Giải pháp nào cho áp lực năng lượng khi thủy điện và nhiệt điện dần chạm ngưỡng?

Điện gió ngoài khơi sẽ trở thành trụ cột mới

Tại Diễn đàn “Hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 – 2030”, nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia, đồng thời quán triệt các chủ trương lớn của Đảng tại Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, PGS.TS Lê Quang Duyến, Trưởng khoa Dầu khí và Năng lượng, Trường Đại học Mỏ - Địa chất cho biết, điện gió ngoài khơi đang phát triển mạnh trên phạm vi toàn cầu và được dự báo tiếp tục tăng tốc trong giai đoạn 2025 – 2030.

Theo ông, các nguồn năng lượng truyền thống của Việt Nam đang dần bộc lộ giới hạn. Thủy điện đã tiệm cận ngưỡng khai thác, trong khi nhiệt điện than chịu áp lực ngày càng lớn về môi trường, phát thải và cam kết giảm phát thải khí nhà kính.

“Trong bối cảnh đó, điện gió ngoài khơi cùng hệ thống lưu trữ năng lượng sẽ trở thành những trụ cột mới của ngành năng lượng Việt Nam”, PGS.TS Lê Quang Duyến nhấn mạnh.

Việt Nam sở hữu đường bờ biển dài hơn 3.000 km, tạo lợi thế rõ rệt cho phát triển điện gió, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Nhiều khu vực ven biển miền Trung và Nam Trung Bộ, trong đó có Phan Thiết, được đánh giá có chất lượng gió cao, ổn định, phù hợp phát triển các dự án công suất lớn.

Theo Quy hoạch điện VIII, điện gió ngoài khơi giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong cơ cấu nguồn điện quốc gia. Công suất điện gió ngoài khơi dự kiến đạt khoảng 6 GW vào năm 2030 và tăng lên gần 140 GW vào năm 2050; tỷ trọng trong cơ cấu nguồn điện tăng từ khoảng 4% lên 16% trong cùng giai đoạn.

“Điện gió ngoài khơi có ưu thế về quy mô lớn, phù hợp với phụ tải nền dài hạn, đồng thời tạo động lực hình thành các chuỗi công nghiệp mới, từ chế tạo thiết bị đến dịch vụ biển”, ông phân tích.

Bên cạnh điện gió ngoài khơi, PGS.TS Lê Quang Duyến đặc biệt nhấn mạnh vai trò của hệ thống lưu trữ năng lượng trong tiến trình chuyển dịch năng lượng.

Theo ông, các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời có tính biến động cao, phụ thuộc lớn vào thời tiết và mùa vụ. “Không thể chỉ phát điện rồi sử dụng ngay tại thời điểm phát. Hệ thống lưu trữ là yếu tố then chốt để điều phối, bảo đảm vận hành ổn định của lưới điện quốc gia”.

Lưu trữ năng lượng không chỉ giúp giảm quá tải lưới điện, tăng khả năng hấp thụ năng lượng tái tạo, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bù đắp thiếu hụt nguồn điện nền, qua đó góp phần bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn

Đi trước trong quy hoạch, chủ động về vốn và công nghệ

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển điện gió ngoài khơi gắn với hệ thống lưu trữ năng lượng, theo PGS.TS Lê Quang Duyến, hoàn thiện khung pháp lý là yêu cầu tiên quyết.

Cụ thể, cần sớm ban hành các nghị định hướng dẫn về giao khu vực biển phục vụ khảo sát, xây dựng quy trình đầu tư riêng cho điện gió ngoài khơi, đồng thời rà soát, sửa đổi các quy định còn chồng chéo trong pháp luật về điện lực, tài nguyên và môi trường biển, hải đảo.

“Nếu không có một hành lang pháp lý rõ ràng, thống nhất, việc triển khai các dự án điện gió ngoài khơi sẽ tiếp tục gặp nhiều thách thức”, ông Duyến cảnh báo.

Về cơ chế giá và đầu tư, ông đề xuất xây dựng cơ chế giá điện gió ngoài khơi theo lộ trình phù hợp, đi kèm với việc triển khai mua bán điện trực tiếp (DPPA). Các chính sách ưu đãi ổn định, dài hạn được coi là “chìa khóa” để thu hút dòng vốn lớn, đặc biệt là từ các nhà đầu tư quốc tế.

Bên cạnh đó, cần thành lập một cơ quan đầu mối trực thuộc Chính phủ để thống nhất chỉ đạo chiến lược, quy hoạch và phát triển điện gió ngoài khơi; đồng thời hình thành các trung tâm nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ nhằm đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao.

Liên quan đến quy hoạch và nguồn vốn, PGS.TS Lê Quang Duyến cho rằng Việt Nam cần đi trước một bước trong quy hoạch điện gió ngoài khơi để tạo tín hiệu rõ ràng cho thị trường. Đồng thời, cần chủ động tận dụng các quỹ tài chính khí hậu, nguồn vốn dài hạn, cũng như tăng cường hợp tác với các quốc gia có kinh nghiệm như Anh, Đan Mạch, Đức và Trung Quốc.

Với lưu trữ năng lượng, ông khẳng định đây là “một cấu phần không thể thiếu của hệ thống điện”, có thể vận hành độc lập hoặc gắn với các nguồn năng lượng tái tạo, và cần được đưa đầy đủ vào quy hoạch điện quốc gia.

Các công nghệ như pin, thủy điện tích năng, lưu trữ nhiệt hay hydrogen cần được nghiên cứu, thử nghiệm và đánh giá thận trọng theo điều kiện Việt Nam. Trong đó, mô hình điện phân hydrogen ngoài khơi hiện còn hiệu suất thấp, còn phương án truyền điện vào bờ để điện phân cần được xem xét toàn diện trước khi triển khai.

Đồng thời, ông kiến nghị cho phép tích hợp hệ thống lưu trữ trong các dự án điện gió ngoài khơi, áp dụng cơ chế khấu hao và ưu đãi cao hơn đối với các dự án có đầu tư lưu trữ; song song với đó là quy hoạch đồng bộ lưới điện, đầu tư hạ tầng cảng biển và thúc đẩy nội địa hóa thiết bị.