Giáo sư hàng đầu thế giới về động cơ xe điện rời Anh sau 38 năm, quyết định gia nhập Đại học Bách khoa ở châu Á

Ông Zhu Ziqiang - nhà khoa học có uy tín quốc tế trong lĩnh vực nam châm vĩnh cửu, đã chính thức đảm nhiệm vị trí Giáo sư chủ nhiệm (chair professor) ngành máy điện và hệ thống điều khiển tại Trường Đại học Bách khoa Hong Kong (PolyU).

Theo thông tin công bố trên trang cá nhân của PolyU, ở cương vị mới, ông Zhu tiếp tục theo đuổi hướng nghiên cứu đã gắn bó trong nhiều thập kỷ, tập trung vào phát triển động cơ nam châm vĩnh cửu hiệu suất cao.

Trước khi chuyển sang Hong Kong, Giáo sư Zhu có 38 năm công tác tại Đại học Sheffield. Tại đây, ông xây dựng và dẫn dắt nhóm nghiên cứu về hệ thống động cơ nam châm vĩnh cửu được xem là quy mô lớn hàng đầu thế giới, quy tụ nhiều giáo sư cùng hơn 100 nghiên cứu sinh tiến sĩ. Nhóm nghiên cứu này đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các thế hệ máy điện có mật độ công suất cao, hiệu suất lớn và độ tin cậy cao.

Động cơ nam châm vĩnh cửu hiện là công nghệ then chốt của xe điện, tàu cao tốc, tua-bin gió, robot công nghiệp và các thiết bị gia dụng thế hệ mới. Các kết quả nghiên cứu của Giáo sư Zhu đã được chuyển giao và ứng dụng rộng rãi thông qua hợp tác với nhiều tập đoàn công nghiệp quốc tế như Siemens, Toyota, Rolls-Royce và Midea.

Bên cạnh hoạt động học thuật, ông Zhu cũng thường xuyên tham gia tư vấn chiến lược công nghệ cho doanh nghiệp. Trong những năm gần đây, ông nhiều lần đưa ra cảnh báo về xu hướng phát triển của ngành xe điện Trung Quốc.

Trả lời phỏng vấn báo South China Morning Post năm 2021, ông cho rằng việc mở rộng sản xuất nhanh chưa đủ để tạo lợi thế bền vững nếu thiếu đầu tư chiều sâu cho công nghệ cốt lõi, đặc biệt là máy điện và hệ thống điều khiển.

Thời điểm đó, ông Zhu giữ vai trò Giám đốc trung tâm nghiên cứu động cơ của Midea tại Thượng Hải. Theo ông, dù Trung Quốc nắm giữ nguồn cung đất hiếm lớn, nguyên liệu quan trọng cho sản xuất động cơ nam châm vĩnh cửu, các hãng xe điện trong nước vẫn gặp thách thức trong việc tạo ra đột phá mang tính nền tảng. Ông cũng lưu ý rằng số lượng bằng sáng chế và công bố khoa học cao chưa phản ánh đầy đủ năng lực chuyển hóa thành sản phẩm công nghệ vượt trội trên thị trường.

“Các hãng như Toyota, BMW hay Nissan đều có hướng tiếp cận riêng đối với máy điện. Tôi chưa quan sát thấy những đổi mới mang tính căn bản tương tự ở nhiều dòng xe năng lượng mới của Trung Quốc,” Giáo sư Zhu nhận định trong cuộc phỏng vấn năm 2021.

Tại Trung Quốc, ông Zhu được đánh giá là một trong những chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực nam châm vĩnh cửu và máy điện. Ông là viện sĩ của nhiều tổ chức khoa học uy tín, trong đó có Viện Hàn lâm Kỹ thuật Hoàng gia Anh và Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE).

Năm 2021, ông được trao Giải thưởng Nikola Tesla Award - một trong những danh hiệu cao quý nhất của IEEE trong lĩnh vực kỹ thuật điện. Đến năm 2024, ông tiếp tục nhận Global Energy Prize nhờ các đóng góp trong giao thông điện hóa, nâng cao hiệu suất năng lượng của thiết bị gia dụng và giảm phát thải trong quá trình sản xuất, sử dụng điện.

Giáo sư Zhu tốt nghiệp cử nhân và thạc sĩ ngành kỹ thuật điện tại Đại học Chiết Giang vào đầu những năm 1980. Năm 1988, ông sang Anh học tiến sĩ tại Đại học Sheffield, sau đó gắn bó lâu dài với trường trong vai trò nghiên cứu viên, nhà khoa học cao cấp và Giáo sư. Hiện nay, dù đã chuyển công tác sang PolyU, ông vẫn được Đại học Sheffield giới thiệu trên website chính thức với tư cách Giáo sư thỉnh giảng.