Giải mã 'pháo đài năng lượng' giúp Trung Quốc vượt bão dầu mỏ và bước đi xây dựng vùng đệm chiến lược của Việt Nam

Trong bối cảnh thế giới chao đảo trước cú sốc dầu mỏ năm 2026, khi eo biển Hormuz bị phong tỏa và giá dầu thô vọt ngưỡng 100 USD/thùng, nền kinh tế toàn cầu đang phải đối mặt với nhiều rủi ro hiện hữu.

Tuy nhiên, Trung Quốc lại đang thể hiện một sự vững vàng đáng kinh ngạc, tựa như một “pháo đài năng lượng” nhờ vào sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ nhiều thập kỷ trước. Với kho dự trữ dầu thô khổng lồ và chiến lược chuyển đổi xanh quyết liệt, Bắc Kinh không chỉ tìm cách duy trì ổn định qua khủng hoảng mà còn nỗ lực củng cố vị thế siêu cường năng lượng của mình trên trường quốc tế.

Cách Trung Quốc xây dựng “pháo đài năng lượng”

Sức mạnh cốt lõi của pháo đài này nằm ở con số dự trữ dầu thô kỷ lục, ước tính dao động từ 1,2 đến hơn 1,4 tỷ thùng, con số lớn nhất thế giới và vượt xa các đối thủ như Mỹ (415 triệu thùng) hay Nhật Bản (470 triệu thùng).

Khả năng này cho phép Trung Quốc duy trì tiêu thụ nội địa trong khoảng 90 đến 140 ngày, thậm chí lên tới 4 tháng nếu kết hợp các kho thương mại. Không dừng lại ở đó, Bắc Kinh vẫn đang tiếp tục mở rộng thêm 11 cơ sở dự trữ mới trong giai đoạn 2025-2026, dự kiến bổ sung thêm 169 triệu thùng vào kho quản lý quốc gia.

Phân tích những thành tựu đáng kinh ngạc trên tại talkshow "Trung Quốc dựng pháo đài dầu mỏ thế nào khi chiến sự Iran làm thế giới chao đảo?", Chuyên gia kinh tế - TS. Bùi Ngọc Sơn nhận định rằng, đây là kết quả của một tầm nhìn xa, khi Trung Quốc từ lâu đã nhận thức được điểm yếu của mình trong việc không sở hữu nguồn tài nguyên dồi dào và các tuyến đường vận tải huyết mạch đều nằm dưới sự kiểm soát của Mỹ và phương Tây.

Theo TS. Bùi Ngọc Sơn, Trung Quốc hiểu rõ họ là một nền kinh tế dễ bị tổn thương nếu xảy ra xung đột địa chính trị, do đó việc tích trữ khi giá dầu rẻ và xây dựng các lớp đệm dự trữ là bước đi mang tính sống còn.

Bên cạnh việc tích trữ dầu thô vật lý, Trung Quốc còn xây dựng một “lá chắn thép” đa tầng thông qua chiến lược đa dạng hóa nguồn cung và chuyển đổi năng lượng. Quốc gia này đã đẩy mạnh nhập khẩu từ Nga, Ả Rập Xê-út và Brazil để giảm bớt sự phụ thuộc vào các khu vực bất ổn.

Đặc biệt, sự bùng nổ của ngành xe điện, hiện chiếm hơn 50% doanh số xe mới, đã giúp tiết kiệm khoảng 430.000 thùng dầu mỗi ngày chỉ trong năm 2024. Con số này dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2030, tạo ra một lợi thế cạnh tranh dài hạn về an ninh năng lượng.

TS. Bùi Ngọc Sơn nhấn mạnh rằng, việc dẫn đầu thế giới về xe điện, pin mặt trời và điện gió không chỉ là xu hướng mà là mục tiêu cốt lõi để Trung Quốc làm chủ vận mệnh kinh tế.

Ông cho rằng bằng cách nâng cao tỷ trọng năng lượng không hóa thạch, Bắc Kinh sẽ có thể "rộng tay" hơn trong việc ứng phó với các cú sốc bên ngoài cũng như các xung đột địa chính trị tiềm ẩn.

Dẫu vậy, pháo đài này không phải là không có những vết nứt đáng lo ngại. Cuộc khủng hoảng Iran và Venezuela năm 2026 đã phơi bày sự lệ thuộc của Trung Quốc khi dầu mỏ vẫn chiếm hơn 17% tổng tiêu thụ năng lượng sơ cấp và nhập khẩu vẫn đáp ứng tới 70% nhu cầu toàn quốc.

Việc gián đoạn nguồn dầu giá rẻ từ các đối tác bị cấm vận như Iran và Venezuela buộc Bắc Kinh phải đối mặt với chi phí sản xuất gia tăng đáng kể.

