 rupiah trước đó.

Các chuyên gia cho rằng tác động trực tiếp đến lạm phát tổng thể có thể không lớn, nhưng cảnh báo khoảng cách ngày càng rộng giữa giá nhiên liệu trợ cấp và không trợ cấp có thể khiến người tiêu dùng chuyển sang các sản phẩm vốn dành cho nhóm thu nhập thấp.

Thực tế, phản ứng từ người dân đã bắt đầu xuất hiện. Một số người dùng LPG cho biết đang cân nhắc chuyển từ bình 12kg sang loại 3kg, mặt hàng được chính phủ trợ giá. “Tôi vẫn có thể chi trả, nhưng giá tăng quá mạnh, có lẽ chuyển sang bình 3kg sẽ hợp lý hơn”, một người tiêu dùng chia sẻ với Kompas.

Tương tự, người dùng xăng RON98 hoặc dầu diesel cũng bắt đầu tính đến các phương án thay thế như xe điện hoặc sử dụng nhiên liệu rẻ hơn.

Bộ trưởng Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Bahlil Lahadalia cho biết giá nhiên liệu không trợ cấp sẽ tiếp tục bám theo “cơ chế thị trường” và có thể còn được điều chỉnh tùy theo biến động giá dầu toàn cầu. Tuy nhiên, ông trấn an rằng giá các mặt hàng trợ cấp sẽ được giữ ổn định trong năm nay, bao gồm xăng RON92 (Pertalite) và diesel sinh học.

Áp lực dồn lên tầng lớp trung lưu

Theo các nhà phân tích, việc tăng giá nhiên liệu không trợ cấp là phản ứng cần thiết trước cú sốc năng lượng toàn cầu liên quan đến xung đột Mỹ-Israel với Iran.

Ông Fahmy Radhi từ Đại học Gadjah Mada nhận định tác động xã hội sẽ không quá lớn, do nhóm sử dụng nhiên liệu không trợ cấp chiếm tỷ trọng nhỏ và không trực tiếp liên quan đến vận chuyển hàng thiết yếu.

Trong khi đó, chuyên gia Myrdal Gunarto ước tính đợt tăng giá này chỉ khiến lạm phát tăng khoảng 0,41 điểm %, mức “tối thiểu”. Theo ông, nhóm chịu ảnh hưởng chủ yếu là tầng lớp trung lưu và khá giả, những người sử dụng nhiên liệu cao cấp như RON98.

Tuy vậy, tác động gián tiếp lại đáng chú ý hơn. Chi phí logistics và sản xuất có thể tăng ở những ngành phụ thuộc vào nhiên liệu không trợ cấp, từ đó lan sang giá hàng hóa. Một số ước tính cho thấy lạm phát có thể tăng thêm 0,2-0,5 điểm phần trăm trong hai quý tới, đồng thời làm suy giảm sức mua và kéo chi tiêu hộ gia đình giảm khoảng 0,3% trong năm nay.

Nguy cơ “lệch pha” tiêu dùng

Mối lo lớn nhất, theo giới kinh tế, là sự dịch chuyển tiêu dùng từ hàng không trợ cấp sang hàng trợ cấp. Khi chênh lệch giá ngày càng lớn, nguy cơ các hộ khá giả chuyển sang dùng LPG 3kg hoặc xăng RON92 sẽ tăng cao. Điều này có thể dẫn đến tình trạng khan hiếm cục bộ và xếp hàng tại các điểm phân phối.

Theo ông Eko Listiyanto từ Viện Phát triển Kinh tế và Tài chính, nguồn cung Pertamax Turbo hiện đủ cho khoảng 46 ngày, nhưng RON92 chỉ đủ 22 ngày, còn Pertalite (loại trợ cấp) chỉ khoảng 18 ngày.

Ông Myrdal cho rằng người tiêu dùng cần chấp nhận giá thị trường hoặc chuyển sang các giải pháp thay thế như bếp điện, khí tự nhiên hay xe điện để giảm áp lực lên ngân sách. Đồng thời, việc kiểm soát đối tượng mua hàng trợ cấp cần được siết chặt hơn.

Hiện trợ cấp LPG của Indonesia lên tới hơn 80.000 tỷ rupiah mỗi năm, (tương đương khoảng 4,6 tỷ USD hoặc 121.000 tỷ đồng), mức chi lớn thứ hai trong ngân sách năng lượng, chỉ sau điện. “Nếu mặt bằng giá này kéo dài 2-3 tháng, nhóm thu nhập cao sẽ không bị ảnh hưởng quá nặng. Nhưng trong bối cảnh giá năng lượng đang cao, việc điều chỉnh giá là điều khó tránh khỏi”, ông nhận định.

Theo SCMP