Giáo sư nhận thưởng 124 tỷ tại Mỹ chọn về quê làm giám đốc: Rời ĐH Harvard ở tuổi 57, đang có công lớn trong lĩnh vực Y sinh

Ông Tạ Hiểu Lượng (sinh năm 1962) lớn lên trong một gia đình trí thức, với cha mẹ đều là giáo sư tại Đại học Bắc Kinh. Ngay từ nhỏ, ông đã được rèn luyện kỹ năng đọc, viết và sớm bộc lộ năng khiếu nghiên cứu khoa học dưới sự định hướng của gia đình.

Xuất chúng từ bé

Theo lời một giáo viên từng giảng dạy, trong khi bạn bè cùng trang lứa chủ yếu học theo sách giáo khoa, ông đã biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn để sáng tạo mô hình. Từ bậc trung học cơ sở, ông đã có thể chế tạo dàn âm thanh nổi và tàu mô hình.

Nhận thấy năng lực vượt trội của con, gia đình ông áp dụng phương pháp giáo dục phù hợp nhằm khuyến khích tư duy sáng tạo, qua đó nuôi dưỡng niềm đam mê nghiên cứu thực nghiệm.

Duy trì thành tích học tập xuất sắc, năm 15 tuổi, ông trúng tuyển vào Trường Trung học trực thuộc Đại học Bắc Kinh. Năm 1980, ông tiếp tục đỗ vào khoa Hóa học của trường.

Trong thời gian học đại học, ông tập trung vào nghiên cứu khoa học, đồng thời tích cực tham gia các hoạt động ngoại khóa. Bên cạnh chuyên ngành Hóa học, ông còn theo học thêm các lớp Vật lý và Toán, tự học lập trình và tham gia nhiều dự án nghiên cứu, đạt kết quả nổi bật.

Sau khi tốt nghiệp năm 1984, ông tiếp tục học thạc sĩ và theo đuổi nghiên cứu chuyên sâu về Hóa học thực nghiệm.

Tuy nhiên, nhận thấy những hạn chế về điều kiện kỹ thuật trong nước thời điểm đó, năm 1985, ông sang Mỹ học tiến sĩ tại University of California, San Diego. Tại đây, ông hợp tác với giáo sư John Simon, công bố nhiều công trình nghiên cứu về động học hóa học bằng laser.

Sau khi nhận bằng tiến sĩ năm 1989, ông làm việc tại phòng thí nghiệm của giáo sư Graham Fleming thuộc Đại học Chicago. Ba năm sau, ở tuổi 30, ông trở thành nhà khoa học Trung Quốc đầu tiên gia nhập Pacific Northwest National Laboratory. Đây cũng là nơi ông thực hiện nhiều nghiên cứu quan trọng về quang phổ, động lực học phân tử đơn và hình ảnh quang học độ phân giải cao.

Năm 37 tuổi, ông được bổ nhiệm làm giáo sư tại khoa Hóa và Sinh hóa của Đại học Harvard, đánh dấu bước ngoặt lớn trong sự nghiệp. Chỉ sau một năm, ông đã đề xuất 6 đề tài nghiên cứu và đều được phê duyệt, đồng thời nhận được nguồn tài trợ đặc biệt.

Trong quá trình giảng dạy và nghiên cứu, giáo sư Tạ Hiểu Lượng đạt nhiều thành tựu nổi bật, trong đó có phương pháp khuếch đại ADN đơn bào công bố năm 2012. Công trình này cho phép giải trình tự ADN nhằm phát hiện các đột biến liên quan đến bệnh di truyền và ung thư, góp phần quan trọng trong lĩnh vực y sinh.

Những đóng góp của ông được ghi nhận bằng nhiều giải thưởng quốc tế. Năm 2004 và 2018, ông nhận giải Tiên phong của National Institutes of Health với tổng giá trị 5 triệu USD.

Đến năm 2015, ông là người Trung Quốc đầu tiên giành giải Alberni về Y sinh và cùng năm nhận giải Debye của American Chemical Society.

Về mặt học thuật, năm 2011, ông được bầu làm thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Mỹ, và năm 2016 tiếp tục trở thành thành viên của Học viện Y khoa Mỹ.

Tuổi 57 về quê hương làm Giám đốc

Khi đang ở đỉnh cao sự nghiệp, năm 2018, ông quyết định rời Đại học Harvard để trở về Trung Quốc cống hiến. Ở tuổi 56, ông đảm nhiệm vai trò Giám đốc Trung tâm Đổi mới Tiên phong Y sinh (BIOPIC) thuộc Đại học Bắc Kinh.

Sau khi trở về nước, ông tiếp tục giảng dạy, hợp tác nghiên cứu với các nhà khoa học trong nước và tham gia nhiều dự án quan trọng, trong đó có nghiên cứu vắc xin phòng COVID-19. Tháng 10/2020, ông được bổ nhiệm làm Giám đốc Phòng thí nghiệm quốc gia Bắc Kinh - Xương Bình. Từ tháng 6/2023, ông là thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc.

Chia sẻ về quyết định trở về sau 33 năm làm việc tại Mỹ, giáo sư cho biết ông luôn quan tâm đến sự phát triển của quê hương, đặc biệt trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học. Ông nhấn mạnh mong muốn đóng góp cho đất nước và chính ngôi trường đã đào tạo mình.

Theo ông, việc trở về cống hiến không phải là điều đặc biệt, bởi trước đó đã có nhiều nhà khoa học lựa chọn con đường tương tự. “Sự trở về không nhất thiết phải giải thích, nhưng nếu không về nước chắc chắn cần có lý do”, ông nói.