Gỡ rào cản thể chế, 'mở đường' cho kinh tế tầm thấp phát triển

Các hiệp hội và doanh nghiệp công nghệ đang kiến nghị nhiều cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ rào cản thể chế cho lĩnh vực phương tiện bay không người lái (UAV), nền tảng quan trọng của kinh tế tầm thấp.

Nội dung này được nêu trong báo cáo tháng 3/2026 của Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân (Ban IV) gửi Thủ tướng Chính phủ ngày 11/3.

Theo Ban IV, Việt Nam hiện vẫn thiếu một khung pháp lý đồng bộ cho ngành UAV, từ cơ chế thử nghiệm công nghệ (sandbox), khu bay thử, tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia đến quy trình kiểm định an toàn bay và quản lý dữ liệu.

Công văn do ông Trương Gia Bình, Trưởng ban Ban IV ký cho biết các khoảng trống thể chế đang khiến doanh nghiệp gặp khó trong nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm UAV.

“

Một đề xuất đáng chú ý là sớm xây dựng cơ chế sandbox quốc gia cho hoạt động thử nghiệm UAV. Dù Nghị định 288/2025/NĐ-CP đã quy định quản lý tàu bay không người lái, nhưng chưa có khung thử nghiệm công nghệ rõ ràng. Việc thiếu quy định cụ thể về phạm vi bay, hành lang bay hay giới hạn rủi ro khiến hoạt động nghiên cứu, phát triển kéo dài.

Doanh nghiệp cũng kiến nghị xây dựng khu bay thử UAV chuyên dụng với hạ tầng kỹ thuật và quy trình kiểm soát rõ ràng để phục vụ kiểm thử, đánh giá an toàn trước khi thương mại hóa sản phẩm.

Một vướng mắc khác là thiếu hệ thống tiêu chuẩn quốc gia cho UAV. Theo Thông tư 39/2025/TT-BQP, cơ quan quản lý hiện viện dẫn một số tiêu chuẩn quốc tế như ISO hay ASTM, song doanh nghiệp cho rằng chưa có bộ tiêu chuẩn TCVN cụ thể, gây khó khăn cho việc thiết kế, thử nghiệm và cấp phép sản xuất.

Ngoài ra, doanh nghiệp phản ánh thủ tục nhập khẩu linh kiện UAV hiện khá phức tạp. Dù thời gian xử lý theo quy định khoảng 11 ngày làm việc, nhiều trường hợp thực tế phải mất vài tháng do quy trình nhiều bước trung gian.

Ngoài các vấn đề về thể chế kỹ thuật, doanh nghiệp còn phản ánh vướng mắc trong thủ tục nhập khẩu linh kiện UAV.

Theo báo cáo của Ban IV, doanh nghiệp hiện phải trải qua 6 bước để được cấp phép nhập khẩu linh kiện. Dù thời gian xử lý theo quy định khoảng 11 ngày làm việc, trên thực tế nhiều trường hợp mất vài tháng để hoàn tất do quy trình phức tạp.

Trong khi đó, nhiều linh kiện UAV vẫn phải nhập khẩu vì Việt Nam chưa có năng lực sản xuất trong nước. Doanh nghiệp kiến nghị phân loại rõ các linh kiện đầu vào phục vụ sản xuất để áp dụng cơ chế quản lý linh hoạt hơn.

Bên cạnh đó, cơ chế cấp phép nên chuyển sang quản lý theo model sản phẩm thay vì cấp phép cho từng lô hàng nhập khẩu, nhằm giảm thủ tục hành chính nhưng vẫn đảm bảo kiểm soát của cơ quan quản lý.