GS.TSKH, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên từ trần

Ngày 08/04/2026, GS.TSKH, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên từ trần, hưởng thọ 90 tuổi. Sự ra đi của ông là mất mát lớn đối với ngành thủy lợi Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học mô hình thủy lực - nơi ông được ghi nhận là một trong những người đặt nền móng quan trọng.

GS.TSKH, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên sinh ra trong một gia đình trí thức tiêu biểu của xứ Thanh với nhiều thành viên có đóng góp nổi bật trong các lĩnh vực khoa học và quản lý nhà nước. Người anh cả Nguyễn Diên Niên là nhà sử học. Ông Nguyễn Dy Niên từng giữ cương vị Bộ trưởng Ngoại giao. Em trai ông là Nguyễn Ty Niên, nguyên Cục trưởng Cục Phòng, chống lụt bão và Quản lý đê điều, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa từ trần ngày 07/12/2025.

Được đào tạo bài bản tại Liên Xô, GS.TSKH Nguyễn Ân Niên mang theo nền tảng khoa học vững chắc và tư duy hệ thống hiện đại trở về phục vụ đất nước. Trên cương vị Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, ông không chỉ là nhà quản lý khoa học mà còn trực tiếp dẫn dắt, đào tạo nhiều thế hệ cán bộ nghiên cứu.

Dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp khoa học của ông là việc xây dựng thành công mô hình thủy lực KOD-01 - mô hình dòng chảy không ổn định một chiều đầu tiên tại Việt Nam, cùng với mô hình chất lượng nước KODQ-01. Trong giai đoạn 1985-1990, khi điều kiện công nghệ còn hạn chế với các máy tính IBM 286 có dung lượng bộ nhớ và khả năng xử lý thấp, việc tối ưu hóa thuật toán để mô hình vận hành hiệu quả được đánh giá là bước tiến quan trọng về mặt khoa học.

Các mô hình này đã được ứng dụng trong nghiên cứu kiểm soát lũ tại Đồng bằng sông Cửu Long, đóng góp vào các chương trình phát triển thủy lợi giai đoạn 1990-2000, đặc biệt sau trận lũ lớn năm 1994.

Bên cạnh đó, ông còn là tác giả của lý thuyết “thành phần nước” - một hướng tiếp cận cho phép xác định nguồn gốc và “tuổi” của nước, hiện vẫn được ứng dụng trong nhiều nghiên cứu. Những đóng góp này góp phần khẳng định vị thế của ông trong giới khoa học, cùng với các nhà khoa học như Nguyễn Như Khuê và Nguyễn Tất Đắc.

Trong ký ức của đồng nghiệp và học trò, GS.TSKH Nguyễn Ân Niên là nhà khoa học có nhiều đóng góp cho công tác đào tạo. Ông trực tiếp hướng dẫn, góp ý cho nhiều luận án tiến sĩ và tạo điều kiện để đội ngũ nghiên cứu trẻ phát triển. Phong cách làm việc của ông gắn với sự tận tâm, trách nhiệm và chú trọng phát triển nguồn nhân lực khoa học.