Giáo sư Ngô Bảo Châu rời Mỹ sau 15 năm, gia nhập đại học hàng đầu châu Á

Giáo sư Ngô Bảo Châu sẽ rời Đại học Chicago (Mỹ) sau 15 năm làm việc để gia nhập Khoa Toán học, Trường Khoa học thuộc Đại học Hong Kong (HKU) từ tháng 6/2026. Thông tin được Đại học Hong Kong xác nhận vào sáng 5/2.

Giáo sư Ngô Bảo Châu cho biết môi trường kết nối toàn cầu cùng văn hóa nghiên cứu liên ngành tại HKU tạo điều kiện thuận lợi cho các nghiên cứu cơ bản có chiều sâu. Ông bày tỏ mong muốn hợp tác với các học giả của trường nhằm thúc đẩy sự phát triển của toán học, qua đó tạo ra những tác động lâu dài đối với tiến trình khám phá khoa học trong nhiều thập niên tới.

Theo HKU, việc Giáo sư Ngô Bảo Châu gia nhập đội ngũ giảng dạy và nghiên cứu của trường được đánh giá là một dấu mốc quan trọng trong chiến lược phát triển học thuật. Hiệu trưởng HKU Xiang Zhang cho rằng sự kiện này có ý nghĩa trong việc mở rộng các hướng nghiên cứu mới, đồng thời góp phần củng cố vị thế của Hong Kong như một trung tâm học thuật hàng đầu thế giới - nơi hội tụ các dòng chảy khoa học từ phương Đông và phương Tây.

Trước đó khoảng một tuần, Đại học Hong Kong thông báo mời được Giáo sư Vũ Hà Văn - chuyên gia trong lĩnh vực tổ hợp, xác suất và lý thuyết ma trận ngẫu nhiên, về làm việc tại Khoa Toán. Theo bảng xếp hạng QS năm 2026, HKU hiện đứng đầu châu Á và là trường đại học công lập có thứ hạng cao nhất khu vực.

Giáo sư Ngô Bảo Châu cho biết ông đã cân nhắc nhiều lời mời từ các đại học lớn trước khi lựa chọn Đại học Hong Kong. Ý định quay lại châu Á làm việc được ông hình thành hơn một năm qua. Bên cạnh mong muốn ở gần gia đình khi cha mẹ đã cao tuổi, ông coi đây là cơ hội để tham gia sâu và thường xuyên hơn vào công tác đào tạo thế hệ trẻ yêu toán tại Việt Nam.

Theo Giáo sư Ngô Bảo Châu, Đại học Hong Kong đưa ra đề nghị về tài chính tương đương các đại học tại Mỹ. Dù môi trường khoa học tại đây hiện chưa đạt mức sôi động như tại Mỹ, ông tin rằng với định hướng đầu tư mạnh mẽ của nhà trường, có thể từng bước xây dựng một môi trường nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế.

Trong 15 năm qua, Giáo sư Ngô Bảo Châu thường xuyên về Việt Nam hai lần mỗi năm, gồm khoảng 2-3 tháng vào mùa hè và 2-3 tuần vào mùa đông. Phần lớn thời gian này ông dành cho công việc tại Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM), nơi ông đang giữ cương vị Giám đốc khoa học. Do đó, theo đánh giá của ông, mức độ tham gia trực tiếp vào hoạt động đào tạo còn hạn chế. Trong khi đó, để hình thành các luận án tiến sĩ có giá trị học thuật và sức ảnh hưởng lớn, chất lượng nghiên cứu sinh đầu vào giữ vai trò then chốt.

Sau khi chuyển sang làm việc tại Hong Kong, Giáo sư Ngô Bảo Châu dự kiến tăng tần suất về Việt Nam, trung bình khoảng 2 tuần/lần. Ngoài việc trực tiếp nhận nghiên cứu sinh, ông dự định tổ chức các câu lạc bộ và seminar dành cho học sinh, sinh viên chuyên toán, giúp các em sớm tiếp cận với nghiên cứu cơ bản. Đồng thời, ông đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới nghiên cứu toán học tại châu Á, hình thành không gian học thuật chung cho các nhà khoa học trong khu vực.

Giáo sư Ngô Bảo Châu sinh năm 1972 tại Hà Nội. Ông là người Việt Nam duy nhất đến nay giành giải thưởng Fields (năm 2010) - được ví như "Nobel Toán học", với công trình chứng minh “bổ đề cơ bản”. Đây là một giả thuyết then chốt của Chương trình Langlands - lý thuyết có ảnh hưởng sâu rộng trong toán học, hướng tới việc kết nối hình học và số học. Công trình này từng được tạp chí Time (Mỹ) bình chọn là một trong 10 phát kiến khoa học tiêu biểu năm 2009.

Trong thời gian học phổ thông tại Trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên, Ngô Bảo Châu là thí sinh Việt Nam đầu tiên 2 lần giành huy chương vàng Olympic Toán quốc tế (1988 và 1989). Năm 1990, ông nhận học bổng của Chính phủ Pháp, theo học tại Đại học Paris VI, bảo vệ luận án tiến sĩ ở tuổi 25 tại Đại học Nam Paris. Năm 2003, ông hoàn thành luận án habilitation tại Đại học Bắc Paris và được bổ nhiệm làm giáo sư tại Đại học Nam Paris vào năm 2004, đồng thời trở thành giáo sư trẻ nhất Việt Nam theo diện đặc cách.

Từ năm 2010, Giáo sư Ngô Bảo Châu gia nhập Khoa Toán của Đại học Chicago, song song với việc đảm nhiệm vai trò Giám đốc khoa học của Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán, đóng góp cho các hoạt động phát triển toán học tại Việt Nam. Theo kế hoạch, ông sẽ chính thức bắt đầu công việc tại Đại học Hong Kong từ tháng 6/2026 và tiếp tục giữ cương vị Giám đốc khoa học của VIASM trong nước.