Gửi tiết kiệm lãi 8% nhưng thực nhận chỉ 2%: 'Cú lừa' lạm phát và lời cảnh báo từ chuyên gia

Lãi suất “danh nghĩa” 8% nhưng thực nhận chỉ 2%

Sau cuộc họp với Ngân hàng Nhà nước, 17 ngân hàng thương mại đã nhanh chóng hạ lãi suất tiền gửi, với mức giảm phổ biến từ 0,1–0,5%/năm, thậm chí có nơi giảm sâu tới 1%/năm ở các kỳ hạn dài.

Đáng chú ý, xu hướng giảm tập trung mạnh ở các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên – nhóm kỳ hạn vốn được nhiều người lựa chọn để tối ưu lợi nhuận. Một số ngân hàng điều chỉnh mạnh tay tới 1%/năm ở kỳ hạn 36–60 tháng, kéo mặt bằng lãi suất cao nhất xuống đáng kể so với trước đó.

Theo biểu lãi suất hiện hành, mức huy động dao động khá rộng: Kỳ hạn ngắn (1–3 tháng) khoảng 1,6% – 4,75%/năm. Kỳ hạn trung (6–9 tháng) khoảng 2,9% – 7,2%/năm. Kỳ hạn dài (12–18 tháng) khoảng 3,7% – 7,5%/năm

Nhóm ngân hàng lớn duy trì mặt bằng quanh 6,6% – 6,8%/năm cho kỳ hạn 12 tháng, trong khi một số ngân hàng nhỏ vẫn giữ mức cao hơn để hút vốn. Tuy nhiên, khoảng cách chênh lệch giữa các nhóm ngân hàng đang dần thu hẹp.

Điểm đáng lưu ý không nằm ở con số lãi suất niêm yết, mà ở lãi suất thực – phần lợi nhuận sau khi trừ đi lạm phát.

Theo tính toán của TS. Bùi Ngọc Sơn - Viện Nghiên cứu Chiến lược Kinh tế, nếu lạm phát duy trì ở mức 4–5%/năm, trong khi lãi suất tiền gửi khoảng 7–8%/năm, thì người gửi tiền thực chất chỉ còn hưởng mức sinh lời khoảng 2%.

Đây là mức lợi nhuận khá khiêm tốn, đặc biệt với những khoản tiền lớn hoặc kỳ vọng đầu tư dài hạn. Điều này cũng lý giải vì sao, dù lãi suất vẫn ở mức “có vẻ hấp dẫn”, nhưng sức hút của kênh tiết kiệm đang suy giảm rõ rệt.

Chuyên gia nói gì?

Ở góc độ rộng hơn, việc lãi suất tiết kiệm giảm có thể khiến một phần dòng tiền dịch chuyển sang các kênh như chứng khoán, trái phiếu hay bất động sản. Tuy nhiên, những kênh này đều đi kèm rủi ro cao hơn và đòi hỏi kiến thức đầu tư nhất định.

TS. Bùi Ngọc Sơn cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, ngân hàng vẫn là “điểm đến cuối cùng” của dòng tiền, không phải vì lợi nhuận cao, mà vì thiếu lựa chọn thay thế đủ an toàn.

Theo ông, thị trường chứng khoán Việt Nam chưa thực sự trở thành kênh đầu tư an toàn cho số đông. Trong khi đó, vàng – kênh trú ẩn truyền thống, đang ở vùng giá cao, tiềm ẩn rủi ro nếu tham gia với mục tiêu “lướt sóng”.

“Ở thời điểm này, không nên dùng khái niệm đầu tư để kiếm lời nhanh. Điều quan trọng hơn là bảo toàn vốn. Chấp nhận mức sinh lời thấp nhưng an toàn vẫn là lựa chọn hợp lý,” ông Sơn nhấn mạnh.

Nói cách khác, bài toán hiện nay không còn là “lãi cao nhất ở đâu”, mà là “an toàn nhất ở đâu”. Vị chuyên gia cho rằng người gửi tiền cần thay đổi tư duy từ tối đa hóa lợi nhuận sang tối ưu hóa dòng tiền.

Một số nguyên tắc đáng chú ý:

Thứ nhất, ưu tiên an toàn hệ thống. Các ngân hàng lớn, đặc biệt là nhóm quốc doanh hoặc có quy mô tài sản lớn, vẫn là lựa chọn phù hợp với phần đông người gửi tiền, dù lãi suất có thể thấp hơn.

Thứ hai, phân bổ nguồn vốn hợp lý. Việc chia nhỏ khoản tiền gửi vào nhiều ngân hàng giúp vừa tận dụng lãi suất cao hơn ở một số nơi, vừa giảm thiểu rủi ro tổng thể.

Thứ ba, linh hoạt kỳ hạn. Thay vì “khóa cứng” toàn bộ vốn ở kỳ hạn dài, hãy chia tiền thành nhiều sổ với các kỳ hạn 3 tháng, 6 tháng và 12 tháng. Cách này giúp bạn có dòng tiền xoay vòng liên tục, tránh rủi ro mất trắng lãi khi cần rút tiền gấp trước hạn.

Thứ tư, tận dụng kênh gửi online. Nhiều ngân hàng hiện áp dụng lãi suất trực tuyến cao hơn so với tại quầy, là lựa chọn đáng cân nhắc trong bối cảnh chênh lệch lợi nhuận ngày càng thu hẹp.