TS. Bùi Ngọc Sơn phân tích rằng mặc dù có kho dự trữ mạnh, nhưng việc phải mua dầu với giá cao hoặc đối diện với tắc nghẽn tại eo biển Hormuz sẽ khiến chi phí sản xuất trong các ngành công nghiệp nặng như hóa chất, thép, nhựa và vật liệu xây dựng bị đội lên ít nhất vài phần trăm.

Điều này đặt nền kinh tế Trung Quốc vào tình thế khó khăn khi biên lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất vốn đã mỏng nay lại càng bị thu hẹp.

Tình thế của Trung Quốc còn trở nên phức tạp hơn trên mặt trận ngoại giao và đầu tư quốc tế. Khu vực Trung Đông hiện chiếm tới 36% tổng hợp đồng xây dựng nước ngoài và là nơi Trung Quốc đã rót 89 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp từ năm 2019 đến 2024.

Để ứng phó khẩn cấp, Trung Quốc đã triển khai một loạt biện pháp cứng rắn như ra lệnh cấm xuất khẩu xăng dầu tinh chế ngay trong tháng 3/2026 để bảo đảm nguồn cung nội địa.

TS. Bùi Ngọc Sơn tin rằng khả năng chống chịu của Trung Quốc thực tế còn mạnh hơn những con số công khai, bởi quốc gia này có truyền thống dự trữ "ngầm" rất lớn thông qua các kênh nhập khẩu không chính thức từ nhiều năm qua. Đồng thời, việc khai thác tối đa nguồn than đá nội địa và tăng cường điện năng lượng tái tạo sẽ là những "van an toàn" quan trọng giúp ổn định sản xuất công nghiệp.

Nghi Sơn và bài toán dự trữ năng lượng chiến lược của Việt Nam

Quay trở lại Việt Nam, việc xây dựng hệ thống kho dự trữ xăng dầu quốc gia trong bối cảnh kinh tế ngày càng phụ thuộc lớn vào năng lượng, đặc biệt là xăng dầu không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, còn là một quyết định chiến lược, gắn liền với an ninh năng lượng và khả năng ứng phó trước các biến động của thị trường quốc tế.

Tại buổi làm việc với Tổ công tác an ninh năng lượng diễn ra mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đưa ra yêu cầu sớm nâng năng lực tự chủ năng lượng, xây dựng ngay kho dự trữ xăng dầu chiến lược tại Nghi Sơn - Thanh Hóa.

Ngay sau chỉ đạo đó, ngày 29/3, trong chuyến công tác tại Thanh Hóa, Thủ tướng đã tới làm việc tại Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn về tình hình vận hành, cung ứng sản phẩm xăng dầu và khảo sát địa điểm dự kiến xây dựng kho dự trữ xăng dầu chiến lược tại Khu kinh tế Nghi Sơn.

Thủ tướng cũng đề nghị trong bối cảnh hiện nay, Nhà máy tạm thời hạn chế sản xuất các sản phẩm hóa dầu khác mà tập trung sản xuất các sản phẩm xăng dầu, nhất là xăng cho máy bay.

Trong một diễn biến khác, tại chuyến thăm chính thức Liên Bang Nga mới đây, Thủ tướng làm việc với Công ty Zarubezhneft - đối tác hàng đầu của Việt Nam trong lĩnh vực dầu khí. Tập đoàn này cũng đề xuất cung cấp dầu, khí trên cơ sở dài hạn ổn định và xây dựng hệ thống kho dự trữ dầu tại Việt Nam.

Giới chuyên gia cho rằng việc xây dựng hệ thống dự trữ xăng dầu chiến lược quốc gia là công cụ can thiệp quan trọng để Nhà nước điều tiết cung - cầu, giá cả. Chuyên gia cũng lưu ý việc phát triển hạ tầng dự trữ năng lượng tập trung với xăng dầu, khí hóa lỏng (LNG) và các nguồn năng lượng khác.

Hiện Việt Nam chưa có kho dự trữ xăng dầu quốc gia riêng biệt. Hàng dự trữ hiện được tồn trữ tại kho của doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu lớn thông qua hợp đồng, trả phí theo định mức với các đơn vị. Mức dự trữ này chỉ khoảng 7-10 ngày tiêu thụ.

Theo Quyết định 861/2023 về quy hoạch hạ tầng dự trữ, cung ứng xăng dầu, khí đốt, Việt Nam sẽ xây kho chứa xăng dầu riêng để nâng năng lực dự trữ. Tổng dự trữ dầu thô, sản phẩm xăng dầu cả nước phấn đấu đạt 75-80 ngày nhập khẩu ròng, và nâng lên 90 ngày vào năm 2030.

Tại Kết luận 14, Bộ Chính trị cũng định hướng Việt Nam cần sớm xây dựng chiến lược quốc gia về cung ứng và dự trữ nguyên, nhiên liệu trong dài hạn.